84h – De Onbekende

Transcriptie VHS-tape (vervolg)

X :…Die ouders…dat waren geen monsters…dat waren mensen die lijden…die niet geconfronteerd wilden worden met de pijn uit hun jeugd …die niet…konden daarmee leven…dat is moeilijk te vertellen …moeilijk te begrijpen … ze wilden goed doen… ook tegenover hun zoon … ze meenden het goed maar ze deden het slecht , om dat er hun iets traumatisch in de weg stond…daardoor hadden zij een reflex ontwikkeld … die haast natuurlijk is … waarbij zij iedere…iedere onvolkomenheid, … iedere fout… iedere ‘oneffenheid’ -zeg maar- bij hun zoon bliksemsnel konden ontdekken en naar hem doorspelen…zij zagen iets verkeerds in alles wat hij deed, en zagen dat onmiddellijk …en zagen enkel maar dat… dat negatief beeld…ze waren eerlijk niet in staat om dat anders te doen… tenzij ze diep therapeutisch aan zichzelf gewerkt zouden hebben…zichzelf zouden instrueren, groeien…maar dat deden de ouders van Sammy niet… dat was toen ook niet zo gebruikelijk om in die na-oorlogse jaren…dokters schreven kalmeren de middelen voor … ik geloof niet dat er ooit in de geschiendis meer kalmeermiddelen geproduceerd zijn geworden….Soms denk ik dat Sammy iemand totaal anders geworden zou zijn indien zij een goede therapeut hadden gevonden!
Er zijn… opgemerkt… bekeken worden… was voor Sammy een voortdurend negatieve ervaring. Hij deed alles om dit maar te vermijden…Daarom kroop hij terug in zijn eigen wereldje.

Paul: Ja goed! Maar waarom kwam hij dan naar hier? Waarom wou hij dan deel uitmaken van De Kring? Dat zou toch volledig het tegengestelde aantonen van wat jij beweert?

X: Wel, hij wou daar uit! Uit zijn isolement bedoel ik …Hij bewonderde sociale mensen … sociaal in de zin dat zij gemakkelijk met iedereen contact konden maken …dat kon hij net niet …hij heeft dat voortdurend geprobeerd…gedurende heel zijn bestaan… maar dat lukte blijkbaar nooit goed …zijn wil was er wel …hij wou zijn zwijgen doorbreken …daar had hij het precies zo moeilijk mee …tijdens zijn jeugd was het moeilijk omdat het voorbeeld van zijn vader …van zijn ouders …dat wat hij thuis zag …niet herhaalbaar was in zijn omgeving! …een kind wil … een jongen wil zijn vader imiteren …neemt aan zijn vader voorbeeld … dat werkte hier precies niet …indien hij zich betweterig, autoritair…zoals zijn vader zich gedroeg…Daarmee kon hij nergens vrienden maken …en zijn omgeving had in hem niets gestimuleerd dat hij als positief ervoer … hij had helemaal niets om naar de naderen naartoe te gaan! (ieder woord nadrukkelijk) …hij kon zichzelf enkel als een vlek, als een gebrek zien (onverstaanbaar) …zoals Iris zei …zo was het. Iedereen heeft wel een gemengd zelfbeeld, van zichzelf …een manier om zich voor te stellen …om sociaal …om met de anderen om te gaan …dat kan heel status bepalend zijn … toont onmiddellijk uit welke laag van de bevolking je komt …Sammy had dit nooit geleerd …Hij kende enkele omgangsvormen zoals…beleefdheid … tafelmanieren …maar het …het kon niet tot de spraak komen.

Iris: Ja, zo was het Sammy had enkel de buitenkant leren kennen! Van zichzelf zowel als van anderen!…

X : Hij kwam hier dus om dat te doorbreken …ook omdat hij geen blijf met zichzelf wist …’met iets zat’…Hij zocht wel actief contact met de mensen, maar hij …Ja! …hij wist eigenlijk niet hoe dat ging…hoe hij dat moest doen…en daarom kwam hij hier!

Jan: Ja, inderdaad, soms heb ik gedacht dat De Kring zijn enige mogelijkheid met zijn geweest om contact te hebben met de anderen…

85f De Onbekende

Transcriptie VHF-tape (vervolg)

X: …Och, hier in de Kring praatte Sammy wel, hoewel dat… dat wij daar lang hebben naar moeten wachten!…het was zo, dat hij…dat hij niet zo iemand was die onopgemerkt kon blijven zwijgen (glimlachend)….je kan hier zo in onze kring aanwezig zijn …zo, zonder iets te zeggen …je aandacht toegespitst naar wat er omgaat, maar zo was het niet met Sammy…Zijn aanwezigheid woog op de één of ander manier…ook al zei hij niets…en leek zijn houding…zijn lichamelijke houding passief, de manier waarop hij op zijn stoel zat … of hing, beter…zoals je wil…gaf zelfs…gaf ons soms …gaf mij iets van onverschilligheid, ongeïnteresseerd zijn…maar dat bleek hij in werkelijkheid helemaal niet…hij had steeds heel goed opgelet!…had zelfs beter, veel beter naar de anderen geluisterd dan wij dat hadden gedaan…kon steeds precies zeggen wie wat had meegedeeld…Maar wij …

Wij konden niet tot hem doordringen…
Hij nam zijn ouders voortdurend in bescherming…er was geen manier waarop wij …hem tot een zeker inzicht konden brengen. Hij ging de schuld voortdurend plaatsen bij zichzelf, hij verweet zichzelf voortdurend…Zo…

Sammy als kind blijft onzichtbaar voor zijn ouders…deze ouders zien in hem enkel… enkel wat en wie zij willen zien en het kind – Sammy – zal zich daarnaar ook gedragen. Er is dus sprake van een “dubbele negatie”(maakt een gebaar de vingers). En zo krijgt het kind … Op die manier kreeg Sammy nooit een spiegel…Hij leidde als kind een echo-loos bestaan…slaagt er nooit in om dat beeld van zichzelf op te bouwen dat ieder normaal kind binnen een gewone gezinssituatie daartoe krijgt… Daardoor gaat het kind verstillen. Kan zich niet mededelen, zeg maar. …Letterlijk niet mede-delen.

