83c Zwart Schaap

Iris : Maar Paul, je weet toch dat ieder kind met een ouder zonder invoelende vermogens steeds het gevoel dat het nooit zichzelf kan zijn. – …of mag zijn…. Ieder kind met zo’n ouder heeft altijd het gevoel nooit goed genoeg te zijn, nooit te voldoen bedoel ik….Nooit aan de eisen van de ouders tegemoet te kunnen komen, steeds maar te falen… Ieder kind met een ouder die geen invoelende aandacht kan geven, weet dat tegenspraak niet geaccepteerd wordt: het kind weet immers al dat die ouder altijd gelijk heeft. Zeer frustrerend voor een kind! – Zolang de zoon zijn vader aanbidt, zal het Sammy een redelijk leven hebben.

Paul :…Maar…wacht eens even…(aarzelt maar Iris is op dreef:)

Iris : Sammy was een erg gevoelig kind. Heel zijn leven zal hij zich proberen te behoeden voor kritiek. Want dat herinnerde hem steeds opnieuw aan die ‘oude pijn’. Hij had heel weinig zelfvertrouwen. Voor zijn vader was het nooit goed genoeg, dat zei die hem voortdurend. Sammy leefde voortdurend met faalangst. Hij had zich afgesteld op de behoeften van zijn vader en moeder en deed alles om zijn eigen kwetsbaarheid te vergeten….Zijn eigen behoeften, zijn gevoelens waar hij voortdurend van wegliep. Hij verloor zich gouw in de anderen en de anderen wisten daar maar al te best nuttig gebruik van te maken. …Hij was een luisterend oor, hij kon heel goed luisteren naar de problemen van anderen… hier in de groep …en heel slim! heel invoelend reageren!…Maar Sammy werd ook gemakkelijk misbruikt, pakte alles van anderen…reageerde niet, of neit hard genoeg, liet over zich heen stappen – en soms…of, ja dat gebeurde ook! …hij werd uitzinnig van woede wanneer hij aan de weet was gekomen dat weer iemand hem voor schut had gezet!

Wie iemand wil misbruiken of bestelen weet hoe dat moet, weet wie als slachtoffer te kiezen, zo niet begint die daar niet aan…En Sammy was gewend om met mensen om te gaan die zichzelf belangrijker vonden dan wie dan ook uit hun omgeving. Mensen die die een klankbord, een spiegel in hem vonden, maar ook mensen die echt in de problemen zaten…Normaal gedrag, een normaal gezin …hoe had hij zich als kind daar een beeld van kunnen vormen?

Jan : Ja…Sammy voelde jij zich steeds schuldig, had voortdurend het gevoel dat hij alles fout deed en twijfelde constant aan zichzelf- Hij is nooit met zijn jeugd in het reine kunnen komen . Maar als hij vertelde over zijn ouders dan was dat steeds positief, … ze altijd hebben steeds geprobeerd om het beste voor mij te doen, ook al maakten ze soms misschien onhandige beslissingen. Dat was de manier waarop hijzelf ernaar keek. En het was dikwijls heel moeilijk om hem iets anders te laten inzien…

Paul: Dus …die kritiek die jullie nu formuleren die heeft hij nooit…daar is hijzelf nooit toe gekomen? Dat is hoe jullie zijn situatie zagen?

Iris: Maar Paul,… Sammy heeft immers nooit door gehad dat zijn ouders eigenlijk alleen maar aan zichzelf dachten. Dat ze probeerden hem afhankelijk , klein te houden …in hun greep te houden… Hij heeft nooit doorgehad dat zij respect te kort kwamen ten aanzien van hem. …Dat heeft hij nooit zelf kunnen inzien, …ook al hadden verschillende groepsleden hem daar terugkomend op gewezen! – Hij bleef maar zichzelf verwijten. Ook in de groep. Dat hield niet op…Alles …alles was steeds zijn schuld… hij voelde zich ‘als een vlek’ tussen ons zo; zei hij eens… als een vlek in de familie waarin hij was opgegroeid of beter… in de hele familie … …Opgroeien was hem zwaar… en helaas gingen de gevolgen hiervan zich pas scherp toonbaar worden toen hij volwassen was.
…vandaar dat Jan tot die conclusie kwam, …was het niet dat zijn ouders misschien best wel hun rol daarin hadden gehad.

