76d – Het talent om zich in moeilijkheden te werken

  • Tape Cassette B
  • Paul : Ik herinner het mij nog goed – toen Sammy voor het eerst hier kwam. Hij was toen nog erg jong, ging pas naar de universiteit, en wat ik mij nog duidelijk herinner was dat hij…dat hij voortdurend in zichzelf stamelde. …Het leek wel of hij voortdurend met zichzelf aan het overleggen was, …zichzelf iets aan het uitleggen was… het waren afgebroken zinnen,…. en een ontwijkende blik, ….soms stilten die minuten lang konden duren …en dat voortdurend gefezeld binnensmonds – ik heb hem voortdurend aangemoedigd om zich meer uit te spreken- …en we schoten wel wat op … Na enkele maanden boeken we echt wel vooruitgang! … Kreeg hij steeds meer heldere inzichten. Hij had het voornamelijk het over de ouders, …ook omdat ik het gesprek die richting uitstuurde – telkens kreeg ik het antwoord :
  • “Mijn ouders dat zijn goede mensen! Die doen hun best! Die hebben altijd hun best gedaan voor mij, en voor mijn broer!”
  • Maar steeds meer kwamen er daarna andere dingen vrij, en wat vreemd was…hoe zal ik het zeggen…we, ….Sammy diende zich eerst aan als iemand die aan het verdrinken was, als één die om hulp schreeuwde, …en wanneer je hem dan net aan de kant had gekregen, wanneer je hem eindelijk er uit kon tillen, dan bleek dat hij tegenspartelde!!
  • Jan – ? huh?
  • Paul : Ja, iets weerhield hem om…
  • – Jan :- Freud heeft ooit zo iets opgemerkt als ‘weerstand om ziektegewin’ – de therapie zal waarschijnlijk hebben geleid tot een vertrouwensrelatie die hij tot dan toe nog nooit had gekend, het was waarschijnlijk de eerste keer dat hij zich uitdrukte – uitspreken voor vreemden dat hij buiten familiekring …contact had gemaakt.
  • Paul : …Hmm, ja ……ja en neen, ik weet niet, er was nog wat anders, …misschien heb je wel gelijk!…. zo had ik het nog niet bekeken… het zou immers kunnen, dat hij de familietrouw verbroken zou hebben – door zich vrij proberen te maken… of toch zo zou hem dat voorgekomen, aangevoeld zijn geweest…
    Voor hem was de deelname aan een therapie zo iets als een stap naar “ontrouw” – Ontrouw tegenover de familie (geloof ik) – en wanneer hij die door zou zetten, dan zou dat een breuk betekenen, een vorm van verraad, van ontrouw -niet zozeer die stap naar de therapeut, maar een stap naar zelfstandigheid, die in zou houden dat hij zou te breken hebben met vader en moeder...
  • Jan : Ja, vooral vader geloof ik, …vader was erg belangrijk voor hem, het moet een (aarzelt, wordt even afgeleid) …ik heb mij zijn vader altijd als klein van gestalte voorgesteld – iemand die naar zijn zoon diende op te kijken en dat niet wou, die hem onder wilden houden.
  • Paul : Neen, dat was zo niet, ik heb zijn vader ooit ontmoet, en het was een grote man, groter dan Sammy geloof ik, wel flink een kop groter, maar Sammy liep ook steeds gebogen, keek nooit omhoog!
  • Jan : …
  • -Paul : Maar je zei dat je het zo vreemd vond dat hij “tegenspartelde” was dat op het moment dat de therapie ging afgebroken worden? Was daar een reden toe?
  • Jan : …Wel, ja, ….nu je dat zegt, …eigenlijk niet,…Hij is nog jaren bij ons geweest – Soms met maanden onderbreking, dat wel, soms wel een half jaar, maar hij kwam steeds teug, …tien jaar lang, inderdaad hij leek zich vast te klampen .
  • – Paul : Ja, Daarna is hij waarschijnlijk bij ons gekomen, bij ons in de groep met Iris – “De Kring” zoals dat toen heette.
  • Jan : Ja, dat …ik geloof dat ik hem ooit nog naar jullie doorverwezen heb… of neen – jullie hadden hier foldertjes nagelaten en hij was daar op afgegaan.!
    …waar ik soms met spijt aan terugdenk is …wel, ik heb hem eens direcdtieve raad gegeven dan ik …dan ik dat had gewild.

