72 – Massage

– Iris : massage! “Massage “met woorden, je praat met iemand, en er komt iets los, je bent niet dezelfde persoon alleen, als met twee, of terwijl je deel uitmaakt van een groep, of een familie, of een gemeenschap. Een maatschappij geeft je gestalte, een zelfbeeld – maakt dat er iets in jou in beweging komt, iets van jou dat je anders niet zou kennen, Iemand die steeds alleen is valt stil. Wanneer je geen frequent contact hebt dan “verdroogt dat gebied” in jou doro gebrek aan stimulatie, net als bij massage!

Sommigen mensen kunnen heel goed aanvoelen waar ze anderen zouden kunnen masseren om hen goed te doen, om pijn weg te doen ebben. Dat hebben ze niet geleerd op een speciale cursus. Want het is niet iets dat door een opleiding aangeleerd zou kunnen worden.  Dat ontstaat door gevoel van zuivere invoeling.
Doordat sommigen zich goed in iemand anders kunnen verplaatsen  – tenslotte hebben we allemaal hetzelfde lichaam – misschien wel gelijkaardige genot en pijn punten.  Iedereen wil wat respect, erbij horen en zelfs bij conflicten en bij nederlagen een uitwijkmogelijkheid die open wordt gelaten, een vluchtweg.

Wanneer die mogelijkheid er dan niet is, – of doelbewust door de tegenpartij wordt belet,  ontstaat er wrok.
– Anker :  Door wie of wat?

– Iris : Omgang brengt wrijving mee. Positieve en negatieve krachten komen vrij bij ieder menselijk contact. Dat kan even stimulerend zijn als teleurstellend zijn.

– Anker : En wanneer er helemaal niemand is?

– Iris : Door niemand, door gebrek aan iemand , door te veel alleen te zijn verzuurt iedereen.
– Anker : En waarom kroop Sammy dan in een hoekje, waarom zonderde hij zich af?
– Iris : Wel, we hebben dat al even aangehaald, thuis kent hij geen …heeft hij zijn ouders nooit ervaren als invoelend, medelevend, betrokken, …ik weet niet wat het juiste woord is, hij heeft ze nooit ervaren als ….of misschien wel als klein kind,- maar daarna niet meer, …om verschillende redenen hij had daar zelf ook schuld aan, waarschijnlijk…wanneer je hier schuld zou kunnen inwerpen, – schuld  -in die zin dat hij zich steeds meer wou terugtrekken.
– Anker : Om zich veilig te stellen?
– Iris : Ja, zo zou je het kunnen noemen.  Om zich tegen aanvallen te behoeden. Het ouderlijk huis was wel een toevluchtsoord maar geen plek waar het kind zich als gewaardeerd, geapprecieerd ervoer, waar respectvol met hem werd omgegaan.
– Anker : Hielden zijn ouders dan niet van hun oudste zoon? Meen je dat!?
– Iris : Tja, het …eigenlijk wel, maar niet op een manier waarop het goed was voor het kind. – Ze hielden zeker erg veel van hem, maar gaven hem een verkeerde aandacht.
– Anker : Narcistische bezetting – heb je mij verleden week uitgelegd, heeft het daar mee te maken?
– Iris : Wel ja, daardoor ontstaat er iets dubbel in iedere omgang, die weldadige massage ervaren bij ieder positief contact, die helende kracht die koestert, dat miste hij wel.
– Anker : Maar Iris, ik kan mij dat allemaal toch moeilijk voorstellen, dit lijkt mij allemaal zo onwezenlijk, ook pijnlijk eveneens. Ik moet toegeven dat ik dat allemaal niet echt kan begrijpen of plaatsen.
– Iris : Ja, Anker, in een gezin kunnen de mooiste maar ook de lelijkste dingen gebeuren!
– Anker :Hoe bedoel je?
– Iris : Door dat gezinsleden zo sterk aan elkaar verbonden zijn, doordat ze zoveel samen hebben meegemaakt, zijn ze sterk aan elkaar gehecht. Zelfs zo sterk, dat therapie, of opvang daar nog maar weinig tegen in kan brengen.
– Anker : Niemand kan de pijn er nog uit masseren, eens dat die zich vastgezet heeft?
– Iris : Ja…,(zucht, kijkt op zij, aarzelt) Hoe positief en helend iemand ook opnieuw verwelkomd kan worden – dat ontvangst kan nooit die gezondmakende kracht leveren die nodig is om iemand helemaal van jeugdtrauma’s te bevrijden. Je mag ook niet vergeten dat de persoonlijkheid vorm werd gegeven mede door die trauma’s. Zoals een jonge boom is krom gegroeid – je kan de stam wel wat staken maar je kan er geen rechte boom meer van maken. (…aarzelt, zucht)  Maar …misschien hoeft dat ook niet! – We, we bekijken het nu zeer negatief. Maar trauma’s kunnen ook iemand sterken! Door kwetsuren wordt iemand gevormd, en misvormd misschien ook, gaat lijden, …
– Anker : Er zijn dus twee dingen: – ‘masseren’ hebt genoemd: het stimuleren, verwelkomen zoals je zegt, aanvaarden, respecteren van iemand –  dat het positieve in beweging brengt, en het omgekeerde – traumatiseren? – Hoe zouden we dat het best noemen?
– Iris : Wel, …wat zou het omgekeerde voor masseren kunnen zijn? Is er daar een woord voor? Slaan misschien?…Kwetsen?
– Anker : …Wacht nu even, “masseren” stimuleert de goede dingen: het voedende, dat wat kracht geeft.
kwetsen” doet krimpen.