Jan : Tja…Sammy was steeds op de één of ander manier heel afhankelijk gevoeld van zijn ouders. …Tenslotte heel zijn gehele leven lang. Zelfs…haast Ja, tot hun laatste ademstoot!… bij alle twee eigenlijk. Zelfs hoe ze in hun laatste uren met hem zijn omgegaan, vader zowel als moeder …Sammy moet op die manier van levensbelang voor hen zijn geweest! …Dit soort ouders manipuleren hun kinderen om altijd voor hen op de één of andere manier klaar te staan, ipv hen te stimuleren hun eigen weg te gaan….Al dat ze dat aan hem eigenlijk niet zo lieten blijken…dat was het moeilijke…hij kon dat eigenlijk nooit inzien…Sammy leefde constant met het gevoel van te kort te komen, tegenover hen, tegenover de anderen de maatschappij heel de wereld tenslotte… Ja…Sammy worstelde constant met schuldgevoelens. Zijn ouders manipuleerden hem vakkundig met dat schuldgevoel om hem afhankelijk van ze te houden. Apprecieerde nooit wat hij deed, braken hem steeds af.


Paul : …Maar aan de andere kant…ik heb zijn ouders ooit ontmoet…dat waren warme mensen, ik zou daar nooit in gezien hebben wat jullie hier nu vertellen…natuurlijk jullie hebben andere ervaringen met hem…k had …ik kreeg een heel ander beeld van ze toen ik ze zag dan door wat Sammy over hen vertelde in deze groep …vooral zijn vader, die ik mij steeds klein had voorgesteld ..in werkelijkheid was hij groot van gestalte zelfs groter dan Sammy…Maar …zijn jullie niet…(twijfelt kijkt naar de grond zoekt naar zijn woorden) Zijn jullie niet een beetje te directief geweest met hem? Ik denk toch dat jullie beiden een gelijk beeld van Sammy hebben opgehangen. Is dat niet wat eenzijdig?

Ik krijg soms de indruk dat jullie…een beetje jullie beeld hebben opgedrongen…er zal wel reden toe geweest zijn, maar eerlijk gezegd ik vind jullie benadering wel éénzijdig …partijdig zelfs?

Iris: (beslist)…Neen, Paul …die vader zag tot aan zijn dood zijn zoon als zijn concurrent!
Sammy werd regelmatig lastig gevallen en beledigd door zijn ouders. Eén keer heb ik zelfs gezien dat zijn vader naar hem sloeg! Sammy toen al een volwassen man!… blijkbaar zonder reden, gewoon uit razernij, en omdat hij dacht dat ik hem niet kon zien, het was in de auto toen ze voorbijreden…

Vernedering en schaamte waren uitstekende middeltjes om controle over Sammy uit te oefenen. Dreigen en verbaal geweld… zelfs fysiek waren bij die ouders niet vreemd!
Kritiek geven kwam aan Sammy duur te staan. Hij kon nooit rekenen op enige invoeling. Zijn ouders hadden weinig tot geen boodschap aan zijn gevoelens. Dat was tenslotte allemaal maar onzin en belachelijk. Hun eigen bekommernissen daarentegen, daar moest alles voor wijken. Sammy had het heel moeilijk om een positief…een zeker positief zelfbeeld te kunnen vormen…. Zoals ik al zei had hij geen vorm van privacy ervaren, zelfs niet toen hij alleen is gaan wonen …in dat huis bleven zij nog doen of alles daar van hen was..

(wordt volgende week vervolgd)

83a Zwart Schaap

Jan : …Sammy heeft zich altijd heel afhankelijk gevoeld…vooral van zijn ouders.
Zijn vader zei voortduren – wat ga jij ooit beginnen als wij er niet meer zijn?