  • Paul : – Directief?
  • Jan : We horen niet te zeggen wat iemand doen moet, we horen geen leiding over te nemen, mensen richting in hun leven te bepalen – ook al vragen ze dat soms zelf… We behoren mensen te helpen tot het vinden van hun eigen weg – en op een zeker ogenblik – ik geloof – hij moet toen zo’n dertig jaar zijn geweest…en alles was ongeveer mislukt wat hij in zijn leven had aangevat, …maar op dat moment slaagt hij er wel in een goede evenwichtige relatie op te bouwen, hij moet daar hard voor knokken, de strijd om zelfvertrouwen en zijn voortdurende twijfel zijn en zijn… zijn onmiskenbaar talent om zich in moeilijkheden te werken! Hadden ondanks alles ….was hij samen met een pracht van een vrouw, een vrouw die alles had, evenwicht, karakter, zachtheid, intelligentie, sociaal-voelend, evenwichtig, (zij heeft nu trouwens een leidende positie in de hoofdstad) …het koppel was erg verliefd, en je zag dat hij helemaal open bloeide – dat zijn gezicht straalde wanneer hij het over haar had, …maar toen heeft hij ook een andere vrouw ontmoet, …één die ongeveer het tegenovergestelde was van die eerste, …mysterieus, een donkere Zuiderse schoonheid. Het werd een passionele relatie die deze eerste vrouw aanvaardde … Sammy was dus even met alle twee, en ik heb toen aangedrongen om die tweede vrouw te laten vallen ik zag dat hij op het punt stond om alles te verliezen waarvoor hij zo hard gevochten had.
  • Paul : Ja; zo heb ik hem ook meegemaakt – hij brak zo soms met mensen die hem dierbaar waren, het was erg moeilijk om dat te begrijpen, hij werd van hier naar daar geslingerd door heftige emoties, en dan ook weer niet, want hij kon eigenlijk – hij was niet in staat om echt emoties te kunnen uiten, om over emoties te kunnen spreken hij bekeek zichzelf steeds van op een afstand –
  • Jan : Ja, Inderdaad – hij kon een oneindige afstand van zichzelf nemen over zichzelf spreken als of het over iemand anders ging – ik heb mij toen dikwijls afgevraagd of dat dissociëren bij hem niet pathologisch was?
  • Paul : …Ik heb hem zelfs op rand van de psychose meegemaakt toen hij zijn vriendin verliet. Een heel moeilijke periode was dat! – ieder loskomen, iedere grote verandering in zijn leven was moeilijk, haast onzeggelijk – aan de ene kant kapte hij reacties af, op een manier waarop je daar koude rillingen van kreeg!
  • Jan : …ik heb steeds het gevoel gehad dat er bij hem iets dieper liggend de oorzaak zou zijn geweest om dat zo te doen. Hij kon het in eider geval zelf niet controleren, hij was zichzelf niet de baas, in vele momenten…
    Ik heb hem aangeraden om een psychoanalyse te volgen, om dieper te graven bij een psychiater.
  • Paul : Wat? Je hebt hem naar een analist gestuurd!?
  • Jan : Ja eigenlijk wel, want ik geraakte met Sammy niet meer verder. Ik zal je dat eerlijk toegeven , Paul – ik wist het op een bepaald moment helemaal niet meer -eerlijk – …ik heb nooit het gevoel gehad dat ik tot hem kon doordringen, en ik kon ook niet uitmaken, wat dat was, dat mij tegenhield, of dat hem tegenhield ? En daarom dacht ik aan aan analist…
  • Paul : En, Heeft hij dat toen gedaan?
  • Jan : …Voor zover ik weet is hij nooit in analyse geweest. Hij had daar ook niet het geld voor. Maar misschien had een psychiater een sociale oplossing voor hem kunnen vinden. Ik weet het niet…
    Wij deden dat vrijwillig, we werkten enkel als vrijwilliger en wij hadden toen ook geen statuut, zoals je weet. Wij zijn mensen die naar elkaars problemen luisteren, die luisterbereidheid tonen, en inleving, dat is alles… Is dat niet genoeg?
  • Paul : …
  • Jan :…bijvoorbeeld wij hebben hier iemand gehad die…die uit een zwaar probleem gezin kwam, een meisje van een jaar of zestien. Die opgevangen werd door een pleegmoeder. Zolang ze bij die pleegmoeder verbleef deed ze haar best op school en vlotte haar leven, maar telkens ze terugkeerde naar haar ouders, telkens werden haar schoolresultaten slechter, en hoe meer zij achteruitging…
  • Paul : – En? Hoe verklaar je dat? Hoe breng je dat nu in verband met Sammy?
  • Paul : Wel, … noem het “familietrouw” wanneer je wil, ouders hebben een diepgaande invloed op hun kinderen, die deels onbewust is, emotioneel, en dus zeer sterk is, doordat het ouderlijk gezin de studies van dat meisje niet waardevol, niet belangrijk vond, omdat ze zelf nooit het belang van een opleiding hadden gekend, konden ze dat ook niet aan hun dochter doorgeven, …de pleegzorg diende steeds tegen die ouderlijke invloed in te gaan. We hebben hier nog iemand gehad, een vader, iemand van 35 jaar met een zoon, die erg arbeids-ethisch ingesteld was laten we zeggen, het werk ging boven alles , en stempelaars afdoet als leeglopers afgedaan, als “lozers”
  • Jan, Ja en…?
  • Paul : Plots blijkt dat de schoolresultaten van hun 13 jarige zoon sterk achteruit gaan, hij haalt nog nauwelijks het gemiddelde daar daar hij vroeger een goede leerling was!
    Door de directeur wordt een schoolpsycholoog erbij gehaald en die trekt naar dat gezin om een praatje. Na lang aandringen en vragen komt het er eindelijke uit: Blijkt dat vader zijn werk was kwijtgeraakt, maar hij schaamde zich daarvoor zo erg tegenover zijn zoon, dat hij iedere ochtend deed alsof hij uit werken ging, Hij deed boterhammen in de brooddoos, en vulde de thermosfles…Wel zijn zoon van 13 moet dat op de één of andere manier hebben gevoeld – en zijn zoon deed vanaf dat ogenblik hetzelfde – hij deed alsof hij zijn werkte voor de school maakte maar deed het niet.
  • Jan : Hoe? Waarom zou iemand zo iets doen? Hoe kan een kind dat door hebben? Hoe kan dat zo’n invloed hebben?
  • Paul : Blijkbaar wel, wij voelen zo iets aan, wij weten dat van elkaar door iets onbestemd, en de familierouw houdt zich op zo’n manier in stand.
  • Jan : Familietrouw?
  • Paul : Een familie heeft,…iedere familie heeft een kern die ze in stand houdt, soms kan dat een familiegeheim zijn, dat soms generaties na elkaar doorgaat zonder dat het ooit wordt opgeklaard of zelfs ontdekt maar ergens blijft het werkzaam!
    Dat kind voelde aan dat vader komedie speelde en speelde dat zelfde theater mee om er bij te blijven horen! Om zijn vader niet te schenden! om mee te doen! Om het gedrag van zijn vader toe te dekken. Om deel te blijven uitmaken van de familie! Om er bij te blijven horen!
  • Jan :- En daarom deed hij hetzelfde?
  • Paul : Ja! vreemd he!?
  • Jan : …en dat gaat zo bij iedereen, bij iedere familie… volgens jou?
  • Paul : Ja, zo iets kan ik natuurlijk niet verzekeren, zo iets weet ik niet, maar …we zijn tijdens onze therapie sessies, die we nu al jaren houden, verschillende keren gestuit op iets dat zich zo voordoet. Dat je merkt dat er in een familie iets onbestemds aan de gang is dat zich doorzet, dat de familiegeschiedenis doorklieft, als een stroom die door de stamboom loopt en zich steeds verder vertakt….
  • Jan : …zo had ik er nog nooit over nagedacht, …vreemd- klinkt nieuw in mijn oren en toch zegt het mij iets kan ik verstaan… wat je bedoelt, kan ik ergens aanvaarden dat het- dat dat zo zou zijn-
    maar erg irrationeel
  • Paul : We zijn irrationeel, we stammen af van e dieren, we zijn dat nog steeds -grotendeels – we zijn lichamen met een verhaal, lichamen die elkaar hun verhaal vertellen in een taal die reeds voor hen bestaan heeft en die steeds verder vloeit
  • Jan: En hoe pas je dat toe op Sammy?
  • Paul : er zijn aanwijzingen, maar daar zou ik het graag later over hebben – in die richting – Iris had daar informatie over teruggevonden, maar ik zou dat eerst …later!
  • Paul : Sammy zal steeds twijfelen, heel zijn leven twijfelen, nooit zo een moment waarop je… hoe zal ik het zeggen – waarop je resoneert met je omgeving, wanneer alles even in zijn plooi valt, een moment van geluk of genot, of hoe…
  • Jan : Denk je dat hij nooit gelukkig is geweest?
  • Paul : Misschien op eenzame momenten, anderen betekenden vaak spanning voor hem, ook uit het onvermogen om zich staande te houden tegenover de andere, geen roofbouw op zichzelf te plegen, dat gaf hem soms een egoïstische…
  • Jan : Overgevoelig noemde zijn vader hem – hypersensiebel is een beter woord, maar zijn vader , zoals we al hebben gezien zal zich enkel negatief over hem uitlaten, of toch dat is wat hij daarvan opvangt – zijn vader, Victor Vanderstraet was voornamelijk met zijn eigen beeld – zijn imago zouden we vandaag zeggen, bezig, hoe hij naar anderen uitstraalde, zichzelf sympathiek te maken ook ten koste van anderen …ten koste van zijn zoon heel dikwijls, al dat ik niet steeds goed begrijp hoe dat is zijn werk ging, hij liet zich tegenover iedere vriend van zijn zoon negatief over Sammy uit, spottende krenkende opmerkingen, maar het is mij moeilijk om mij die situatie helder voord de geest te halen, ik ga verder op de dingen die hij mij zelf heeft gezegd hoe hij hier deelnam aan de therapiegroep, …dat zou tot mijn beroepsgeheim horen indien ik een psycholoog was, maar ik ben…onprofessioneel hulpverlener, en beetje ervaringsdeskundige – wij doen hier wat wij kunnen met de middelen die wij hebben wij hebben geen of nauwelijks subsidies gehaald…
  • Jan : Waarom doe dat dan?
  • Paul : Waarom? Zou jij niet iemand helpen die in de nood zit?
  • Jan : Maar heb je daar geen professionele opleiding voor nodig?
  • Paul : Heb je een professionele opleiding nodig om menselijk te zijn? Om naar iemand in nood te luisteren?
  • Jan : Heb je Sammy dan nooit naar een dokter doorverwezen dat zou men vandaag toch doen?
  • Paul : Dat doen dokters niet? Mijn vrouw en ik hebben het geleerd door ervaring en door lectuur, door veel naar de mensen te luisteren, veel tijd voor ze vrij te maken, ze te verwelkomen zoals ze zijn, en als vrijwilliger op te treden… Professionele hebben een systeem, dat werkt of dat werk niet –
  • Jan : een methode die wetenschappelijk kan genoemd worden, of toch ondersteund door onderzoek
  • Paul : wij doen het op gevoel, en ook door logisch te denken! door ons in te leven, de mensen proberen te verstaan, tijd en geduld voor ze te maken, ons in hen te verplaatsen, en samen met hen op zoek te gaan naar mogelijkheden, naar uitwegen die binnen hun bereik liggen, wij vragen ook geen geld, we vragen medewerking, samen werking, actief deelnemen aan de groepen aanwezig zijn in de volle betekenis van dat woord…
  • Jan : En jullie ondersteunen geen enkele “stelling”? Ook geen geloof? (giechelt) ….Soms doen jullie bijeenkomsten mij aan een sekte denken
  • Paul : Een sekte! Wel…ik kan je zeggen dat we dat helemaal niet zijn, maar i…ergens kan ik je verstaan…indien op zo’n gevoelig moment waarop mensen zich bloot geven, en zich keren naar de groep, zich erop beroepen in hun meest nood-behoevende momenten, dan zou dat wel een zo kunnen zijn dat… naar een leerstelling grijpen als een drenkelin naar wrakhout, op die momenten zijn mensen kwetsbaar en beïnvloedbaar, daar moet ze zorgvuldig en respectvol mee omgaan!! We hebben geduld, soms niet meer dan dat , geduld en luisterbereidheid, ik weet niet of het goed is van alles van professionele hulp te verwachten – hulpverleners ontdekken soms na jaren wat gewone mensen zelf al zagen of dachten, wanneer het over zware pathologie gaat, dan heb je natuurlijk gelijk, dan kunnen wij iets uitrichten – en ik geloof wel dat professionelen beter weten waar ze naartoe gaan, ze stellen een diagnose en kennen therapeutische methodes, maar door dat zij geen d kunnen stellen geraken we daardoor ook niet verstard.
  • Jan : Wel, in ieder geval, de getuigenissen die we bij Sammy aantroffen zijn heel lovend over jullie, hij spreekt veel goed over jullie en de groep!
  • Paul : Wel, dat is mooi om dat te horen, maar de liefde was wederzijds Sammy kon zich ook erg voor de anderen inzetten, was eens schat van een mens! Intelligent! Gevoelig! Aandachtig, luisteraar!… al dat hij zelden die indruk gaf,
  • Jan : Dat is iets dat terugkomt – hij gaf mensen een verkeerde indruk van zichzelf,
  • Paul : je moet weten dat hij de meeste mensen zelfs die waar hij een elven lang heefst naast gewoon niet groette, hoe wil je dan dat mensen hem sympathiek vinden, maar hij deed dat , volgens mij uit zelfbehoud, het was een soort kramp, hij had zo vele van die ‘krampen’ gedragingen die hij zelf niet kon bemeesteren, die voornamelijk met remmingen te maken hadden, in een kramp in zichzelf gekeerd, een …hij verviel daar in, ij stuitte daarop zonder dat hij zelf daar iets aan kon veranderen, als een verlamming een kramp, de onmogelijkheid om iets te zeggen – “selectief mutisme” zou men dat vandaag diagnostizeren, maar ik ben geen psycholoog, ik hoor die termen maar, vooral omdat kinderen daar last van hebben en dat dan te horen krijgen vandaag van hun school-pschycholoog… en inderdaad in Grauwegomme zullen er niet veel mensen geweest zijn die hem verstonden, of achtten, de bewoners van Grauwegomme zijn ingesteld op – mensen met onmiddellijk succes zal ik maar zeggen, en inderdaad, je wist eerst niet wat je aan hem had, hij bleef …bevreemdend,.. ondoordringbaar soms, een vat vol tegenstellingen, – al dat ik hem nooit…
  • Het was soms gelijk om mijn ervaringen met die van anderen, …om daar een gelijke noem in te ontdekken, de Man Zonder Eigenschappen noemde ik hem soms…
  • Jan : En dat zat hem tot twijfelen aan?
  • Paul : Wel ja, iemand die zo is, blijft op zichzelf ingesteld, en we weten maar wie we zijn door de anderen, door onze omgang, door onze grenzen te bereiken en zelf te reageren in verschillende situaties, Hoe meer je die uitsluit minder je je zelf kent, en gaat twijfelen, hij kon wel goed met zichzelf overweg
  • Jan : Of was het net omgekeerd? Leefde hij niet eerder in onmin met zichzelf?
  • Paul : Wel ja, hoe zullen we het zeggen? Zwijgen was zeker zijn sterkste kant.
  • Jan : Zwijgen en mensen op een afstand houden, breken met zijn omgeving en er tevens mee verbonden blijven, er niet van loskomen …
  • Paul : Dat heb je juist verwoord, zo ervoer ik het ook inderdaad. Hij kapt soms brutaal met mensen die hem zeer nabij waren, soms jaren hecht bevriend, en dan plots is het gedaan, dan wil hij ze niet meer zien, doet de deur voor hem niet mer open ontwijkt ze.
  • Jan : Ja inderdaad, uit zelfbescherming geloof ik, vanaf een zeker moment, ontdekte hij, …hij zag die mensen plots anders, ontdekte dat ze hem misbruiken, dikwijls was het dat, het gevoel om tot iets misbruikt te worden, om te dienen, wanneer hij jong was ging dat over allerlei praktische dingen maar ook …ook psychologisch. Hij kreeg de indruk dat vrienden hem van anderen isoleerden bijvoorbeeld, of ontmoedigden, of hem niet de plaats gaven die hem toebehoorde.
    Hij ervaarde ze als blokken aan zijn been, als mensen die hem tegenhielden.
  • Paul: Loslaten en hechtingsdwang, bindingsangst …
  • (dertig seconden ruis, tapecassette stopt )

