85e De Onbekende

Transscriptie VHS-video tape

(Onbekende stem buiten beeld)X: alles wat Sammy uit eigen initiatief ondernam werd niet …werd ontmoedigd. Niet geweerd of afgehouden maar eerder belachelijk gemaakt, ontmoedigd, weggewuifd, …Viktor werd slechts uitzonderlijk kwaad op zijn zoon …tenzij…maar hij verloor zijn zelfbeheersing net op die momenten dat…Viktor iets niet wist…niet kon beantwoorden ….iets dat Samy wel kende, omdat hij dat in de school geleerd had bijvoorbeeld…

Iris: Ja, het zou kunnen dat …maar… misschien is dat wel generatie gebonden!… in die tijd was het nog zo dat ‘kinderen dienden te zwijgen wanneer grote mensen aan het woord waren’ – toch in conservatieve gezinnen!

X: ….het archaïsche… is dat eigenlijk – iets …dat wat het verleden meebrengt…de ouderen die het voor het zeggen hebben, tja…vooral de familie tak van moeder geloof ik…die eerder burgerlijk was…die van de vader was duidelijk landelijk…maar ja, de tijdgeest kan daarin zeker meespelen!…maar wat ik bedoel is : Sammy stuit niet op duidelijk verzet. Dat had zijn persoonlijkheid …dat zou net zijn zelfkennis, zijn persoonlijkheid hebben aangescherpt. Verzet had aan hem getoond wie hij was, zeker het verzet door vader. Maar dat was het niet!… Sammy ontmoette nooit verzet, enkele ontmoediging!

Iris: Er is een dichter…Wie was dat weer…Was het Oscar Wilde? die…zei dat je met een bitter woord …dat ieder met een bitter woord stukmaakt dat waar die van houdt?


X: …Vader Viktor beleeft zijn zoon voornamelijk als dreiging, als een concurrent , zoals Viktor zijn vader verstoten had, …zijn plaats had ingenomen door de materiële zorg voor het gezin van hem over te nemen, vooral gedurende de oorlog…door de enige kostwinner te worden.

Iris: ja, het blijft een complexe situatie. Ik zie een gezin steeds als liefde. Liefde die de mensen nauw samenbrengt. Liefde vormt de kern van ieder gezin. En daardoor kan er wel iets misgaan. Omdat mensen niet goed weten hoe ze hun liefde kunnen meedelen. Soms omdat ze zichzelf in de weg zitten.

X…Ik wil niet gezegd hebben dat ze niet van elkaar hielden!…dat maakt het net zo dramatisch…indien ons verhaal zou gaan over de scheiding van een man en een vrouw… die zouden willen van elkaar weggaan en de strijd om de kinderen, dan hadden we zeker overeenkomsten gezien, maar op een heel andere manier!…ik denk wel dat (aarzelt, stamelt onverstaanbaar) …neen, ik weet het niet…hoe kunnen mensen liefhebben wanneer ze met zichzelf reeds overhoop liggen? Er zijn wel honderden redenen om te scheiden…meestal omdat er iemand anders in het spel is. Dat één van de twee een ader leven wil, of dat de partner niet mee is geëvolueerd …maar dat is het hier niet. Al dat …(onverstaanbaar)

Iris: je zal het niet geloven maar ik herinner mij nog dat Viktor ooit scheiding heeft overwogen om fiscale redenen!

Paul: Huh?

Iris: Geld was heel belangrijk voor hem!

X: Ja dat meen ik ook gemerkt te hebben.. al dat…ik zou …neen gierigheid was het niet…geld had een bijzondere betekenis omdat vader Viktor uit een armoedig gezin kwam.

Paul: Armoede inderdaad! Ik ken niets dat meer bepalend is dan armoede! Armoede drukt op alles. Materiële armoede!

X: Tja…Hij was eerder …geld had een bepaalde symboliek voor vader Viktor. Was zijn soort van overwinning….op de armoede die hij als kind had meegemaakt…maar het moet een bijzondere symbolische waarde voor hem hebben gehad. Die ver boven het materiële uitging.