Iris : …ja, wanneer die ouders wilden dat hij iets deed wat ze eigenlijk liever niet wilden, wisten ze hem eraan te herinneren hoeveel ze wel niet voor hem hadden gedaan. Narcistische ouders vakkundig inspelen op het schuldgevoel van hun kinderen om hen te laten doen wat zij willen.
Sammy kreeg als kind enkel aandacht als hij iets deed zoals zijn ouders dat wilden. Narcistische ouders geven aandacht net zo makkelijk als ze het weer afpakken. En ze nemen het weg als je je niet gedraagt zoals zij willen. Ieder kind heeft behoefte aan respect, aandacht, liefde, dus wat er gebeurt er dan? Juist, Sammy gaat strak in hun pas lopen. Sammy ging zich precies zo afhankelijk gedragen als dat zij dat van hem wilden, en dat heeft tot heel lang geduurd… Hij is …na zijn twintigste komt daar langzamerhand verandering in.

Jan : Wel, zoals je la duidelijk hebt gemaakt, Iris, beschouwde de vader van Sammy -Viktor zijn zoon als zijn concurrent. Dat hebben we reeds verschillende keren aangehaald, die oorlog, en dat veel te vroeg opgezadeld worden met verantwoordelijkheid… gebeurde er wat waardoor Sammy even in het middelpunt van de belangstelling kwam te staan, dan was hij er snel bij om hem uit die aandacht weg te trekken. Om hem publiek te vernederen, dingen aan te brengen die zijn ‘prestatie’ in een schuin daglicht brachten. ,Want de vader – Viktor -kon enkel aandacht voor zichzelf verdragen. Viktor had zijn eigen vader uit het centrum van het gezin centrum verdreven- wanneer hij zijn plaats herwon die hij als ‘ongewenst kind had verloren’…
Iedere keer wanneer Sammy iets lukte probeerde zijn vader daarvan de eer op te strijken, hoe luttel dat ook was, – Sammy kon of haast niet zelfstandig doen, dan zorgde vader er wel voor dat zijn broertje Ruddy dat vernielde zonder daarvoor bestraft te worden….En wanneer het Sammy toch even lukte om bijvoorbeeld een antwoord te geven op dingen die vader niet wist, dan werd vader razend, ging buiten zichzelf..

Jan : Narcistische ouders houden die band met hun kinderen vaak zo strak mogelijk gespannen. …Iemand altijd op het verkeerde been zetten is daarvoor een effectieve strategie. Sammy had steeds het gevoel dat mensen hem een mes hem in rug kunnen steken. Dat kwam het waarschijnlijk daardoor.
Vooral vernedering en schaamte zijn uitstekende manieren om controle over iemand uit te kunnen oefenen. Viktor – Sammy’s vader – zette deze dan ook graag in. …Dreigen en verbaal geweld was hem zeker niet vreemd. Voortdurend zijn zoon neerhalen, vernederen, vooral wanneer er anderen bijstonden, wanneer er familiebezoek was bijvoorbeeld of wanneer Sammy een vriend mee naar huis bracht.
Narcistische opvoeders zijn echter bepaald niet gediend van kritiek en zullen elke vorm van kritiek dan ook aanvechten door vol in de tegenaanval te gaan.
Als Sammy zich neerslachtig voelde, waren er geen ouderlijke schouders om op uit te huilen. Zijn ouders hadden weinig, tot geen boodschap aan zijn gevoelens, zeker zijn vader niet! Wel zijn moeder soms…wanneer Sammy zich daarbij klein en afhankelijk tegenover haar voelde. Alles van Sammy was tenslotte allemaal maar onzin en belachelijk. Viktors eigen sores daarentegen, daar moest alles voor wijken!

Sammy zweeg meer en meer naarmate hij opgroeide.
Sammy werd een heel stil kind. Heel braaf en teruggetrokken.Wanneer Sammy iets ‘fout’ deed, of iets dat zijn ouders niet wilden, dan waren ze er als de kippen bij om hem terug te pakken. Straffen doen narcistische ouders vaak, vooral omdat ze vinden dat zij benadeeld worden als je tegen hun wil in gaat.
Sammy’s kamer werd doorzocht door zijn vader. Wanneer Sammy van school kwam zag hij vader gehurkt aan Sammy’s studietafeltje zitten om er rustig één voor aan alle papiertjes en aantekeningen van zijn zoon uit te halen en die na te speuren. Sammy kon toen geen dagboek houden, hij moest het steeds verstoppen of vernielen – hij deed alles om die foto’s van dat meisje te verstoppen – op de meest onmogelijke plaatsen – narcistische ouders vinden dat ze recht hebben op ieder aspect van je leven als kind. En als je ze dat niet geeft, gaan ze er zelf wel naar op zoek. Hij werd op die manier gedwongen om een geheim leven te leiden. Om zich nooit ‘te tonen zoals hij was’ kwetsbaar…hij kon nooit ….
Sammy leerde nooit om zijn gevoelens te delen. Gevoelens delen met je ouders? Sammy keek wel mooi uit! Dan wist hij namelijk zeker dat hij te belachelijk werd gemaakt, of dat ze binnen de kortste keren het zo draaiden dat zijzelf het onderwerp van gesprek werden.
Hij werd voortdurend bespotten om zij gevoelens zijn angsten…Narcistische ouders hebben de kunst van het manipuleren tot in de puntjes onder de knie. Dat is het gebied waarin ze wel hun kind kennen. Op de één of andere manier had Sammy uiteindelijk altijd het gevoel… dat hij gek was.