Advertenties

76c – De Overkant

  • Paul : …Jan, staat de recorder aan?
  • Jan : hmm, ja! …Ik zie hier een rood lichtjes branden (wijst)
  • Paul : ok! …we kunnen dan beginnen?… zit deze micro wel goed? (geruis gekraak, een galonk)
  • Jan : Ja …nu, nu hoor ik je beter, ok! – we kunnen beginnen (zet de koptelefoon af)
  • Jan : …Begin jij maar
  • Paul : Waar waren we gebleven?
  • Jan : “Zijn ouders doorkruisten al zijn bestanden
    hoe zonder woorden alles thuiskomt
  • Paul :…Huh!? Wat?
  • Jan : Laat maar zitten, ik probeerde even criptisch te zijn
  • Paul …
  • Jan -…
  • Paul : Sammy is steeds naar zichzelf op zoek. Steeds stelt hij zich de vraag wie hij is. – Zelfs nog op latere leeftijd, blijft hij zoeken.
  • Jan : …Wel, dat klinkt toch positief in mijn oren – hm dat…dat is toch dynamisch, niet?
  • Paul : Och…je mag dat zo noemen, maar ik geloof eerder dat hij daaronder leed.
  • Jan : Misschien waren zijn voorbeelden niet duidelijk genoeg – Ik bedoel – waarschijnlijk waren er geen mensen in zijn omgeving waaraan hij zich kon spiegelen. Hij vindt als kind geen duidelijke toetssteen , of herkenningspunt, heeft nooit een voorbeeld gehad of…
  • Paul : Kind? Zelfs wanneer hij in de vijftig was! – Bleef een constante, ook voor de anderen trouwens, niemand wist eigenlijk goed wie hij was, wat van hem te denken, de man zonder eigenschappen zoals wij hem soms noemden.
  • Jan : Maar …leed hij daaronder?
  • Paul :… wel, Ja, …eigenlijk wel, of hij…ik zou het niet met zekerheid kunnen zeggen of …of het vluchten was, dan wel dat hij in een onmogelijkheid verkeerde om tot een afgebakende identiteit te komen.
  • Jan : Ja… Laat eens kijken…Hoe komen wij aan onze identiteit?
  • Paul : Wel, – Jan : je kent mijn gedachten hierover zeer duidelijk: Volgens mij heeft iedereen een zelf, een ziel. Dat is een zelfstandig gegeven, iets dat er is, dat blijft zo lang we leven, ondeelbaar, dat naar eenheid streeft of onder verdeeldheid lijdt.
  • Jan :…Je hebt Kierkegaart gelezen!?
  • Paul : Ja, Kierkegaart is iemand die mij sterk heeft geïnspireerd, vooral wanneer hij zegt : “ge moet de vertwijfelde mogelijkheden tonen”, uitwegen tonen, kansen aanwijzen. Wegen naar een toekomst openen.
  • Paul : Zoals je weet, Jan-, denk ik daar net het tegenovergestelde over! Een identiteit komt tot stand tijdens het leven. – Is iets dat groeit en in voortdurende beweging blijft – je blijft niet steeds dezelfde. Tijdens je leven je verander je, iedereen kent periodes.
  • Jan : Ja Paul, je verandert, inderdaad, maar je kern verandert niet. Die blijft steeds dezelfde. Je krijgt ook geen andere genen gedurende je leven! Ieder is een uniek individu! Onherhaalbaar, een zelf, – en in de mate dat je gedrag beantwoordt aan wie je bent, in die mate leef je in vrede met jezelf, …anders – voel je je onvolledig, gespleten, zelfs schuldig, dan lijdt je.
  • Paul :Volgens mij wordt ieders identiteit gevormd door dialoog met je omgeving. Wanneer je daarin de rol aanvaard die je door de anderen in die samenspraak wordt gegeven aanvaard, in die mate wordt je jezelf.
  • Jan : Wat bedoel je daar nou mee?
  • Paul : Wel, Jan, ieder woord dat je zegt, maar ook iedere vorm van gedrag, iedere manier van doen, , zelfs je kleding, – je woord- en taalgebruik, zelfs je fysieke houding wordt bepaald door de context , door de omgeving op een bepaald moment – Wanneer die omgeving je op die manier aanvaardt, dan wordt dat de wijze waarin je je zal gaan gedragen. En waardoor je zelfbeeld groeit – Je ziet je zelf door de ogen van anderen, en anderen zien zich zelf door jouw ogen – zo ontstaat op een dynamische manier onze identiteit. Een zelf berust dus volgens mij op de wederzijdse manier waarop we met elkaar omgaan.
  • Jan : Ik moet zeggen,Paul , dat ik nu even niet meer mee ben? Dat zal je mij toch beter moeten uitleggen.
  • Paul :Wel, Iedere dialoog bestaat uit woord en wederwoord. Door ieder moment in dialoog wordt je identiteit gesmeed. De manier aanspreekt, waarop iemand aandacht geeft aan wat jij zegt OMDAT jij dat zegt. De dingen die je over jezelf kan zeggen zonder dat het anderen onbedoeld aan het lachen brengt. De lach speelt daar in een bijzondere rol en de blik – hoe je de anderen bekijk,t en hoe je bekeken wordt. Hoe je gedrag reacties kan uitlokken – dat zijn de dingen waardoor je tijdens je leven gevormd wordt. Je wordt door de wol geverfd. zeg maar Doorheen het spel van dialogen, door de manier waarop je met anderen omgaat zij zij met jou, de aanspreekvormen die daarbij worden gebruikt, daardoor precies, krijg je je plaats, word je gerespecteerd, geacht …door om te gaan met anderen bepaal je jezelf en bepaal je de anderen. Leer je je plaats kennen.
  • Jan : En dat gebeurt vooral door het woord, door het gesprek?
  • Paul : Niet alleen door het woord, maar de taal is wel heel belangrijk! Je aanspreektitel bijvoorbeeld, je wordt mijnheer of mevrouw genoemd. Je geslachtelijke identiteit wordt bepaald in ieder gesprek, in iedere aanspreekvorm. Het gaat hier over heel gewone dingen – welk beroep je uitoefent. Waar je woont. Je leeftijd. Wat aan jou zichtbaar is. Je gestalte. Hoe handig je bent in de omgang; …Het staat nooit stil. Sterker nog: mensen veranderen samen met hun omgeving. Je wordt gevormd door je omgeving; door je opvoeding –
    Hoe hoger je op de maatschappelijke ladder werd geboren hoe meer nauwgezet daar werd op toegezien. Tijdens je opvoeding werden je omgangsvormen gestuurd, beleefdheid, …of tafelmanieren bijvoorbeeld…Wat je wel en niet kan in aanwezigheid van anderen, hoe je met ouderen omgaat, met leraars, met vrienden… Wat denk je?
  • Jan : …Het glas is half leef of half vol – hangt er van af hoe je het bekijkt maar we hebben hier zeer zeker een tegenovergesteld standpunt!
  • Paul :Wel, hoe passen we dat nu toe op Sammy, die gans zijn leven naar zichzelf heeft gezocht en zich blijkbaar nooit heeft gevonden?
  • Jan : Volgens mij…heeft dat met verstilling te maken en invoeling
  • Paul :Wel Jan -, Nu is het jouw beurt om je nader te verklaren. Want dat klinkt mij zeer mysterieus in de oren!
  • Jan : Wel… euh, meditatie bijvoorbeeld… Wanneer alles stil is om je heen, …of beter, …wanneer al je aandacht naar alles rondom jou kan gaan,… en wat er in je opkomt, …je inspiratie, je ideeën, dan krijgt je ware zelf de kans om boven te komen. Daarom is meditatie en het contact met natuur zou belangrijk!… niets geeft ons meer ons zelf terug dan een natuurlijke omgeving!…
    Niets geeft ons zelf zo sterk terug dan de natuur… Niets laat ons zo sterk beseffen dat we een zelf hebben als alleen te zijn in een woud of in de woestijn …wanneer we in de natuur zijn… Wanneer we wandelen door een park bijvoorbeeld,… of nog beter door een bos; waar het stil is, waar de stilte tot ons doordringt, waar we dieper ademhalen, waar we kunnen rondkijken en waar niets ons nog herinnert aan de stad, of aan de drukte van het verkeer, de gejaagdheid waar we iedere dag in meegesleurd worden … dan, in die stilte,… dan komt er iets in ons vrij. Iets waar wij ons het meest in zullen herkennen. Ons autonome Zelf dat als een luchtbel in het water onweerstaanbaar bovendrijft. Dat diepe moment van zelfbewustzijn wijst ons de weg naar de diepe kern van ons zelf. Onze ware identiteit.
  • Paul : ja, hm (…) maar … ik wil dat wel begrijpen… maar wat je dan ervaart zijn vooral momenten, momenten van rust – precies! Omdat je dan gerust gelaten wordt!
    Maar wat hoorde je dan?
    Wat hoor je in die momenten?
    Wat hoorde je in het moment dat je – bijvoorbeeld- tijdens de vakantie… kijk – je ligt neer op een warme zomerdag, en je begint wat weg te sudderen…. Wat precies gebeurt er dan? …Hoor je dan geen stemmen in je opkomen? Stemmen die komen als in een droom – die met herinneringen meegevoerd worden? Met beelden? Met zorgen? Die stemmen die in jouw huizen?!
    Soms hoor je dan weer heel duidelijk de stem van vader of moeder. Of vrienden, of mensen die reeds lang overleden zijn en die je goed hebt gekend. Die kunnen allemaal best naar boven komen.
    Wat we dan eigenlijk voortdurend doen, zonder daarbij stil te staan, is, op basis van deze herinneringen onze identiteit vormen.
  • Jan -… wel, ik geloof dat we allebei eigenlijk hetzelfde zeggen – maar een beetje anders -Wat jij bedoelt is dat al deze stemmen – al deze ervaringen die ons zelf uitmaken- op een zeker ogenblik samen kunnen klikken, elkander kunnen bevestigen. Wanneer dat gebeurt herkennen wij onszelf in onszelf. Of erkennen, zonder “h”!
  • Paul …ja, dat is inderdaad wat ik denk. We gaan om, met onze dialogen. Met de ervaren dialogen, onze herinneren.
    Die ervaringen, dat zijn niet enkel stemmen, dat kunnen ook traumatische ervaringen zijn.
    Dat kunnen momenten zijn waarin onverwerkte gebeurtenissen terug opkomen. Dingen die we in het weefsel van onze persoonlijkheid geen plaats hebben kunnen geven.
    Seksueel misbruik, vooral op jeugdige leeftijd, kan één van de meest traumatische ervaringen kan zijn die iemand te verwerken kan krijgen. Precies omdat het kind het ondergaan van misbruikt geen structurele plaats kan geven binnen de persoonlijkheidsgroei. Eigenlijk helemaal geen plaats! Het is een ervaringsinhoud waarmee het blijft worstelen! …en deze worsteling brengt het aan het wankelen – ook op latere leeftijd! Iemand kan heel zijn leven daarmee worstelen, met een verdrongen trauma, een pijnlijke ervaring die niet vertellen, niet verhaald kan worden. Een verhaal geen plaats kunnen geven, niet durven uitspreken of er geen woorden geen begrippen vor hebben kan één van de meest diepe trauma’s zijn die een mens kunnen voorkomen!
    Dan kan de hulp van een goede therapeut zeer behulpzaam in zijn. Een therapeut die dat verhaalt helpt vertellen. Die door aan te zetten hierover te spreken je verhaal, je identiteit tot structuur brengen.

…..(lange stilte)….

  • Jan : -… ja, inderdaad maar ik zou dat anders zeggen – Maar ik denk dat je ware zelf kan niet kan uitgroeien doordat er obstakels zijn – zo zou ik dat verwoorden… omdat er ervaringen zijn die… Omdat er zich traumatische gebeurtenissen hebben voorgedaan die het Zelf niet kan vatten. Die het Zelf gevangen hadden gehouden, misleid. Die een obstructie vormden, een vervreemding. Maar deze doet niets af aan de volledigheid en de vitale kracht van dat Zelf.
    …Je kan het best zo beschouwen: Het Zelf als gekooid wezen. Dat vertwijfelt tegenover trauma’s staat. Zoals een dier in een kooi dat zoekt om te ontsnappen. Wil het zijn weg naar vrijheid zoeken! En dat is precies innerlijke dynamiek! – de psychische strijd. En in die strijd zoekt het, strijdt het, strijd hard, zoekt het naar bevrijding. Een zelf zoekt zijn vrijheid. En dat bestaat in zijn eenheid, in zich-zelf-zijn, ééworden met zichzelf!
    Een Zelf zoekt, het is een wil, een wil tot zichzelf zijn.
    Een Zelf is de uiting van een krachtige wil tot zijn! Het wilt zichzelf zijn. Tot eenheid met zichzelf komen. Tot rust. Dat precies verleent het kracht, streven en doet pijn. De strijd van het Zelf is pijn, van het niet vinden van de eigen identiteit.
    Het Zelf is – is steeds, voortdurend en wordt ervaren als pijnlijk wanneer het zichzelf niet is! Onvolledig, mank, gevangen gehouden door omgeving, obstructie door trauma.