85b De Onbekende

Transcriptie VHS-tape vervolg

(X: onbekend buiten beeld): wat aan Sammy het meest heeft ontbroken waren herkennigspunten, vooral tijdens zijn jeugd. Zijn vader die jaloers op hem was, zijn moeder die hem enkele een negatiever spiegel kon voorhouden, hij ervoer ….hij voelde zelfs…Hij was ongewenst zou zou je wel kunnen zeggen, werd voortdurend er aan herinnerd dat hij te veel was, dat hij in de weg zat, waar er spullen die van hem waren dienden te verdwijnen, om niet te zeggen dat hij moest verdwijnen!
In Grauwegomme kon hij nooit een herkenningspunt hebben gevonden…

Paul : Waarom is hij er dan gebleven?

X: ….omdat hij niet beter wist, hij kon niet vergelijken wist niet …

Paul: Kom nou!

X: …Het is moeilijk om je voor te stellen… hoe iemand de wereld bekijkt die in zo’n toestand opgroeit… anders gezegd …het is enkel door het contact te maken met anderen dat je je jezelf…..je eigen toestand kan begrijpen …was het enkel maar omdat je die dan kan vergelijken met die van anderen…
In zijn familie kon hij geen enkel herkenningspunt ontdekken, …zelfs niet iemand die hem…accepteerde…die hem graag had…kon op niemand rekenen voor enige appreciatie…

Paul : Kom nou! Dat is niet waar! Zijn familieleden waren wel erg bezorgd om hem!

X: …Ja, Paul hangt er van af wat je met ‘bezorgdheid’ bedoelt…het zal er zo hebben uitgezien…van op een afstand. ….wie zei dat ook al weer?… wie was dat weer? Een vrouw uit de buurt zei, dat zij niet wilde dat haar kinderen met hem omgingen omdat hij er zo ongelukkig uitzag en dat zij niet wou dat ze door Sammy werden beïnvloed!
…Iets moet zeer zeker zichtbaar zijn geweest voor de omgeving!… je ziet wel aan iemand dat het hem niet goed gaat… zeker wanneer die toestand niet verandert…mensen grijpen niet in…en wat zouden ze kunnen doen!?…. Zeer zeker zullen zijn ouders hun bezorgdheid hebben uitgedrukt maar in feite ze lagen in zekere zin aan de basis van wat er bij hem is ging…

Paul: “Geef je ouders maar weer de schuld!” gekend motto! (roept uit:) Gedateerd!!

Jan: …Punt is Paul dat hij geen herkennigspunten ontdekte en dat, binnen de proviciale omgeving van Grauwegomme, daar zeer zeker daar niemand was die hem daar bij had bij kunnen- of willen – helpen! …(onverstaanbaar) heb nooit gezegd of willen zeggen dat zijn ouders bewust verantwoordelijk waren voor wat er bij hem allemaal misging …ze waren zelf slachtoffer van de situatie …maar psychisch konden ze dat op de één of andere manier beter aan.

Paul: Zij hadden die uitweg wel gevonden?

X: …wel ja, in zekere zin is dat zo! Viktor had de weg uit de armoede gevonden, en zijn moeder- hoe heette die ook al weer?

…? (niemand antwoord …)

X: Hij voelde wel dat hij het buiten Grauwegomme diende te zoeken, maar hoe en waar?

Paul: En wat?

X: Ja, Sammy groeit in een omgeving die hem zeer hem weinig biedt.

Iris: …als in een huis zonder spiegels! (glimlacht om haar eigen vonst)

X: Wel ja, …zo kan je het wel noemen, ja….

85c de onbekende

Transcriptie van VHS-casette -vervolg

(Onbekende) X: …waar ik wil toe komen is…hij had iemand anders geweest, geheel anders indien …indien hij in een andere omgeving had opgegroeid…

Paul: Wat? Wij toch allemaal!