Dat hij er niet bij hoorde. Dat hij niet paste in dat gezin, in die familie, dat hij steeds een vreemde eend in de bijt was…Hij …hij kwam er nooit uit hoe ze reageerden, sommige…de reacties van zijn ouders konden erg onvoorspelbaar zijn…daar waar ze eerst lieten begaan, werden ze pltos repressief, verwijtend …Of reageerden als dat hij volstrekt andere dingen had gezegd, gedaan of bedoeld dan hij zelf dacht. Volgens mij is is dat de belangrijkste reden waarom hij is gaan zwijgen!
Tijdens een ruzie schreeuwde Sammy’s moeder bijvoorbeeld: “waarom bekijkt ge mij steeds zo? ” …Waarom zou hij niet blijven zwijgen -Een discussie aangaan met zijn ouders aangaan was zinloos. Hoeveel zaken hij ook aandroeg, het was tegen dovemansoren gezegd. Zij hadden gelijk. Gewoon altijd. Doordat het woord van hem kwam werd er niet naar geluisterd. Dus zweeg hij. Eerst als verdediging, om niet meer gepakt te kunnen worden – later als gewoonte, door in deze vijandige omgeving op te groeien werd het zijn tweede natuur.
Het lievelingskind. was hij zeker niet!

Sammy bleef het zwarte schaap. Dat was de rol die ze hem toedachten en deze die hij heeft gespeeld, ook tegenover de anderen, ook tegenover de maatschappij, heel zijn leven lang.

(wordt volgende week vervolgd)

82 De Samenkomst

de eerste tien minuten van de VHS video-tape zijn beschadigd – wanneer het beeld zich herstelt zien we enkel Iris, Jan en Paul (Anker is verdwenen) daarna herstelt zich ook het geluid:

Iris : …Voor kinderen van narcistische ouders is het extreem lastig om te begrijpen waarom hun ouders zich gedragen zoals ze dat doen. …Hun ouders tonen weinig, tot helemaal geen liefde, geen interesse, of toewijding en vriendelijkheid zoals andere ouders dit wel zouden doen. Dat is …indien deze kinderen er in slagen om dat verschil op te merken, dat te kunnen zien vraagt al heel veel werk. Omdat zo’n gezinnen vaak erg gesloten zijn, zich afschermen , een masker opzetten tegenover de omgeving… Daarentegen zijn deze ouders wel manipulatief, egoïstisch, soms gemeen, ongeïnteresseerd, niet toegewijd en soms zelfs wreed tegenover hun kind. 

Paul : Maar waarom?

Jan : ….Ja Iris… dat zou ik zo aanvullen: Narcistische ouders zien hun kinderen als verlenging van zichzelf, of soms als last.

Iris:.. ja, inderdaad…Zolang je geen bedreiging vormt voor je moeder of vader, en zolang je ze trots kunt maken, zijn ze OK tegen je, of houden ze zich niet met je bezig. Maar op het moment dat je lastig wordt of dat je niet aan hun verwachting voldoet, dan word je een obstakel, een probleem, waar ze liever niets mee te maken willen hebben.

Jan : Nog sterker…het vreemde is dat de ouders zelf aan de basis kunnen liggen van de problemen die ze in hun zoon zien. Zijn schuchterheid bijvoorbeeld, zijn onmondigheid, zijn falen…eigenlijk faalde Sammy omdat hij onbewust plaats wou ruimen voor de perfecte beeld van zijn vader, in iedere verwezenlijking, zoals goede cijfers op school – zou vader een bedreiging hebben gezien…Hij wilde eigenlijk niet dat zijn zoon werd zoals hij …omdat hij Sammy voortdurend als concurrent zag.