  • Paul : … Wel, ok, laten we dit nu toepassen op Sammy. Wat kan dat dan zijn? Hoe zie jij het? …Hoe zie jij dat dan?
  • – Jan Wel, hm (schrapt die keel, kijkt even uit het raam)… Doordat zijn ouders – en eigenlijk een groot deel van zijn jeugdige omgeving – bestond uit mensen die voornamelijk met zichzelf bezig waren – niet uit onwil maar uit pijn – daarom boden ze een tekort aan inleving ten aanzien van Sammy. Ze beschouwde Sammy als een “omhulsel” als omhulsel voor hun eigen verlangens en tekortkomingen. Zij – zijn ouders- de omgeving, zijn familie- zagen Sammy als “omhulsel” Als lichaam, niet als aanwezigheid. Een kind dat daar is, als een zorgbehoevend, als materie die opgevoed diende te worden, maar niet als een iemand waar iets in omging. Wat er in Sammy omging kreeg geen gehoor noch van de ouders, noch de omgeving. Ergens schrijft hij in zijn notities -zoals Iris had dat reeds heeft opgemerkt – hij zegt dat zij “gevels zijn zonder wat daarachter”. Dat wil zeggen er is geen invoeling, er is geen aandacht voor van wat er in de kleine Sammy omgaat. – Het kind wordt door zijn ouders beschreven als overgevoelig. Enkele zijn uiterlijke gedragingen worden opgemerkt. Wat er in hem omgaat –zijn eigenlijke zelf – dat krijgt geen gehoor, krijgt geen weerklank, geen echo, en het is daardoor alsof het er niet is. En dat maakt, dat Sammy zelf niet kan weten wie hij is. Dat Sammy zelf – zijn Zelf – niet heeft kunnen ervaren tijdens het opgroeien.
    …Iemand uit de groep had ooit opgemerkt dat hij zijn ouders nooit heeft beleefd als begripvol. Hij zei in onze groep dat er een gebrek… dat er zelfs geen sprake was van in-voeling. Zijn ouders konden zich niet in hem verplaatsen. Wisten eigenlijk niet wie hij was, maar deden daar ook geen moeite toe. Toen de mensen uit zijn omgeving er zijn ouders op wezen dat Sammy “altijd zo stil was” dat hij zeker ziek moet zijn, dan antwoorden zijn moeder : ”nee, zo is hij, hij is zo gewoon” – Voor hen was zijn isolement iets war ze zich helemaal geen vragen over stelden!
  • Paul : … Wel – ik zou dat zien als.… het krijgen van tegengestelde informatie. – Wat in een dialoog ter sprake komt, krijgt daardoor alleen al, bestaansrecht, het krijgt de status van bespreekbaar te zijn.
    En omgekeerd- wat verzwegen wordt krijgt dat niet. …Ik weet wel… ik weet uit therapiesessies, uit groepen, dat de taal die sommige mensen gebruiken om over gevoelens te spreken, niet hun natuurlijke spreektaal vormt. – Wanneer ze in een sessie over gevoelens gaan praten gebruiken ze dikwijls een heel anders klinkende taal. Hun stem klinkt dan even anders wanneer ze over dieperliggende gevoelens hebben. Je moet daar eens goed op letten, Jan – En ik vermoed dat dit komt doordat zij in door hun omgeving, – familie, – groep – nooit die woorden hebben aangereikt gekregen om over gevoelens te spreken. Om dat te kunnen doen, tijdens therapie bijvoorbeeld, moeten ze overgaan naar een “andere taal” – overgaan naar de taal die ze hebben gelezen in romans, – poëzie, of zelfs via sociale media, – zelfs het taalgebruik van de soap & tv.
    Vandaar dat ze soms ook geneigd zijn om dat Engelse woorden te gaan gebruiken. Er is een taaleigen voor nodig om de veelkleurigheid die gevoelens hebben, te kunnen onderscheiden, te kunnen benoemen.
    Die zitten in probleemfamilies dikwijls achter hun “blinde vlek” in dat deel dat verdrongen is, onbespreekbaar, verzwegen. Iets dat geen naam heeft bestaat het ook niet!
  • Jan :… ja, dat klinkt wel helemaal anders dan de manier waarop ik het zie… maar nu kan ik je wel beter begrijpen. Wat je eigenlijk zegt; is dat het Zelf een nood voelt aan een vorm waarin het zich kan vertalen.
    Het zelf moet zich in taal kunnen omzetten.
    Het moet spreken.
    Het moet tot taal komen.
    Verklanken.
    Een stem wil meer dan een taal vermag!
    Een kreet kan je nooit vertalen.
    Het Zelf moet deze woorden kennen om zich in uit te kunnen drukken. De gepaste woorden. Deze waarin het zich herkent. Zonder woorden kan geen Zelf spreken. Zonder woorden is het niet minder aanwezig, krachtig of lijdend, maar het kan zich enkel uitdrukken in kreten en in lichaamshoudingen, en gelaatsexpressies. Maar het kan niet zeggen waaraan het lijdt. – Zoals een klein kind dat nog niet de taal machtig is, niet kan zeggen waar het pijn heeft, en enkel kan huilen.
    Er zijn woorden die waar klinken. Dat weten we allemaal. En er uitdrukkingen waarvan we weten dat ze vals klinken. Dat heeft inderdaad te maken met taal, met het gesproken woord, maar dat kan enkel waar of valst worden bevonden in verhouding tot het Zelf!
    Het Zelf kan niet liegen! Het is ieders wezenlijke kern. Het leeft, en is de kern van ieder zinnelijk leven. Van ieder mens.
  • Paul : wel…Ja, dat heb je goed gezegd! We zouden dus wel kunnen overeenkomen dat het om contact gaat – contact armoede met Sammy’s directe omgeving. Dat zijn plaats tegenover de anderen. Aanleiding hebben gegeven tot een gevoel van onbehaaglijkheid. Tot een onbehagen met zichzelf. …Tot dat eeuwige zoeken. Hij zoekt iemand die hem verstaat. Iemand die hem zou kunnen verstaan. Of iemand die hem zou kunnen volgen. En aan de andere kant is hij wantrouwig. – Wat hij ziet in zichzelf niets een ander kan bevallen. Dat waardevol zou kunnen zijn. Dat goedkeuring van anderen, dat zou volstaan. Dat een ondersteunend wederwoord zal krijgen in dialoog. Dat bevestigend is. Dat is precies waar het hem aan ontbreekt: die bevestigende dialoog! Dat bevestigend woord van de ander. In één woord liefde!
    Het ontbrak hem aan liefde!
    Maar wanneer je zelf geen liefde kan geven, hoe deze dan te ontvangen?
    Wanneer je zelf afgesloten bent hoe geraak je door die muur? Hoe kan je dan leren om contacten leggen? Hoe kan je die muur slopen?
    Afbreken -….afspreken!
  • Jan : Wat!?
  • Paul :…Oh, ik liet mij even gaan, woordassociaties kunnen soms meer zeggen dat je zou denken.
  • Jan : -Dat meisje!?
    Hoe heette ze ook weer?
    Er was een meisje uit zijn straat…hij was een jaar of vijftien of zo… dat hij steeds in gedachten had, maar nooit durfde te groeten? Hoe luidde haar naam ook weer? Dat meisje dat hij steeds in gedachten had – nood had om te zien maar nooit groette?
  • Paul : – ja, ik weet wie je bedoelt maar haar naam schiet mij ook niet te binnen, wat bedoel je?
  • Jan : Doordat hij dat meisje in gedachten had, creëerde hij iemand die begrip voor hem zou hebben gehad, die naar hem luisterde; hij creëerde, …hij fantaseerde dialogen met haar, of eerder monologen die zij dan begrijpend aanhoorde, waarin ze vriendelijk toestemde, hem toelachte, respect betoonde verstond wat hij zei – indien hij ooit met haar had kunnen spreken …indien dat was misgelopen, indien zij iemand geweest was die niet…die niet aan zijn verwachtingen beantwoordde dan verviel …dan plofte heel dat luchtkasteel uit elkaar! – dan had die inwendige dialoog gebarsten, … dan had hij die moeten opofferen aan de werkelijkheid… Hij deed met haar in gedachten ongeveer hetzelfde als dat zijn ouders met hem deden: Zoals zijn ouders in hem hun eigen trauma’s beleefden zo had hij haar nodig om zijn gevoelens te beleven, om een denkbeeldig respect te installeren voor dat wat in hem leefde.