X: …ik bedoel …die afzondering, dat verkrampt zwijgen, volgens mij is dit iets dat hem werd aangedaan…iets dat, vreemd genoeg niet in zijn aard lag, hij heeft vele dingen in zijn leven daardoor gemist en die vreemde man geworden tegen wil en dank…dat was zijn strategie om te kunnen overleven …om zich te beschermen

Paul: Beschermen? tegen wie of wat?

X: …wel, renoveer iets dat er niet meer was…het is een moeilijk proces dat maakt dat wisselwerkt met de omgeving…waar je (onverstaanbaar) …je bent wie je bent…je bouwt jezelf op in wisselwerking met je omgeving…door sommige uitspraken over jou die je bij blijven…door de houding van de anderen en hoe jij daar mee omgaat, door je reacties, en hoe de anderen op jou reageren…
Sammy had …ik denk dat het moet aangevoeld hebben als het spelen van een voorgeschreven rol. …Aan verwachtingen te moeten voldoen en zelf …aan de verwachting om te falen…hij werd heel bedreigend voor zijn vader …die daardoor zijn plaats in het gezin zag wankelen …en moeder steunde in zekere zin haar echtgenoot door haar zoon te verminderen, …door negative uitspraken over hem te doen zeg maar….dat hield het gezin in stand

Paul: Hoe was dat gezin? Ik bedoel, hoe zie je dat die sfeer, hoe was die in huis?

X: …dat hangt er van af van uit welk personage je de situatie bekijkt. Moeder moet heel gelukkige jaren hebben beleefd toen de kinderen nog klein waren, maar dat verandert,...(onverstaanbaar) het lijkt wel of ze…dat is niet zo duidelijk maar er zijn …er wordt veel luidruchtige ruzie gemaakt…moeder roept …Sammy zei ergens ‘lawaai maken’ … zij moet heftig zijn te keer tegenaan… tegenover haar Viktor man, die koud en afstandelijk bleef onder haar schreeuwerige aanvallen.
…Sammy was daar een afstandelijke getuige van. Ik stel mij dat voor als een gezin waar de leden naast elkaar leven. Ze houden van wel elkaar, ze willen bij elkaar blijven… maar ze kunnen dat niet laten blijken. Hebben geen middelen om dat mee te delen. En zitten zodanig met hun eigen problemen vast …een geladen sfeer, spanning – zo heeft Sammy dat meegemaakt…Viktor had zich sterk te houden, een masker op te zetten om zijn onverdraaglijke pijn te verbergen: ongewenst te zijn, zich nuttig te moeten maken om erbij te mogen horen en de moeder (hoe heette ze weer?) die (onverstaanbaar tot het einde van de tape)

84a De Onbekende

Videoband VII – transcriptie (spreker buiten beeld: “onbekende” )


Onbekende : “… hij paste zich aan…of beter…hoe zou ‘k dat zeggen….hij leefde naar wat anderen van hem verwachtten…zonder dat hij stil kon staan bij wat hij zelf wou, zelf naartoe ging, zelf betrachtte..dat is erg moeilijk om te begrijpen…omdat wij daar ons allemaal wat anders bij voorstellen…het moeilijke in het begrijpen van Sammy was, is ….zich voor te stellen hoe het zou kunnen zijn, indien we in een gelijkaardige situatie zouden zijn opgegroeid …wat we dan zouden missen…ik herinner mij nog dat hij …dat noemde ‘zichzelf zijn’ …maar wij hadden daar toen ieder een ander soort reactie op! …ik weet dat nog, omdat ik het heb opgeschreven…ik dacht er een tijdje aan om een psychologie opleiding te volgen …daarom. Maar het moeilijke is …iemand te verstaan die …je zou het een handicap kunnen noemen…iets ontbreekt wat anderen van nature hebben meegekregen…we zijn het resultaat van ons milieu …van onze opvoeding, vorming enzovoort…maar er moet zich wat bijzonder hebben voorgedaan bij die na- oorlogse generatie…ik weet niet of daar ooit een psychologische studie over gemaakt werd?
Het moet iets kenmerkend zijn geweest…zoals Iris dat heeft beschreven in ‘vaderloze vaders’ …

Jan: Waarom steeds maar over de ‘vaders’! Alsof de moeder geen rol zou hebben gepeeld …of de rest van de familie!