Iris : …Ja, concurrent …hij weerhield zijn zoon om te groeien, zelfs op foto’s kan je dat zien , Sammy’s gebogen houding, zich kleiner houden dan hoe hij werkelijk was, geen rechte rug durven kunnen maken hoe moet ik dat zeggen? … hoe ook …ook voor de narcistische moeder of vader zijn kinderen authentieke individuen die zich moeten ontwikkelen en verkennen en hebben ze behoeften en verlangens. En daar beginnen de problemen …Volgens de narcist moet het kind doen wat hij vindt dat er moet gebeuren en dat belangrijk is. …Hoewel, er is een uitzondering, noem het : Het gouden kind…Soms behandelen narcistische ouders hun zoon of dochter als gouden kind.

Een gouden kind kan nooit iets verkeerd doen, is de slimste en het beste in alles… Ruddy speelde die rol -de broer van Sammy – weten jullie nog? Zij lieten Ruddy ook geloven dat de betere zijn van Sammy …En hij kreeg dikwijls het gevoel dat Ruddy werd ‘voorgetrokken”.

Volgens de narcist is het gouden kind een verlenging van zichzelf. …En omdat de narcist overeenkomstig zijn zelfbeeld perfect is, moet de verlenging van zichzelf (het gouden kind) ook perfect zijn! Dit betekent dat het ‘gouden kind’ fout op fout kan stapelen, terwijl de narcistische ouder altijd het hand boven het hoofd houdt van het ‘gouden kind’. Mensen met narcisme hebben immers erg veel problemen met toegeven dat zij (of hun verlengstuk – het gouden kind) niet volmaakt en geweldig zijn.

Iris : Het was zelfs zo dat Ruddy heimelijk werd ingezet door de vader om schade toe te brengen aan de dingen die Sammy… verwezenlijkte, maakte, denk aan die vliegtuigmodellen …Vader Viktor kon dat niet velen, en zat op een verdoken manier Ruddy aan om die modellen te vernietigen, subtiel, op een manier dat dat niet opviel …

Jan : Dan zou ik Sammy Het zwarte schaap kunnen noemenSoms behandelen ze hem als het zwarte schaap. …Alles wat Sammy doet, is verkeerd; of niet goed genoeg en hij kreeg steeds overal de schuld van (vaak ten onrechte). Het zwarte schaap staat symbool voor alles dat mis gaat in de familie. Sammy kan dus niets goed doen, omdat hij de vertegenwoordiging is van slecht en fout. Een narcist is perfect overeenkomstig zijn zelfbeeld, dus als er iets verkeerd gaat, dan moet dat zijn vanwege iemand anders (het zwarte schaap). Dat zwarte schaap wordt gekleineerd en goede prestaties worden naar beneden gehaald. Zelfs als bedreigend aan gevoeld.

Iris : En Ruddy was Het gouden kind .

Jan : …Ja inderdaad, het gouden kind of het zwarte schaap …komt vaker voor bij gezinnen met meerdere kinderen. Soms wisselt de narcistische moeder of vader van favoriete kind, maar vaak blijft het gouden kind altijd het gouden kind. Een mogelijke verklaring voor het wisselen tussen favoriete kinderen is de totale controle die de narcistische ouder dan blijft hebben over de situatie.
 

Paul : Je zegt dat narcistische ouders zich in sociale situaties anders dan thuis. Maar waarom doen ze dat?

Iris : Narcisten kunnen erg arrogant en zelfverzekerd overkomen, maar ze zijn dat niet. Narcistische mensen zijn onzeker en hebben constante aandacht en admiratie nodig om zich goed te kunnen blijven voelen.