  • – Jan : Wat denk je?
  • – Paul -… ik zie dat veel eenvoudiger.
    Sammy was immer gehaast. Sammy liep iedereen voorbij. Sammy keek niet om zich heen. Hij vond de wereld heel gemeen. Leefde in voortdurende onrust. Gespannenheid, voortdurend voort spoeden. Nam nooit de tijd om naar zichzelf te luisteren. -Ik geloof dat meditatie hem veel goed had kunnen doen. En dat het contact met de natuur hem op het juiste spoor had kunnen brengen. Inderdaad, of tuinieren, met de handen werken in de aarde hem heel nuttig had geweest. Hij had een tuin moeten onderhouden, hij had voor dieren moeten zorgen. …De aandacht naar de dingen leiden, van zijn persoon weg halen. Zoals je schaduw je volgt als je naar de zon doorgaat.
  • – Paul :…dat zei Iris ook, ik geloof dat zij dat beeld ook gebruikte. Dat zegt zeer duidelijk wat je bedoelt. Maar volgens mij is het anders. Volgens mij had hij zich tussen de juiste mensen moeten kunnen begeven. Volgens mij was hij op de verkeerde plaats en op de verkeerde tijdstip. Indien Sammy in het juiste gezin opgenomen was geweest. De juiste school. De juiste mensen. De juiste jeugdbeweging. Precies omdat die met hem die dialogen hadden kunnen aanleggen die hij nodig had, die hem in beweging brachten, die hem leidden tot dat steekhoudend verhaal.
  • Jan : …maar dan zeg je hier toch …want die weerstand. …Vanwaar komt die weerstand? Die weerstand kan enkel vanuit het Zelf komen! Een binnenwaartse kreet! Dat wilde geboren worden!
  • Paul -ja, woorden zoeken een eigen wegen. Dialogen kunnen tegengestelde informatie inhouden. Dialogen kunnen conflicten uitlokken. En er zijn wel dingen die wij allemaal willen. Bijvoorbeeld respect. …Er zijn zo van die basisvoorwaarden waar ieder levend wezen naar verlangt. Geliefd worden. Gerespecteerd worden. En dan de eenvoudige dingen eten drinken en vrijen. En veiligheid!
  • Jan: Ja, daar zullen we het later nog over hebben. …
    Volgens mij kon hij zich niet identificeren met hoe de mensen uit zijn zijn omgeving hem zagen en bejeegenden. Ze hadden wel een zeker respect en sympathie voor hem in Grauwegomme, maar ze gaven hem niet het beeld terug dat hij van zichzelf had. Daar zat een spanning op, een wrijving, een weerstand. – Hij had zijn verhaal gemaakt, maar dat kwam niet overeen, of gebrekkig voeren met het verhaal dat zijn omgeving over hem deed.
  • Jan : Tja, …maar dat zie ik als iets maatschappelijk als een facet van “maatschappelijke identiteit” je bent iemand wanneer je een bepaalde pet draagt, een functie bekleedt, en uit hoofde van die funciie , dat kan door politiek door een belangrijke functie uit te oefenen, dat is tijdelijk, je beroep kan je een zekere status geven in je omgeving, of je…status, met wie je gehuwd bent, zelfs je kleding. Maar dat is niet wat ik bedoel – volgens mij bestaat er een zelf, dat autonoom is, genetisch zeg, maar dat je van moeder natuur hebt meegekregen en dat zelfstandig is – Wanneer Sammy hierdoor “wrijvingen” zoals jij dat noemt met zijn omgeving zou hebben gekregen dan zou dat veel dieper moeten gaan. Dan zou dat iets met zijn zelf te maken moeten hebben.
  • Paul : Zoals?
  • Jan : Wel, …homoseksualiteit bijvoorbeeld, in die tijd lag dat moeilijk, dat werd toen maatschappelijk niet aanvaard, of biseksualiteit – je sekse behoort tot je zelf, en dat kan sterker zijn dan je lichamelijk geslacht. Je kan een mannelijk zelf zijn maar in een vrouwenlichaam leven. In die tijd lag dat allemaal heel moeilijk. Mensen werden soms toen gezien als ziek, en er waren zelfs heel lang wetten van kracht die dat zelfs bestraften. Het zou zeer aannemelijk zijn dat hij zich afsloot van de anderen omdat zijn natuur met hen ondeelbaar zou zijn. Je seksuele identiteit is erg belangrijk, ligt waarschijnlijk aan de basis van iedere identiteit.
  • Jan : Ik begin je beter te begrijpen – maar, laten we nog een stapje verder gaan, seksualiteit, je sekse en hoe daarmee wordt omgegaan is een maatschappelijk gebeuren dat in de taal is gevestigd. Sommige talen hebben dat meer dan andere. Het Frans bijvoorbeeld, ook het Duits, nog meer het Italiaans, het Engels veel minder. In iedere taal speelt het geslacht vaneen woorden een rol maar in sommige talen speelt het de hoofdrol. Je geslacht ontstaat dus niet zozeer vanuit je lichaam, maar van uit het taalgebied waarin je leeft die dat lichaam van jou beroemd en op die aanmeer ook klasseert. Een taal is de rode van een samenleving, of toch de meest tastbare weerspiegeling daarvan. Wanneer je een taal niet kent kan je tot sommige gemeenschappen nooit doordringen
    Blijf je een buitenstaander. En dat gaat ook zo met de kleine taalnuances, ik heb met laten vertellen dat dit in Japan heel extreem is, dat het gebruik van sommige woorden beter, lettertekens onbekend is aan lagere standen – Het Frans was ind e 17 de eeuw de Europese taal bij uitstek, zelfs aan het Russische hof werd er Frans gesproken maar nergens op het platteland tenzij in Frankrijk.
  • Paul : wacht …Nu ben ik je even kwijt! – hoe rijm je dat met wat we daarnet zeiden?
  • Jan : …Wel, zelfs wanneer Sammy “om geslachtskenmerken” zich uitgestoten zou voelen, dan was dat nog steeds omdat de taal van de gemeenschap waarin hij zich toen bewoog, dat verschil maakte en sanctioneerde.
    Die “tegenstemmen” kende hij al sedert zijn kinderjaren, volgens mij zijn het de geïntrioreerde stemmen van zijn ouders
  • Paul : Wat bedoel je? dat moet je beter uitleggen -“geïntrojecteerde stemmen”? – wat wil dat zeggen?
  • Jan :…Hij verwoordt , herhaalt voor zichzelf de stemmen van zijn ouders, hij herhaalt ze alsof ze hem implementeren advies, het is alsof ze hem blijven replementeren, het is alsof ze hem blijven opmerkingen maken, uitschoffen, alsof hij hun stemmen blijft horen, alsof zij er altijd blijven,…blijven …blijven zijn gedrag controleren.… alsof hij een kind blijft. Een kind dat voortdurend terechtgewezen moet worden. Zoals zijn ouders hem voortdurend als kind hebben beschouwd, zoals vele ouders dat blijven doen. Daardoor kreeg hij een negatief zelfbeeld. Zoals verschillende stemmen die door elkaar spreken. Er zijn stukken die moeilijk aan elkaar te voegen waren. Puzzel stukken – spaanders die niet te lijmen waren.
  • Paul: Ja…
  • Jan :…En dat maakte precies dat hij zich binnen die gemeenschap zich meer thuis kon voelen dan beginnen de nadere, bij de ene groep beter dan bij de andere, hij sloot er beter toe aan trof er de begrippen waarin hij zich kon herkennen .
  • – Paul : Hij ontmoette mensen die hem verstonden – zeg het toch in gewone mensentaal, mensen die invoering waren die voor hem open steonden, en waar ook hij een luisterend oor voor had – zo hebben wij hem ook in ons midden ervaren als iemand die stil was en afzijdig mar die goed luisterde, die aandachtig was, waameer dan hij soms scheen, hij onthield zeer goed wat de anderen hadden gezegd en kan da t goed plaatsen, hij heeft veel mensen geholpen door zijn interverties, hij was erg behulpzaam erg intelligent indie zakn, wist precies wat hij dan zeggen moest om behulpzaam te zijn
  • Jan : Maar ik had graag nog wat gezegd over da mesjes;
  • Paul :Wie bedoel je?
  • Jan : Ja hoe hete ze ook al weer ?
  • Paul : ….Ja het probleem was dat hij haar niet kon groten, niet in staat was om deze zeer eenvoudige dagdagelijkse handeling te berichten die ieder mens uit beleefdheid of vriendelijkheid doet, iets heel gewoon, daar kon hij niet opkomen, het werd door niemand hem opgedragen om dat te doen, of gezwegen, zij was zagen elkaar dagelijks, het meest eenvoudige had geweest om te groeten, gewoonweg doen wat iedereen zou doen, Maar …Maar dat precies dat kon hij niet! Dat kon hij niet! Op onverklaarbare wijze werd hij door iets geblokkeerd. Kwam hij niet…kon hij niet komen tot …wat de meest gewone zaak ter wereld had geweest… was het hem niet mogelijk.
  • Jan :(mmm) …Maar herinner je die traumatische gebeurtenis toen hij 14 was ? …Was dat niet in diezelfde periode?
    Het was toen ook niet zo gewoon dat een meisje en jongen elkaar groeten, of zelfs aanspreken op straat- zeker niet en… In de school of de jeugdbeweging waren jongens en meisjes toen nog streng gescheiden. Kinderen konden toen opgroeien in een internaat bijvoorbeeld – zonder ooit iemand van het andere geslacht te ontmoet voor ze de leeftijd hadden van18 jaar! Stel je voor opgroeien zonder ooit met iemand van je leeftijd en van het andere geslacht te hebben gesproken! …Tenzij familieleden – jongens en meisje maakten toen niet gemakkelijk contact met elkaar …er werd ook door peergroup streng toegezien dat dat niet gebeurde, je werd voor “meisjesezot” verweten! Je werd uitgelachen, als een jongen maar ven met een meisje praatte als de andere jongens dat zagen ging die voor de bijl! Daar in de litteratuur van het Noorden uit die tijd verschillende voorbeelden van – jonge mannen en vrouwen waren vreemd voor elkaar. Je moet dat ook in de geest van die tijd kunnen bekijken. In Zuiderse landen ging het er bepaald anders aan toe , maar hier in eht Noorden was gemengd onderwijs haast ondenkbaar…Sammy kon zomaar niet naar overkant stappen en zeggen “Hallo, hoe maak jii het? – Wonen jullie hier al lang, hoe gaat het op school?”
    Dat werd helemaal niet gedaan. Jongens en meisjes beleven hier toen in alles gescheiden -op school of op internaat, in de sportverening, in iedere jeugdbeweging, zelfs corresponderen mocht niet. Vakantie kampen waren nooit gemengd, zelfs de lectuur voor kinderen werd geslachtelijk bepaald en het speelgoed was gescheiden.
    Wanneer een jongen in de puberteit kwam wist die helemaal niet hoe je met een meisje omging – Naakt viel onder een enorme strenge censuur van de kerk. Het gebeurde wel eens dat een “brave jongen” voor zijn twintigste nooit een blote brost te zien had gezien – of jonge vrouwen die op volwassen leeftijd nog niet eens wisten hoe je aan kinderen geraakt. Lees maar even de schrijvers uit die tijd.
    Over seks werd in die tijd met geen woord gerept! Ook niet over relaties, – of over liefde, – zeker niet in onze contreien, in het Noorden , Hier ging het zeker niet toe zal bij onder Zuiderlingen. Het was dus meer dan een straat oversteken waar Sammy voor stond indien hij dat meisje wilde “aanspreken” zoals hij dat ergens vernoemt. Hij stond voor zijn eigen twijfels, plus al die van de cultuur uit zijn tijd. Het heeft trouwens heel lang geduurd alvorens hier verandering in kwam!
    Dan dikwijls ging dat ook naar uitersten, dat sloeg plots over in enkele jaren – seks werd als iets mechanisch voorgesteld -iets biologisch dat voorgelicht diende te worden.
    Wat men heir “voorlichting” noem komt helemaal piot die geest, is ontstaan door dat de jongeren echt onwetens waren inde omgang met elkaar.
    Aan seks werd niet gedacht. Geen enkele plaats liet dit toe, zodat jongeren soms 18 jaar werden met een totaal gebrek aan seksuele enige ervaring! …en dat was niet omdat ze dat zo wensten, dat was omdat dit werd opgelegd! In katholieke middens strenger dan in andere, maar eigenlijk was er nergens zo veel verschil. Het toezicht op seksualiteit was overal streng – vooral masturbatie wat als doodzonde werd beschreven – maagdelijkheid voor het huwelijk werd vereist, voorbehoedmiddelen konden enkel op doktersvoorschrift worden bekomen en er waren heel wat katholiek dokters die deze zelfs weigerde voor te schrijven! Het gewoon gebruik van een condoom dat vandaag als verantwoord wordt beschouwd, dat was toen onaanvaardbaar! Op dat moment begon der wereld langzaamaan te veranderen, zeker in provinciesteden oen dorpen – de seksuele bevrijding was langzaam aan de gang – maar dat viel zeker niet iedereen te beurt.
  • (wordt vervolgd)

76b – De Kunstschilder

(opname gesprek tussen Jan en Paul – begeleiders in “De Kring”)

Jan : het kunstenaarschap was…
Het kunstenaarschap was voor Sammy heel belangrijk…

Paul :…wat, wat zeg je? Kunstenaarschap? Hoe bedoel je?

Jan : wel, “Kunstenaar”,…, ik weet niet precies hoe je dat zou moeten noemen maar… Je hebt het wel gezien … en je hebt met Iris gesproken… Kunst belangrijk. Kunst was voor Sammy belangrijk als bezigheid maar ook als …als stimulus, als … tegenpool, tegenkracht voor datgene dat hij was tekort komen. In kunst herkende hij dingen van zichzelf. Door te lezen of door te kijken naar schilderijen of beeldende kunst of film, komt hij dat allemaal in zichzelf ontdekken, die nuances, die belevingen, die hem anders onbekend, onbenoemd, hadden gebleven.

Paul : -ja, Sammy was amateur …maar… Meer kan je daar toch niet van denken, ofwel? Het was een bezigheid, een hobby. …Heeft hij ooit enig succes gekend? Heeft er ooit tentoongesteld? Was het belangrijk?