(onbekende): ja…maar….ik bedoel…je …ik zoek geen uitleg te geven maar ….om te begrijpen moet je iets of iemand in een context kunnen plaatsen. En Sammy …voor Sammy was die context heel gesloten. Zelfs na de dood van zijn beiden ouders was het alsof hij zich nog steeds droeg om hen te plezieren…zich gedroeg zoals zij dat hadden gewild..

Jan: Hoe? Hoe bedoel je (onverstaanbaar)?

(onbekende): wel…zijn beide ouders hadden heel wat pijn te torsen… over hun jeugd tijdens die oorlog. Onverwerkte pijn. Die oorlog hield plots op en die had een krater in hun jeugd geslagen…Plots waren ze jonge volwassenen geworden!… zonder dat…zonder dat ze de hulp, de zorg hadden gekregen die een kind rond die leeftijd tijdens het opgroeien behoeft…en dat konden ze dan ook niet doorgeven…wat…omdat ze dat zelf die zorg niet hadden ontvangen…

Jan: Beide ouders waren zelf ongewenste kinderen – ze hadden niet enkel onder die die oorlog te lijden gehad…en wie niet trouwens in die periode!

(onbekende) : ja…dat vermoedde ik …ik vermoed dat het zo iets was, …niet enkel die oorlog …het zal wel nog dieper gezeten hebben …een kind voelt aan dat het ongewenst is …en daardoor extra zijn best doet om in die moeilijke oorlogstijden te bewijzen dat de ouders er op konden rekenen!…dat ze veel voor hen zouden kunnen doen, zodat die in hun achting steeg, daardoor konden ze hun plaats opeisen …maar enkel…

Jan: …ja, inderdaad! Dat is het- Hun ouderliefde bleek niet onvoorwaardelijk! …dan bedoel ik de grootouders van Sammy…en daar zat het hem net! Sammy’s vader en moeder dienden iets te doen om geapprecieerd te worden door hùn ouders …ze hadden zich nuttig te amken om er bij te mogen horen – en daar gaat het allemaal mis: ze hadden geleerd om er te mogen zijn, om deel te kunnen uitmaken van een familie wanneer zij daar iets nuttigs voor inbrachten anders niet!

(onbekende) : Ja, Jan dat bedoel ik! …wat je daar zegt…doordat ze iets nuttigs deden, materieel zorgen tijden de oorlog voor praktische zaken, kregen zij …verkregen zij pas hun plaats in het gezin…En vandaar dat ze zo…dat Viktor zo jaloers was op zijn eerste zoon: wanneer die …die bedreigde zijn plaats, zijn nuttigheid als ouder in de mate dat die zelfstandig zou worden. Viktor zag zichzelf in de opgroeiende Sammy.

Iris: ja, inderdaad, zo zou je het inderdaad kunnen zien, ze bedreigden Sammy’s zelfstandigheid …door hem te ontmoedigen, zou je kunnen zeggen …en dat heeft hij veder gezet zijn hele leven door, zelfs tot na hun dood.

(onbekende): …maar wat ik niet goed begrijp…wat ik …dat is hoe zijn verkrampt zwijgen daaruit is voortgekomen? Een kind wordt ontmoedigd tot zelfstandigheid …dat wordt een luie volwassene zeg maar, een afhankelijk iemand. Sammy houdt heel zijn bestaan in de schaduw. Maar daardoor kan ik het verkrampt zwijgen nog niet begrijpen…wat heeft spreken….wat heeft taalontwikkeling daar mee te maken?