Deelachtig zijn aan iets….aan…buiten de familieband staan…of nog beter…zijn plaats…(grinnikt) Zijn terechte plaats in deze familie is er buiten!(kijkt naar de anderen in het rond)…Hij wordt als het ware in ‘orbit gehouden’ Heeft hier iemand hier zo niet gezegd? …Was jij dat Jan? …Of Iris? Dat vond ik zeer treffend!…hij draait als een satelliet omheen zijn ouders…blijft in hun gravitatie gevangen…blijft de gevangene van hun zwaartekracht…zelfs wanneer ze beiden dode sterren geworden zijn…omdat tenslotte…omdat dit tenslotte de …zijn enige, de enige vorm van identificatie zal zijn tijdens zijn jeugd en tijdens de rest van zijn latere leven….Wij konden daar weinig tegen in brengen…en daarom scheen hij dikwijls zo ondoordringbaar voor ons….ook al bleek dat hij heel goed open kon staan voor anderen! Kijk…eigenlijk…zou je het zo kunnen zien…dat zijn aandacht voor de andere…zijn absolute aandacht …precies overeenkwam met zijn aandacht voor de ouders…en waarschijnlijk voor anderen in zijn leven…hij…hij was het centrum van zijn eigen wereld…waar …en hij stelde afwisselend ook anderen ook in dit centrum…dat was …dat was zijn enige…of de bijzonderste manier waarop hij had leren omgaan met de wereld…met de andere…door te zwijgen en luisteren, door zijn aandacht te richten op zichzelf op op de anderen met even veel concentratie.

85f De Onbekende

Videoband VIII – transcriptie (één spreker is buiten beeld en onbekend “X”)


X: Sammy begreep dat niet…hoe hij zich voortdurend in onmogelijke situaties werkte…dat had met heel veel te maken…we konden hem dat niet duidelijk maken

Iris: inderdaad, en het was ook voor ons dikwijls moeilijk!

X: Kijk, het feit alleen al dat hij aan zo’n groep als ‘De Kring’ meedeed zegt eigenlijk heel veel van hem…de meesten hier van onze leden zijn mensen die levensproblemen ervaren die we allemaal wel eens tegenkomen, rouwen bij verlies, omgaan met een scheiding, moeilijkheden om zich aan ingrijpende veranderingen in hun leven aan te passen …en de jeugdervaringen komen daar steeds naar boven…Maar bij Sammy was dat …was dat zijn manier om ….om er achter te komen hoe mensen eigenlijk waren…Hij had geen praktijk in de omgang, zeg maar…en dat was niet omdat hij dat zo had gewild…Op de duur leek wel dat hij voor dat afgezonderd leven koos…maar eigenlijk kende hij niets anders…dat was zijn manier om te overleven.
En hier kon hij ervaren wat er in mensen omging.

Iris: ja, inderdaad! Hij bleek steeds heel goed geluisterd te hebben naar de anderen, ook al gaf hij dikwijls een passieve en afwezige indruk…en hij bleek over een buitengewoon inlevingsvermogen te beschikken!

X: Tja, inleving …dat was zijn manier om voor de anderen, om voor zijn ouders te zorgen…hun naar heug en meug in te volgen…op hen ingesteld te zijn. Hij was zeker geen praktisch mens! Maar hier leerde hij tenslotte wat er in ander om kan gaan….en hoe anderen op hem respondeerden…

X: Dat bleek heel nieuw voor hem te zijn…Kijk, ik zie dat zo…wanneer een jong mens geïsoleerd geraakt binnen een gezin…dan zijn er een reeks van natuurlijke uitwegen…plaatsen …personen…die…waaraan de opgroeiende jongen zich kan optrekken, waarin hij zich kan herkennen…in de regel is dat de ‘peergroup’ of de school of de jeugdbeweging, of iemand uit de familie, een nonkel of tante…sport…of de school. Bij Sammy waren al deze vluchtwegen gesloten…soms leek het wel of zijn ouders die angstvallig bewaakten… er voor zorgden…bewust of onbewust…dat hij nergens naar nergens nog weg kon…dat hij nooit daar kon geraken…tenzij op die plaatsen waar hij nooit zou kunnen aarden, zodat hij zeker naar hen diende terug te keren!…doordat er geen andere weg was…Volgens mij vertelt dat veel over zijn zwijgzaamheid…wanneer je …wanneer iemand steeds geconfronteerd wordt met zijn omgeving en nergens een herkenningspunt aantreft dan …dan …je het… het is dan duidelijk waarom die zwijgt…wat zou die kunnen zeggen trouwens? Hoe zou die contact kunnen maken? Er was niet iets waarmee hij zich kon voorstellen…iets om mee naar de andere toe te gaan, of iets waardoor hij de anderen kon verstaan…tenzij die duidelijk kenmerken van zijn vader of moeder zou hebben gehad…Dat waren waarschijnlijk de enige…karaktertrekken waarop hij wist hoe te responderen met zijn zorg. Zijn zwijgzame aandacht!