  • Jan : …Wel, eigenlijk niet. En dat maakte het hem net zo moeilijk! Voor zover ik mij kan herinneren heeft hij wel hier en daar een tentoonstelling gehad … in een parochiehuis of zo… maar voor zover ik heb kunnen opmaken, …Enig succes heeft gekend …..hij ging hier naar de plaatselijke academie samen met Iris. … schilderen en tekenen, voor zover ik weet. En hij stelde soms tentoon met de kunstkring… waar hij het buitenbeentje was. Nergens kon hij als opgenomen in die groep kon worden beschouwd. Hij deed het anders. Hij dacht niet zo onmiddellijk aan geaccepteerd worden, hé, hij maakte een abstract werk, en dat alleen was blijkbaar al moeilijk genoeg om aanvaard te kunnen worden in een provinciestad als Grauwegomme .
  • Paul : …Hij leerde zichzelf beter kennen door creatief te zijn – ja, kunst als therapie – en hij doet het niet zoals de anderen – hij zoekt gen bevestiging of aanvaarding in hoe hij creatief is – waarom was dat dan kunstenaar zijn zo belangrijk voor hem?
    Creatief zijn volstond niet?
  • Jan : -wel, hm…Dat is het hem nu juist, …Precies, doordat hij nooit echt succes heeft gekend werkte dit alles zeer onduidelijk. Hij wist ook daar niet waar zich te situeren! – Dat alles werd nogmaals versterkt doordat de mensen van die kunstkring hem niet konden plaatsen, er zijn toen blijkbaar verschillende persoonlijke vetes uitgebroken, waarvan je niet goed weet tot waar ze reikten, maar zeker is,… – aan de ene kant was hij zelfverzekerd – een “zelfverklaard kunstenaar” – maar aan de andere kant voelde hij – Of zag hij – of besefte hij – door zich te vergelijken met anderen – door zich te plaatsen in een situatie, door de reacties van anderen, herhaalde zich hier weer een zoeken naar zijn plaats, naar zijn identiteit. En dat vormde al bij al bij Sammy een nieuwe crisis. Een nieuwe crisis, waar de vriendinnen dan weer een zeer belangrijke rol in hebben gespeeld. – Ook zijn vrienden want hij bleef in een half en half toestand. Een tussen toestand. Tussen … tussen succes en geen succes. Dat hij zeer moeilijk met de mensen kon omgaan, dat hij niet wist, of sommige dingen zelf heel goed besefte maar niet wist hoe daar mee om te gaan…
  • Paul : -ja, eigenlijk hetzelfde verhaal is het niet? Ik bedoel: hij weet niet wat de gedragsregels daar zijn. – Hij gaf mij soms de indruk van iemand die zich soms niet wist te gedragen, ofwel stijve hark ofwel, niet weten waar grenzen liggen, de subtiliteiten, de ongeschreven regels in dagelijks het sociaal gedrag niet begrijpen.
  • Jan : Tja, we worden gevormd door onze omgang met anderen, wat zijn creatief werk betrof verwachtte hij van zijn vriendinnen een zekere compliciteit. Het sociale succes was bijzonder van belang op die leeftijd – rond de twintig geloof ik. Met andere woorden status. Status. En die krijg je door succes. Zeker voor creatieve dingen.
  • Paul : -Maar zo’n kunstkring,… Zo zie ik die niet… zo’n kunstkring is een gezellige bedoening van mensen die graag creatief bezig zijn. Waren het toen niet voornamelijk de vrouwen van notabelen en dokters? Bezigheid van de gegoede klasse?
  • Jan : – ja, inderdaad en dat maakte deel uit van het probleem. Hij nam creativiteit ernstig op. En dat kon niemand in Grauwegomme, aanvaarden! Dat heeft zeer veel weerstand opgeroepen! Hij manoeuvreerde zich naar een plaats waar hij helemaal alleen stond. Vooral omdat sommigen in die kring, vooral de ouderen, zich wel die plaats hadden toegeëigend. Die waren aanzien als kunstenaar ik bedoel die hadden het aanzien van plaatselijk kunstenaars en die konden het niet hebben dat iemand in hun omgeving met wat aandacht ging lopen – die ergerden zich blauw aan hem, maakten hem achter zijn rug belachelijk- dat gebeurde voortdurend, wat niet moeilijk was in een provinciestadje. …Je moet je heel klassieke academische schilders voorstellen, die nog in de geest van de 19 de eeuw leefden. Die landschappen in aquarel maakten, en zo. En vooral omdat hij dat niet deed en bovendien ernstig nam wat door iedereen in de omgeving enkel aanzien kon worden als een hobby, als een vrijetijdsbesteding, als iets dat onmogelijk als je werk beschouwd KON worden!
  • – Paul : … Tja, …ik heb ooit zo iets gelijkaardigs meegemaakt. ..Maar dat was in Wiersel… De 11 jarige dochter van een vrouw die alleen woonde en een beetje alternatief was, speelde muziek op zondag, viool in de kerk, tot groot ongenoegen van de notabelen van dat drop, die daar liever hun zoon, of hun dochter vooraan hadden gezien tijdens de mis… In dat geval proberen ze dan die mensen op een andere manier te pakken. Status, verbonden met kunst is blijkbaar overal diep ingeworteld!
    Het beoefenen… ik bedoel klassieke muziek spelen of aquarelleren bijvoorbeeld wordt in een landelijke streken toegeschreven aan de betere standen, voeger was enkel al het bezitten van een piano een statussymbool!
  • Jan : Ik geloof dat hij erg gelukkig had geweest met een beetje succes, een beetje vrienden, die met kennis van zaken, die zijn werk hadden kunnen appreciëren, niets meer, …misschien geen groot kunstenaar, een amateur, misschien begiftigd amateur maar toch…Sammy had nooit de veerkracht kunnen ontwikkelen die kunstenaars behoeven hebben … die weerstand bij tegenslag, …dat terug opstaan, beter falen, zoals men zegt – iedere mislukking hoe klein ook deed hem ineen krimpen, deed hem alle energie verliezen, deed het licht uit, en aan de andere kant…wou hij zich ook te veel opgeven aan anderen, zich als bijzonder voordoen, terwijl hij zelf al eigenaardig genoeg was. ..
    Er zat iets spijtigs in hem, iets tragisch, …soms wat belachelijk onhandig, stuntelig, “harkerig” zoals jij dat noemt – dom en aan de andere kant wel erg slim. Sensibel voor kunst maar de subtiliteiten van het intermenselijk gedrag niet begrijpen…
  • Jan : Ja het was heel onderhoudend om met hem een therapie-uurtje door te brengen, intelligente gesprekken trouwens, je kon er soms echt bij leren, en dan weer – aan de andere kant zat hij in een blokkage, sociale vlotheid ontbrak hem helemaal, – hij had… een had talent om zich in moeilijkheden te werken! precies omdat hij niet doorhad wat iedereen rond hem wel doorhad,
  • Paul :(lacht) Ja, en daarna doorhad dat hij iets doorhad, dat hij iets niet doorhad en de andere wel
  • Jan : Ja een schimmenspel met zichzelf en anderen
  • Paul : Hij had een opmerkelijk empathisch vermogen, en een hoge sensibiliteit, …en aan de andere kant kon hij zo onwetend zijn zo onhandig, …primitief zelfs, dat hij de gewone dingen niet doorhad.
  • Jan : Zoals dat gedicht van Baudelaire, hoe gaat het weer? Van die albatros, die sierlijk vliegt, zich zelfs boven de storm verheft maar die over de aarde loopt als een manke met zijn veel te grote vleugels
  • Paul : – Tja, hm- dat was, ik vergeten, van wie was dat weer? Ja, van Baudelaire? …Herinner ik mij nog uit het onderwijs.
  • Jan : een bekend gedicht.
    (…)
  • Paul : – Maar hij zat zo wat tussen de twee?
  • Jan : Wat bedoel je?
  • Paul : Hij was het ene nog het andere , geen echte amateur en geen succesvol kunstenaar…
  • Jan : Het was …ik heb hem meegemaakt in die periode, hij was…het leek wel of de verhouding tot zijn vader zich scheen te herhalen in de relatie tot die kunstkring, en vooral dezen die daar de voornaamste rol in speelden. Op zichzelf waren dat ook “artiesten” met een kleiner of groter gedacht van zichzelf,
  • Paul : Sport had beter geweest voor hem, objectiever, afgebakend, dan kon je wat je kon …en speelde de persoonlijke betrekkingen met de anderen niet zo mee.
  • Jan : Wat? Sport? Neen, dat was niets voor hem! Daar walgde hij van – of dat liet hem onverschillig. Sammy vond sport maar saai. Keek er op neer. Iets voor domme mensen. Maar inderdaad, indien hij prestaties had geleverd die binnen dat bekrompen milieu van Grauwegomme gewaardeerd waren geworden dan had hij hier misschien zijn plaats gevonden.
  • Paul : Denk je? Vindt je Grauwegomme bekrompen? Ligt nochtans kort bij de hoofdstad? Geen culturele invloed?
  • Jan : Ja en neen, dat is een beetje het tragische hier. Grauwegomme is gegroeid uit een oud industriegebied, vooral arbeiders, en hun heersers, de bazen en de ingenieurs, en dat voel je hier nog altijd. Die tweespalt – die twee standen. Die twee wijken. – Het was toen zelfs moeilijk om van de ene wijk naar de andere over te gaan. Sociaal bedoel ik. Jongeren bleven binnen hun wijk, gingen niet uit waar de anderen gingen. Protestanten en calvinisten – en wat christenen – moeilijk verenigbaar en klasse-gebonden, of hier toch, je bleef in je wijk, bleef bij je vrienden ging zelfs bij een ander dokter, want dat was er ook…
  • Paul : Ja – Sammy ging niet naar school in de ene wijk waar de jeugd samen kwam in de Bavom, trok hij naar de Grommel waar de jongeren van de andere gemeenschap samenkwamen.
  • Jan : Ja inderdaad, door de Grommel brak hij voor een deel met zijn jeugdvrienden, voor zover hij die al had, maar de Grommel betekende, een vernieuwing een verandering – vreemd toch, dat zo’n klein stadje zo’n verschillende gemeenschappen kan herbergen.
    Die periodes volgden elkaar in snel tempo op. De kunstkring was niet ver van de Grommel gelegen in de ene wijk terwijl daar waar hij school liep, en daar waar hij zijn jeugdvrienden had gehad aan de andere kant van de stad waren gelegen.
  • Paul :- Een vreemde in eigen stad.
  • Jan : Sammy was overal een vreemde, vrees ik, hij voelde zich zo en hij gedroeg zich zo, als iemand die niet meedoet, die niet participeert – ogenschijnlijk omdat hij dat zo wou, maar eigenlijk omdat hij niet anders kon.
    Als iemand in een te strak pak dat deftig is maar waar je je niet in vrij bewegen kan.
  • Paul : Ik weet niet of dit een juiste vergelijking is, een pak kan je aan en uittrekken, bij een krampachtige situatie stel ik mij wat anders voor
  • Jan : Ja (zucht) – zullen we hier ophouden? Het is al laat.
  • Paul : Mij best.
    (klik) opname stopt

77 – Storingen

Hoor zo’n morgen waar Was hahaha
Zo

*
Stroom was dat beleefd ontstond een aantal zoals Simon Thijssen Morrison check de Wii weer nee hoor die slingers doen hier Nijmegen hahahaha nul
Wie VS nee voor vrienden

Weer in

Zeven dag

Wauw godver hallo de gezellige hallo pittige beginnen terug gewoon telefoonnummers wat ik kan trouwens nu niet vinden wat is er zeggen dus zegt is nou weer die in waar ik kan nagaan is proberen wat anders te zetten filmpje nog eens verwerkt boterham België wordt groter dan is het nou ja oké wilders

*Hoe gaat er mee wat een Rolf wanneer je vrouw

Ik ben van alles tussen ons gebeurd ik ben nu officieel balans bah
Goedele zet je en ja en borden zijn wel 1000 weken maken trouwens trouwens al wat leer ik veel bestelling klaar voor verlies van kunnen gebruiken hoi Tony die kleren waren hier Ze zeggen wel Ralph Cher dus dat was vanzelf volgende regel zo slecht was plezier ik heb rustig muziekje luisteren naar de cursus van virussen hier en ik hebben goed gewerkt ik heb over vergelijking bijverdiene
n en ik heb soms wel de muziek uitgevoerd examenfeestje en dan vanaf centraal dus*De Russische Marianne televisie signaal is succes ik zie wat
Ja

70 nee site kwark
Jongens

Rekening mee en ook toch…
Ik mis je haha ik ga net is de verplichte geweld waar tussen wow hoi MONITORS

Gefeliciteerd in Antwerpen of zo = D
Meneer kunnen overigens
Bekijk gewoon nu niet meer slapen brouwerij Maurice
Mijn broer
Dat school gezien die hele prachtige gekocht niet vergeten gelijk hé never want ik er verstand weer af
Wat ik me dan te vinden daar moet ik iets anders vinden ja ik moet niet verder in tegenstelling moet hebben ze plaatselijk aan werken slapen wat het hierin nergens op Werken
en iets dat hem deed, opleven, woorden bewondering, en aan de andere kant

BRRRRRRRRROOOOOOOOOOMMMMMMMMMMM

xxxxxxxxxxxsssssssssssssssschhhhhhhhhhhhfffffffffffft!

pt pt pt pt …p.p.p.p

fffffffffffffffffffffsssssswwwwwwwtp.

76a – De Kring

  • Iris : “De Kring” heette die gemeenschap. Het thema van deze Kring tijdens bijeenkomsten ‘Wat wil er losgelaten worden?’. De Kring wou een veilige ruimte scheppen waarbinnen kon gedeeld worden dat wat ons raakte, wat onuitgesproken of onverwerkt was.
    Ik ervoer die wekelijkse bijeenkomsten als een ritueel – iets dat een kantelmoment in onszelf en in de maatschappij kon markeren.
    Het was gegroeid uit een vrijwillig burgerinitiatief naar een idee van Jan Van der Aarden – en een kring vrienden.
    We wilden machteloosheid ombuigen in kracht en mensen van hart tot hart te verbinden. We wilden bouwen aan “een helende cultuur van samenzijn en dialoog waaruit nieuwe verbondenheid, levenskracht, zingeving en engagement kan ontstaan.” – ik heb nog steeds deze stencil bewaard waar we onze activiteit mee aankondigden:
    “Door met open hart te luisteren naar onszelf en naar elkaar en door te communiceren van mens tot mens – los van onze rollen – kan bewustwording en gemeenschapsvorming groeien. Dit maakt het mogelijk om ons te bevrijden van opgelegde opinies en dogma’s en om authentieke en sociaal verantwoorde keuzes te maken. Zowel onze groei als mens als het helen van trauma impliceert het herstel van het vermogen om aanwezig te zijn in het hier en nu en het herstel van actieve zeggenschap over het eigen leven.
    We zijn niet machteloos zolang we ons en anderen niet laten uitsluiten en reduceren tot slachtoffers. We hebben steeds de keuze. Of we laten ons voortdrijven op frustratie, angst en haat of we proberen uit liefde voor het leven, onszelf en elkaar de macht over ons eigen authentieke leven terug in handen te nemen.”

