32 b – Het Vuur

Licht Vuur

Door Iris Nachtelgaal

Sammy hield van vuur maken.
Krantenpapier of hout in brand steken.

Vlammen zijn wonderlijk dansende geesten.

Hij zorgde er wel voor dat hij steeds een emmer water bij de hand had. Maar grootmoeder was erop uitgekomen dat hij een brandje had aangemaakt in het hok. Niet omdat ze brand had geroken maar omdat de jongens zich in het kot hadden teruggetrokken en stil waren.
Te laat hadden ze haar zien afkomen. Met rasse schreden naderde ze en zweeg, wat uitzonderlijk was.
Ze keek grim. Zoals een non op een devote manier grim kijkt.
Zo waren ontdekt!
En ‘s avonds ging zij dat zeker aan Ma en Pa vertellen.
Om de slagen en gekijf af te wenden dacht Sammy dat het beter was om het zelf te berde te brengen voordat oma het zou aanbrengen.

Hij kon haar de pas afsnijden.

Moeder zei dat hij een pyromaan was, en dat hij zich zou moeten schamen.
Maar zan het aanmaken van een kampvuur werd niet gedacht.

Sammy zal zich nooit een aanmoedigend woord van zijn ouders kunnen herinneren. Niet één enkele goedkeuring.
Maar hij stond daar nooit bij stil.
Hij aanvaarde dat onvoorwaardelijk.
Omdat hij zich niet kon voorstellen dat het anders kon.
Hij nam het beeld de ouders van hem hadden over als getrouw.
En had enkel de kritiek voor zichzelf die de ouders op hem gaven.

Hij diende voor de wereld te verbergen hoe slecht en mislukt hij wel was.

Niemand mocht te weten komen welk ongebroed zijn vader had.

Wanneer zij samen met vader aan tafel zitten, zijn ze met zijn jongere broertje in de weer en soms met elkaar.
Hem kijken ze nooit aan.
Vader zit soms schuin aan tafel.
Hij leunt daarbij op de elleboog terwijl hij met de romp gedraaid in zijn bord plukt.
Kijkt ook niet meer naar moeder.
Met de rug naar Sammy.

Wanneer de soep wordt opgediend snort hij – Die soep is zuur! Ik wil ze niet!- Hij zet zijn bord neer op de vloer.
De hond komt er aan ruiken en keert zich af.
-zie de hond wil het ook niet!
-moeder ontsteekt in woede.
Haar geschreeuw zal uren duren.
En bij de buren duidelijk te horen zijn.
Wat roept zij?
Niemand zal het zich ooit herinneren.

Advertenties

50 – Het Harnas

Sammy

Door Iris Nachtegaal

Hoe hij wegschoof, en verder wegschoof om plaats te maken voor die verdrukkende vader die alle ruimte innam. Zoals een jongere boom krom groeit onder een oudere die hem licht en ruimte ontneemt.
Vader die het centrum van het huishouden en het universum scheen te zijn.
Alles draaide rond hem, en wat dat niet deed werd listig ontmoedigd.

Sammy had geleerd om zich te redden door zich af te zonderen.
Door eenzaamheid op te zoeken, door zich in zijn kamertje terug te trekken.
Wanneer hij alleen was, dan kon hij standhouden.

Door het breken met de anderen, kon hij voor zichzelf zorgen.

– Kwam hij tot leven in zijn eigen verhalen.

En dat bleef zo.
In hem was zijn eigen ruimte.
met zijn eigen ritme.
Zijn eigen verhaal waar aan anderen een rol werd toebedeeld.
Soms werden zij figuranten, of personages, stemmen, dialogen.
Telkens in moeilijke perioden zal dit zijn uitweg zijn.
Zich terug trekken.

Daaruit vloeide voort, dat ook hij, tegenover de anderen, een rol ging spelen.

Eens hij het stilzwijgen had verbroken restte hem deze aangemeten rol.
Zoals hij ook de anderen tot personage in zijn voorstellingswereld had gemaakt.
Zo speelde hij nu zelf zijn eigen rol ten overstaan van die anderen.
Zijn wereld was zijn schouwtoneel.