Jan : ja, zo is dat…Voor de buitenwereld komen ze over als zijnde sociaal, charmant, grappig en vriendelijk, omdat dit de snelste manier is om het broze zelfvertrouwen een steun te geven. Het is gemakkelijker om op te scheppen over je eigen prestaties of die van je kind. En dat is precies waar narcisten naar op zoek zijn. Zo komt het voor dat zij ‘onder het mom van een grapje’ hele nare opmerkingen kunnen maken naar het kind dat het zwarte schaap is. Vaak halen ze een goede prestatie van hun kind aan om vervolgens alle lof op te eisen. Of gaan het precies verminderen om zelf …om als …als redder, zelfs als hulpverlener op te treden.


Jan :Als jij (als vriend/kennis/familielid) ze niet adoreert, complimenteert of ze niet genoeg aandacht geeft, dan mogen zij jou niet. Of omgekeerd wanneer je partij zou trekken voor het zwarte schaap…

Iris : …maar thuis, daarentegen, gedragen ze zich heel anders! – Thuis is waar je de echte narcist ziet. Daar mishandelen zij hun kinderen emotioneel, psychisch en soms ook fysiek. Zij doen dit omdat dit ze een goed gevoel geeft, het geeft ze een gevoel van macht, zij hebben de touwtjes in handen, en ze zijn superieur aan hun kinderen. Zij zijn daar ‘meester’, en ze kunnen daar zelfs heel sarcastisch over doen. Als ouders zijn ze ongenaakbaar. En doen zich ook zo voor. Dat is binnen het gezin…Zij hebben dit nodig om hun ego te voeden. Als Sammy, kind zijnde, ervoor kon zorgen dat Viktor zich goed voelde over zichzelf, dan had hij kans dat hij minder last met zijn vader kreeg… maar op het moment dat Sammy weer een bedreiging voor zijn vader vormt, dat hij ergens goed in werd, of dat hij zich niet gedroeg zoals zijn vader dat had gewild, dan werd hij gestraft ! Direct of indirect, of werd Ruddy op pad gezonden om dat te doen… En dat maakte het leven voor Sammy zo lastig: Hij wist niet hoe hij zich diende te gedragen, omdat de narcistische ouder ineens iets anders van hem kan verlangen. Naargelang de situatie veranderde. Sammy zweeg tenslotte omdat hij constant op eieren diende te lopen. Sammy werd steeds banger om bang om iets te doen, om ieder woord dat hij uitsprak, voor alles konden zijn ouders weer ontploffen. Sammy kon die spanning voelen en van het ene op het andere moment alles zien veranderen in huis thuis. …Zijn ouders gebruikten verschillende manieren om hun zoon te straffen: door hem te negeren, ze bekeken hem niet aan tafel, ze spraken niet met hem tenzij om vernederende opmerkingen te maken, ze bedreigden hem , probeerden hem een schuldgevoel aan te praten en in het algemeen door hem te ontmoedigen. Hij mocht geen aandacht hebben voor andere dingen, geen dagboek bijhouden, of met wat anders bezig te zijn dan zijn school of tv kijken, ook die school daar had vader het erg moeilijk mee. Sammy moest slagen maar met povere resultaten, hij moest er net over zijn, doorgelaten worden zoals zijn vader dat noemde. Ook de vrienden van de familie, meestal mensen met een erg narcistische persoonlijkheid, die zich kwamen ‘demonstreren’ stapten mee in dit circus. Er was eigenelijk voor Sammy geen uitweg. Vrienden werden afgeweerd, aandacht kreeg hij niet, en berispt om ieder woord, dus zweeg hij zijn zwijgen en terugtrekken was de enige mogelijkheid die hij zag om te overleven in zo’n situatie…

Jan : De narcistische ouders van Sammy waren vaak niet in staat om vaak zijn emoties, zijn behoeften of verlangens te zien of te erkennen. Laat staan deze te respecteren. Ze voelden geen empathie voor hem. In andere woorden: wanneer Sammy iets met hen wilde delen dat hem aan het hart ging, dan zou hij waarschijnlijk de volgende reacties hebben verkregen; ze negeren hem, ze praatten er overheen, of overtroffen hem met een eigen verhaal, gebruiken die behoefte of dat verlangen tegen hem, of zorgden ervoor dat Sammy zich schuldig bleef voelen voor het hebben van die verlangens, behoeften. Sammy zweeg omdat zijn omgeving geen respect wou opbrengen voor wie hij was of wat hij te vertellen had, zelfs niet voor wie hij was als menselijk wezen.

(wordt volgende week vervolgd)