Iris leest verder:
“We hebben de keuze
De keuze is eigenlijk simpel.
Of we stappen in de neerwaartse spiraal van geweld die geweld oproept.
Of in de opwaartse spiraal van geweld die liefde ontketent.
Liefde die alles overstijgt.
Het volstaat te herinneren waar we vandaan komen
en waar we terug naar toe bewegen.
Ons te ontdoen van alle vormen waarmee we ons identificeren.

En dan voelen we
waar het eigenlijk om draait.
De aarde draait om z’n as.
Een mensenleven draait om liefde.
Liefde die licht en schaduw omarmt.”

  • Iris : iedereen kon gratis deelnemen. De kring ging traag van start. Maar gaande weg, door mond aan mond reclame – steeds meer gelijkgestemden vonden hun weg naar onze bijeenkomen. Tenslotte ware we met zo’n 15-18 tal mensen die drie jaar samenkwamen. Het wisselde zowat… maar een harde kern bleef! …

75 – De Groep

– Iris : Anker, ik zal je iets bekennen – Sammy maakte ooit deel uit van een therapie groep waar ik aan meedeed…
– Anker : Zo?  Je hebt hem dus persoonlijk gekend? Waarom heb je dat zo lang verzwegen?
– Iris :  Ik ga je niet alles toevertrouwen Anker, alles op zijn tijd.
– Anker : Wel, ik ben erg benieuwd…wat was dat precies?
– Iris : Het was een groep die bestond uit een twaalf tal mensen die anders wilden gaan leven.
Wij verzamelden iedere week rond Jan – die therapeut was – groepstherapeut – Hij had wel geen studies psychologie voltooid of zo, maar hij was één van de weinige vrienden van Sammy – ze hadden een tijdje samen gestudeerd geloof ik, maar geen van hen beiden had de studies ooit afgemaakt.
…We kwamen samen in een lokaaltje aan de kerk. Daar zaten wij dan wekelijks in een kring. We mediteerden en daarna gaf Jan richting aan de gesprekken .
– Anker : richting…hoe bedoel je?
– Iris : Wel, je zou dat eigenlijk eens moeten meemaken om goed te beseffen wat het in feite inhoudt… De interventies van Jan bestonden er namelijk enkel in, dat hij vragen stelde. Vooral over hoe we ons erbij voelden, wat er precies in ons omging bij onze verhalen – Ieder op zijn beurt had het over  de afgelopen week. Wat hem was overkomen. Soms ging dat over heel banale dingen. En Jan wees ons dan telkens op details uit onze verhalen, begon daar dan vragen over te stellen – bijvoorbeeld met wat…met welk beeld we een belevenis associeerden. Dikwijls kwamen daar jeugdherinneringen naar boven. Dikwijls ging het er erg emotioneel aan toe. Sommige mensen huilden. Op de duur waren we elkaar erg gaan vertrouwen. We wisten dan ook veel intieme dingen van elkaar.
– Anker : En Sammy… Sammy deed daar aan mee!? Dat klinkt toch vreemd, niet? Iemand die zich steeds zoekt af te zonderen, die werpt zich ineens in een groep waar intieme dingen worden besproken!?
– Iris : ja, inderdaad (…) Hij had het daar eerst wel erg moeilijk mee! De eerste reeds sessies zei hij helemaal niets. Sammy sprak inderdaad met niemand, maar hij luisterde wel erg scherp – zoals later bleek hij kon ieder gesprek erg goed onthouden. Hij zat daar dan stil in zijn hoekje – maar Sammy was zo één van die mensen waarvan… hoe zou ik het uitdrukken – …
Iemand waarvan het zwijgen weegt
– Anker : “Iemand waarvan het zwijgen weegt”? – wat bedoel je daar mee?
– Iris : Wel, …je kan deel uitmaken van een gezelschap, bij een gewone bijeenkomst, een receptie, of een vriendenbezoek of wat dan ook – soms zijn daar “stille mensen” bij, die zelden het woord nemen, maar die luisteren, die aandachtig zijn. Het valt nooit op dat ze zwijgen. Hun stil zijn wordt als natuurlijk aangevoeld. Maar zo ging dat niet met Sammy! Wanneer hij erbij was, en voortdurend zweeg, dan voelde je je benauwd. Hij benauwde mij zo erg dat ik zelf niet durfde spreken. Hij keek met die donkere blik…en dat had iets benauwend, zo lang je hem niet beter kende..
– Anker : (opent zijn mond, maar zegt niets)
– Iris : Ja, er zijn zo van die mensen die druk op een gezelschap uitoefenen wanneer zij zwijgen.
– Anker : Alsof hun zwijgen een soort mededelen, een spreken is? Alsof ze door stil te zijn iets willen zeggen? Of verzwijgen?
– Iris : Ik weet het niet, Anker, ...(aarzelt wendt de blik even af) enkel dat …dat je verwacht dat ze iets zouden zeggen.
Het bleek wel dat Sammy een goede luisteraar was, zoals ik reeds zei. Hij kon heel scherp naar de problemen van de anderen luisteren, en soms heel gevatte opmerkingen maken.
– Anker : En wat ben je dan zoal van hém te weten gekomen?
– Iris : Hij had het erg veel over zijn jeugd. Jan duidde dat als… hoe ging het ook alweer…
Sammy’s vader en moeder waren narcistisch – in die zin dat ze voortdurende met zichzelf bezig waren en dat Sammy in zekere zin voor hun ego diende te zorgen. Vader had een hoog zelfbeeld en moeder precies het tegenovergestelde – een laag zelfbeeld.
– Anker : En …?
– Iris : Dat was hoe Jan het interpreteerde – hij gebruikte soms van die uitdrukkingen die ik niet goed begreep – het is voornamelijk door hem dat ik meer over psychologie ben gaan lezen, om daar meer over te weten.
We hadden in die groep ook allemaal een naam – een andere naam, niet echt een pseudoniem maar een – hoe noem je dat? … zoals bij de scouts?
– Anker : “epitheton” ?
– Iris : Ja! zo’n “totemnaam”
– Anker : …(trekt beide wenkbrauwen op)
– Iris : Kever werd hij genoemd, ik geloof dat hij daar zelf mee voor de dag was gekomen – wegens zijn geslotenheid, maar ook omdat een kever vleugels heeft, en omdat hij graag verwees naar een schrijver die een haal over een kever geschreven had. Over iemand die in een kever verandert.
– Anker : ja en dat verhaal met zijn ouders, wat betekende dat?
– Iris : …Zijn ouders dienden zich …dienden hun …hun aanschijn… – Sammy vergeleek hen soms met gevels – zijn jeugd was als door een straat lopen met gevels waarachter zich niets bevond.
– Anker : Dat heb je al eens geschreven niet?
– Iris : Ja, invoeling , of beter het gebrek daaraan. Ouders die zelf ook heel gesloten waren, vooral zijn vader. Zijn moeder was dan weer …heel heftig , maar …niet wat wij zouden verstaan met gevoelens tonen, zij tierde door het huis, soms uren lang – ook de buren wisten dat.

Anker : Dat was wat hij voer hen vertelde?

Iris : Je …Het duurde wel erg lang voordat Sammy het woord durfde nemen – de tweede of derde sessie was dat?… en dat werd hij plots heel hevig – toen Jan hem wees op dingen die hij tijdens zijn jeugd gemist had brak hij in snikken uit. Zakte in elkaar. Ik heb nooit iemand zo wanhopig gezien.
Een ineengekrompen hoopje mens – …  die rustige zelfzekere man.
– Anker : Gemist? Wat heeft hij dan wel gemist?
– Iris : Och, dat gaat over heel eenvoudige dingen, kan die je haast niet het noemen waard wou vinden. Gewoon een vader die oppert dat zijn zoon iets goed heeft gedaan, of moeder die even het kind toelacht wanneer die iets moeilijks heeft klaargespeeld en wil tonen wat hij kan. Of een knuffel bij ’t langs komen.
Die appreciatie heeft hij niet gekend. …eerder afkeuring, of onverschilligheid.
De afgewende blik van zou ouders, dat herinner ik mij nog goed dat hij dat zei – dat zijn ouders steeds hun blikken van hem afwendden wanneer ze samen aan tafel waren, of de negatieve commentaren – ik kan enkel eerlijk zijn zei zijn vader ik kan niet zeggen dat iets goed is wanneer het dat niet is,- Sammy kreeg enkel afkeurende woorden en afgewende blikken van zijn ouders, blijkbaar nooit en aanmoedigend woord …En toen bracht Jan de groep ertoe om mooie, positieve dingen over Sammy te zeggen – dat ging zo in het rond, ieder om beurt zei leuke dingen voer Sammy.

Kijk, zei Jan daarna: Dit is wat je van je ouders hebt gemist!

Toen brak Sammy in tranen uit…
– Anker : Misschien verwachtten zijn ouders erg veel van hem? Wilde hem streng opvoeden? Om hem te harden zoals jullie dat hier noemen? Opdat hij beter zijn best zou doen op school – om later sterk te staan in en harde maatschappij?
– Iris : Neen, …neen, eindelijk was het dat helemaal niet…Dat was het net!…Het… …ontmoediging over de gehele lijn. Hij werd als kind voortdurend ontmoedigd. Omdat hij dingen zou opgeven in plaats van er voor te strijden.

-Anker : …ontmoedigen? Waarom wilden ze dat? Klinkt mij erg vreemd in de oren… En Ruddy hoe kwam die er van af? Had je medelijden met hem? Wilde je voor hem zorgen?
En daardoor ben je aan hem gaan hechten?
– Iris : Ik (…) aarzelt kijkt door het raam, sluit de ogen even ) ik …kijk, iedere keer dat we hier naar het achterhuis komen denk ik – waarom doen we dit toch? Laat hem toch rusten, laat Sammy voor wat hij geweest is, er zijn nu levende mensen om ons heen met werkelijke problemen laten we ons daar mee bezig houden. Mensen die ons vandaag nodig hebben. En dan denk ik weer – neen, we moeten doorgaan, we moeten dit verder uitspitten. Het is zinnig wat we doen – …maar alléén zou ik het niet meer aankunnen , Alleen zou ik hier ook nooit aan begonnen zijn.
– Anker : Hm – tja – hm – dat gevoel heb …Tja …hij houdt mij bezig, maar precies kan ik niet zeggen waarom, er is iets, een instinct dat mij aangeeft  – zoals je op zoek gaat naar een schat, je weet nooit of die er is, maar je probeert de aanduidingen te volgen, – het plan te reconstrueren, omdat je denkt – omdat je gelooft, dat er iets waardevols verborgen zit, een schat een fortuin aan het einde van de zoektocht, iets dat de moeite waard is om opgedolven te worden, iets…of is het gewoon nieuwsgierigheid.
– Iris : (lacht) Hé- Dat is vreemd! Ja Anker, jij kijkt vooruit, naar de toekomst – ik kijk terug, haar herinneringen aan iemand die mij dierbaar was,  -dierbaar, maar ondoorgrondelijk
misschien blijf ik daardoor met hem zo verboden – door zijn ondoorgrondelijkheid.

Ik heb Sammy goed gekend maar ik weet tot op de dag van vandaag niet precies wat van hem te denken. Ik kan niet zeggend at ik het KEN. Of dat ik weet WIE hij is, dat is het vreemde eraan …ik kijk in zijn verleden jij zoekt een toekomst voor zijn herinnering ! Anker toch!

74 – Jaak Timpermans

Tennisplein achter het huis.

Wind ruist in de populieren,

licht bewolkt.
op de achtergrond: Het pok-pok geluid van tennisspel (of meerdere), af en toe geroezemoes van stemmen, soms gejuich, een stem die regelmatig iets onverstaanbaar uitroept ( go! of oh!?)

spelende kinderen.

Iris : Dag Jaak! Hoe maak je het?
Ik had je wat willen vragen – kunnen wij bij jullie komen tennissen?