Soms kwam Sammy hovaardig over. Breedsprakig, zelfs betweterig.
Zoals ook zijn vader die rol tegenover de huisgenoten speelde.
Hij had nooit geleerd om mens tussen de mensen te zijn.
Om met anderen te delen.
Hij voelde zich steeds een vreemde, een buitenstaander.
Met wie niemand iets deelt.

En die zelf ook nooit geleerd heeft om te delen met anderen.

Zich in zichzelf keren – ultiem terugtrekken.
Voor alléén zijn kiezen.

Zijn eigen hulpverlener worden.
Zijn kostbaarste bezit werd dat kamertje.
Dat ontstolen moment waarin hij zich kon afsluiten.
Dat schild waaronder hij af en toe naar de anderen kon.
Dat harnas dat hem beschermde.
Hij werd toeschouwer – geen mededinger of medewerker, of mede…

En soms keerde dat even om – dan stapte hij zelf in een rol om naar de anderen toe te kunnen. Een andere mogelijkheid bestond er voor hem niet.

De buitenwereld – een theater – een arena.

Het werd onmogelijk om op te komen voor zichzelf, om zich te verdedigen vanuit deze toestand.
Omdat hij zijn eigenlijke positie onmogelijk kon bepalen.
Kon hij nooit de kracht zijn emoties voelen.
Hij kon die ook niet laten blijken doordat hij afhankelijk was van het omhulsel dat hij om zich heen gesponnen had. Van uit zijn eigen kern voelen en handelen was onmogelijk, omdat hij die niet kende.  Of toch – zo beeldde hij zich dat in.
Hij wist niet wie hij was en waartegen hij zich diende te verweren.
Maar de anderen die zagen dat echter wel.

De jongeren om hen heen werden trouwens meer en meer meester in dat sociaal spel, waarin ze opgroeiden.
Die hadden geleerd om komedie te spelen.

Ze hadden door doen en laten opgestoken hoe zich te verhullen. De anderen wisten wel wie ze waren en wat ze wilden.

Zij kenden zichzelf genoeg om te weten dat zij zich konden voordoen zoals zij niet waren om te bekomen wat zij wilden. Zij leerden zich precies op deze leeftijd  gedragen op de manier waarop dat hen het best uitkwam, het meest voordeel opleverde. Voor hen was verhullen bespelen, een manier om verdoken hun slag thuis te halen. Jongeren uit de betere burgerij waren daar voortreffelijk in.

De zonen van politici, en in het bijzonder deze die veel naar de kerk gingen muntten daarin uit!
Maar Sammy’s schild was zijn enige toevluchtsoord.

Geen bewust gekozen strategie die gegroeid was uit het sociaal spel maar een schuiloord uit noodzaak.

Daardoor leerde kon hij zichzelf nooit goed leren kennen.
Hij zweeg, zodat noch hij, noch de anderen, precies wisten wie hij was.

Maar op sommige momenten kon dat omslaan.
Dan kon hij plots agressief te keer gaan.
Gestuwd door een onbedwingbare macht…

(Dat zou allemaal duidelijker worden tijdens een verblijf in een vakantie kolonie aan de kust; een briefwisseling werpt hier veelt op – maar dit vertel ik jullie later)

– Liefde –

Hij werd verliefd van op een afstand.
En zelfs wanneer het tot omgang kwam bleef hij zich afsluiten.
Tot op het seksueel moment.
De andere was steeds een brug die hij diende te overschrijden. Nooit een gezellig gebeuren.
Hij had vooral slechte vrienden, die van hem gebruik wisten te maken. Of die hem verwijten maakten in dezelfde woorden als zijn ouders. Dat was de bekende wereld voor hem.

Een meisje trok hem bijzonder aan, precies omdat ze hem verwierp, omdat ze hem “belachelijk” vond, zoals zijn moeder.
Zij gebruikte dezelfde woorden.
Zij zag op dezelfde manier als zijn moeder zijn bespottelijkheid. Zijn kleinheid, zijn “onnozelheid”, zijn lafheid…
Zo dat hi dacht dat zij hem werkelijk zag zoals hij was.

In zijn slechte vrienden hoorde hij de weerklank van de woorden van vader en en in zijn slechte vriendinnen de verwijten van moeder.
Anderen naderden hem tot oneindig.