Jaak : Wel dat vraag je best aan onze vzw Tennisclub GTCL. Onze terreinen zijn het ganse jaar toegankelijk. Maar daarvoor moet je lid worden – De velden zijn voorbehouden voor de leden van de tennisclub. Dan ontvang je een badge die toegang geeft tot de reservatie-ruimte in het clubhuis en de ballon gedurende de winter.

Iris : Moet ik reserveren?


Jaak : Ja, Alleen leden hebben reservatie-recht. Waarschijnlijk zal jij kunnen als “senior” aan een verminderde prijs kunnen inschrijven, maar dan mag je op weekdagen niet reserveren na 19 u.

Iris : Ha, zo ik dien telkens te reserveren?

Jaak : Ja zo gaat dat. Een lid reserveert een terrein voor een gekozen dag en uur via internet van thuis uit of van eender waar; dit kan ook gebeuren op scherm in het reservatie-lokaal of, wanneer het clubhuis open is, in de gelagzaal.
Maar denk er om : wanneer je niet kan komen ben je verplicht om ten laatste EEN uur vóór de aanvang van de reservering te annuleren. Anders is dat betalen! Ook al kan je niet komen en spelen anderen op het veld -…Maar dat kan je gemakkelijk doen via internet

Iris : Jaak ik heb nooit internet gehad, ik weet zelfs niet goed wat dat is, Anker doet alles voor mij wanneer het iets met computers te maken heeft –

Jaak: Wel, dat zal niet zo erg zijn je bent toch onze buur, je kan het scherm in het reservatielokaal gebruiken of, wanneer het clubhuis open is, in de gelagzaal.

Iris : Kan ik Anker of iemand anders ook meenemen die geen lid is?

Jaak: Indien er een niet-lid deelneemt aan het spel zal het lid dit kenbaar maken door een gast toe te voegen bij zijn reservering. Een bedrag, dat jaarlijks door het bestuur wordt bepaald, zal hiervoor bij het lid dat gereserveerd heeft in rekening worden gebracht. Je kan dat vooraf regelen met het secretariaat of vraag het aan een bestuurslid.

Iris : En hoeveel kost dat?

Jaak: Voor senior: 85€ je kan je daarvoor best terecht bij het clubhuis tijdens de inschrijvingsdagen – het kan ook via internet, dat kan je dan aan Anker vragen.

Iris : Ja, ook zijn vrouw is daar bederven in, maar ik blijf er liever van af. Nochtans zijn Anker en ik met een “blog” begonnen, zo heet dat toch, niet?

Jaak :…Wel ja, …ik heb er iets over gehoord….

Iris : Het gaat voornamelijk over de vorige bewoner van dit huis (wijst naar het huis langs het kanaal )
Jaak: Waar vroeger Sammy Vanderstraet woonde?

Iris : Ja, (grinnikt) het is eigenlijk over hem dat het gaat, over Sammy!

Jaak : Ha! Dat is die “Sammy” uit jullie blog! …Wel, ik dacht het al, Maar ik kon helemaal niets erkennen wat jullie daar allemaal over schreven. hmm …Maar …ja, ik heb Sammy gekend – Maar Anker niet, geloof ik? Want die is hier trouwens pas komen wonen nadat hij was overleden.

Iris : Ja, een akelig verhaal,

Jaak : Tja, … ik heb eigenlijk nooit goed begrepen hoe…
…Ik erkende Sammy, mijn vroegere buurman helemaal niet in wat jullie schreven. Ik had goed voor dat het allemaal fictie was?

Iris : Neen, het is allemaal echt maar we veranderen af en toe de namen van werkelijke personen en Maria-Letiza wil niet dat er persoonlijke dingen over Anker, en zeker niet over hun kinderen in voorkomen!

Jaak : Ja, dat kan ik goed begrijpen! Anker heeft een belangrijke functie is het niet? – dan moet je oppassen wat je schrijft op het internet.

Iris : Inderdaad, maar het gaat vooral over Sammy. Anker werd zo gefascineerd door alles wat hij vond in dat huis. Zij hadden het samen met de inboedel aangekocht, en ze geraakten zo geboeid door alles wat ze daar vonden, dat Anker een soort portret wilde opstellen van deze geheimzinnige vorige eigenaar.

Jaak : Tja,(kijkt scherp toe, krijgt even een gespannen strakke gelaatsuitdrukking) …Jij hebt Sammy nog gekend als ik het goed voorheb?
Iris : Ja! We zijn ook een tijdje samen naar de academie geweest, en we waren jaren buren.

Jaak : Ja – ik heb jullie blog beginnen lezen, toen Anker mij daarover sprak.

Iris : Ha! Wel, en wat vind je ervan?

Jaak : Wel, … als ik eerlijk mag zijn, …(wordt ongeduldig, kan moeilijk stil blijven staan, blik schiet zenuwachtig rond)(met lichte stemverheffing:) Ik weet niet waarom jullie zo iets doen!

Iris : Misschien doen we het enkel uit nieuwsgierigheid! (lacht)

Jaak : (kijk haar strak aan) Wel Iris, laat mij eerlijk zijn, ik weet niet of dit een gezonde nieuwsgierigheid is!

Iris : (kijkt verrast spreidt de lippen even maar zegt niets)

Jaak: ik heb gelezen wat jullie daar schrijven, in jullie blog ‘Anker Tong’ allemaal flauwe kul! Jullie zouden het blog beter “Sammy” noemen want over jullie zelf vertellen jullie amper wat! En ik zal je at vertellen voer Sammy –
Ik heb Sammy gekend, en zijn ouders, dat waren braven mensen! Wat schrijven jullie allemaal over die ouders! Dat was helemaal niet waar! Dat waren goede eenvoudige mensen. Hardwerkende bekommerde mensen die alles voor ham deden! Sammy mag er tevreden zijn geweest dat hij zulke flinke ouders heeft gehad! Die hebben alles voor hem gedaan! Alles wat hij bezat had hij aan zijn ouders te danken!
Trouwens, dat zei hier iedereen … iedereen! Hij mocht van geluk spreken zulke ouders te hebben gehad, waar haar hij zonder hen gestaan?! … wacht eens… Hoelang heeft hij gewerkt? En zijn … en die studies die allemaal heeft ondernomen? Jaren voor niets! En die ouders maar betalen! En tenslotte wanneer hij er helemaal niets van terecht bracht – zijn werk! Had zijn vader dat toen niet in handen genomen had hij waarschijnlijk nooit werk gevonden! Jullie Sammy was een profiteer! Meer kan ik van hem niet zeggen! Ik begrijp niet wat jullie daar doen met jullie blog? Wat willen jullie daarmee eigenlijk bereiken? Het lijkt me wel of jullie voortdurend naar verontschuldigingen voor hem zoeken, naar een rechtvaardiging voor zijn gedrag – en dat allemaal gaan uitspitten en die nota’s van hem! – wat betekend dat? Luister eens hier, Ik wil niet dat jullie nog kwaad over Sammy’s ouders schrijven! Dat waren de beste mensen, hoor je mij?! Zo’n echt moedertje! Zorgde voor de kinderen uit gans de buurt! Zorgde voor iedereen! Hield van kinderen, deed dat vrijwillig, zonder dat ze daar iemand ooit iets voor hoefde te betalen.
Soms deden de ouders dan wel wat terug, wanneer er een karweitje of een boodschap voor haar diende gedaan te worden, allemaal dingen waar Sammy te lui was om ze te doen. Wat heeft hij dat mens verwaarloosd! Verwaarloosd! Hoor je mij! …ik heb die vrouw steeds in het gezelschap gezien van kleine kinderen – waar zijn jullie toch mee bezig? Wanneer jullie iets voer Sammy willen schrijven – vertel dan maar wat voor een nietsnut hij is geweest! God mag weten waarom jullie dit doen? Doe het dan oprecht : zeg dat hij lui was een van iedereen profiteerde! Dat hij geen schop onder zijn broek waard was! Dat hij tot niets zinnigs in staat was! Dat hij zijn tijd verdeed met wat? met beuzelarijen, met … schilderen – ha, ja Staan “schilderen” in de twee betekenissen van het woord! – dat hij niets deed, en zich liet onderhouden, en dat huis hier, (wijst krijgt een rood opgezet aangezicht) Allemaal van zijn familie! hij heeft nooit iets betekend, noch hij! noch zijn werk! Als hij al iets deed.
“Sammy was een profiteer”! Schrijf dat maar eens! Deugde voor niets! zeg dat maar! schrijf dat maar in jullie blog Hij verdient die aandacht niet die jullie hem geven en al die ver gezochte ontledingen en verontschuldigingen!
…Waarom hij zweeg?
Hij zweeg omdat hij niet deugde! Omdat hij zich beter achtte dan de anderen! Omdat er iets scheef zat in zijn bovenkamer! Omdat het een luie lozer was. .. kijk, Ik word zenuwachtig wanneer ik hier aan denk.
(…)(probeert zin in te houden bijt op zijn lip)
(praat trager stillen, sissend tussen de tanden)

…Hij is er nu niet meer. Maar bedenk wel…Hij had jullie zelfs geen blik gegund had hij jullie buurman geweest! Eerst groette hij ons soms, omdat we zijn ouders kenden, maar op een ochtend toen hij net buiten kwam, heb ik hem aan de deur plots op het onverwacht gevraagd “werk je?” zo in het voorbijgaan – Hij heeft mij toen wat nors toegebromd en van die dag af deed hij alsof ik lucht was! Hij keek gewoon weg wanneer hij mij passeerde. Liep me straal voorbij! Als ik zie wat mijn kinderen allemaal hebben moetende om te werk te vinden! Om hun werk te behouden! ja – ik moet het toegeven wanneer er die staking was omdat het bedrijf waar mijn schoonzoon werkte dreigde mensen te ontslaan – dan stapte hij mee Dan betoogde hij met ons, dat is waar, dat moet ik hem geven, vreemd, maar ik geloof niet dat hij veel gewerkt heeft, jullie Sammy – schrijf toch over iets anders in jullie “blog”, er zijn hier zovele interessante dingen te Grauwegomme om aan jullie lezers te laten zien! … En mijnheer Tong heeft toch heel wat te doen. Ik begrijp niet goed hoe hij hier tijd voor vindt, en interesse? Ik begrijp jullie helemaal niet! dat huis!… waarom willen jullie die dat geklieder van hem bijhouden? Laat een container komen – dat achterhuis kan nog van pas komen voor Tong’s opgroeiende kinderen. Sammy was lui, Iemand die een luxe leventje leidde waar zijn ouders voor hadden gezwoegd. Wat zou hij zonder hen begonnen hebben? Zijn handen stonden zo (houdt beide handen naar buiten gekeerd, de armen langs het lichaam betrekt) Wat zou hij kunnen aangevat hebben zonder al die vrouwen die hier kwamen, die zelfs het huis onderhielden, die voor hem kookten en wat nog allemaal? En wat deed hij? De profiteur, dat moeten jullie schrijven, en nog beter zou zijn dat jullie met dit onrechtvaardig blog ophouden, en zwijgen over die…die …nietsnut!

Iris : (kijkt met gesperde ogen, lippen op elkaar geperst) Jaak, ik …ik hou er niet van wat je hier allemaal zegt, ik vind dat je mensen veroordeelt. Ik wil het hier niet langer over hebben, jij hebt wellicht een heel andere ervaring met Sammy gehad, één waar ik hem niet in kan herkennen.
Ik moet nu gaan.
Ik geloof dat het beter is dat … ik moet nu gaan, nog een prettige dag! (draait zich om, maakt aanstalten om weg te gaan, talmt dan even alsof ze nog iets wil zeggen)


(stilte)

Jaak : Kijk, ik heb gezegd wat ik van hem denk. Sammy is er niet meer, laat hem nu rusten. Jullie zouden jullie beter met wat anders bezig kunnen houden. Laat hem gewoon met rust, dat is wat hij zelf ook wou, door niemand gestoord te worden…
Iris : Je hoeft ons niet te zeggen wat we moeten doen of laten, we kunnen best zonder jou advies!