Sammy keek en luisterde en bouwde zo zijn wereld op.
Met de objecten uit de buitenwereld die hem daar het meest geschikt toe leken. Een theater gericht naar een toeschouwer.
Deze omstandigheden die niet om dialoog vroegen.
Die dingen raakten hem waaraan hij kon meedoen als toeschouwer.
Waarin zijn veelheid van zielroersels hun plaats en vorm in konden vinden. Die exploreerden zijn steeds groeiende wereld. Litteratuur liet hem zien dat de mensen meer waren dan gevels zonder iets daarachter. Muziek werd zijn voorstellingswereld van passies, beelden vooral film de mogelijkheden in de werkelijkheid.
Alles andere wat zijn verbeelding niet tartte werd door Sam saai bevonden.
Elke stoffelijke directe omgang met de wereld. Elke handelswijze die zich daartoe beperkte. En iedere zakelijke voorstelling De wereld die kon worden opgeteld en afgetrokken interesseerde hem niet.
Alles wat niet probeerde het mysterie te doorgronden. Het begrijpen van wonderlijke dingen zoals de lichtbreking door een prisma in kleuren.

Maar liefde kan je niet alleen beleven.
Verliefd worden en seksualiteit.
Lichamelijke nabijheid.
Sammy kende geen vorm van aanraking.
Sinds jaren mocht niemand hem lijfelijk aanraken ook zijn ouders niet. Hij duwde hen weg wanneer ze hem wilden knuffelen. Hij vertrouwde hen niet meer. De ene keer waren zijn zacht, omdat ze iets van hem wilden gedaan krijgen. En daarna staken zij hem het mes in de rug. Ze waren onvoorspelbaar.
Ze hadden hem te veel pijn gedaan.
En hij raakte ook niemand aan. Hij keek en luisterde.
Keek door de anderen heen en luisterde door hen heen.
Begreep hen soms beter dan zijzelf zich begrepen.

Zijn blik werd ongenadig. Maar hij bracht geen woord uit.
Of soms heel scherp en raak. Zodat moeder kwaad op hem werd.
“Waarom bekijkt ge mij altijd zo?! Waarom kijkt ge mij zo naar mij !?” schreeuwde zij uit.
Ze kon zijn blik niet meer verdragen.
Zijn verwijtende borende blik. Die de indruk gaf alles gezien te hebben. En een mond die nooit sprak.

Maar Sammy mekte al spoedig dat allen zijn, en met rust gelaten te worden, een buitengewone luxe is. Dat gold zeker zo voor een kind. Kinderen worden niet alleen gelaten.
Kinderen moeten in groep blijven. Meespelen de anderen. Meestappen. In de rij lopen.
Deze schoolse situaties werden Sammy tot hel.
Het verplicht moeten meedoen – de verplichting om voortdurend te moeten omgaan met anderen werd een hel. Zijn hel dat waren de anderen. De klas en alles wat daarmee verband kon houden.
En het samenzijn met de ouders. Het samen aan tafel zitten. Samen met mama en papa en met zijn broertje. Dat dagelijks rond de tafel waar blikken zelden zijn richting uitgingen.
Waar was de uitweg? – dacht hij.

Vakantie

Sorry, wij zijn nog steeds met vakantie  –  We zullen terug zijn tegen de start van het schooljaar om jullie verder het verhaal van Sammy te vertellen.

Iris is ondertussen druk aan de gang met haar onderzoek naar Sammy.

Dat heeft ze ons meegedeeld in een handgeschreven brief.  We hebben die net met de post ontvangen – nadat deze drie weken onderweg is geweest!

Ze heeft heel wat verbijsterende ontdekkingen gedaan.  Maar ze laat ons nog wat op onze honger zitten. Ze zegt in de brief niet precies waarover het gaat, maar ze is op documenten gestuit in verband met een assisenzaak…

 

Nog een prettige vakantie gewenst aan iedereen!

Anker Tong

Vakantie

Terug naar het ouderlijk huis, na zo vele jaren.

(We moeten hier drie uur rijden om een internet verbinding.)

Ook voor de post ophalen. (Er was geen brief van Iris bij!)

 

Anker Tong