Roept weerwerk op, stress, angst, onzekerheid. …Maar kan toch ook leren om weerbaar te zijn? Door geschonden te zijn wordt men ook opstandig?
Wanneer iemand nooit buiten  een hechte positieve omgeving treedt – nooit buiten zijn comforzone komt – kan die dan nog de wereld aan? – Deze harde maatschappij, die strijd, die sommige eider dag moeten voeren ook tegen onverschilligheid?

– Iris : Wel, Anker, het is net omgekeerd!
We putten allen onze kracht uit de waardering, steun, liefde, en knuffels die we als kind hebben gekregen. De moedigsten onder ons zijn degenen die het geluk hebben gehad om uit een warm nest te komen!
– Anker : Overdrijf je nu niet? Ik zou mij toch ook kunnen voorstellen dat mensen precies hun krachten puren uit hun ongelukkige jeugd – om dingen te veranderen – om niet op te geven te strijden tegen onrecht, enkele en alleen al omdat ze zelf zoveel onrecht of tekortkomingen hebben ondergaan?
– Iris : Ja dat kan ook – daarin heb je gelijk, iemand kan met zijn trauma’s zodanig omgaan dat die krachten zijn geworden, maar ook hier zie je hoe bepalend die jeugdervaringen kunnen zijn…Iemand die narcistisch bezet is geworden – zoals we verleden keer bespraken – is niet langs dat massagesalon gepasseerd – of heeft zichzelf een hele reeks bruggen dienen te bouwen om dagelijks met zijn gemis te kunnen leven, nog meer om het niet aan anderen over te dragen.

 

Advertenties

71 – Narcissus

– Iris : Narcistisch bezetting? Weet je wat dat is?
– Anker : Wat? Is dat niet iets van de Oude Grieken?  De titel van een treurspel? – Of een van je psychoanalytische termen?
– Iris : Ja, Anker, het is een term door Freud gebruikt!
– Anker : Iris – soms begrijp ik niet goed waar al die moeilijke termen voor nodig zijn. Ik versta mensen, en wat er tussen hen omgaat, het tussenmenselijke waar ik zelf ieder dag deel van uitmaak, en dat zit voor mij vol met evidenties – daarnaast – of daarrond – zoals je het wil, heerst er natuur en die probeer ik zo veel mogelijk door formules te beheersen. Wiskunde wijst ons daar de weg. Daar heb ik theorie nodig om praktijk te kunnen verstaan. Daar heb ik begrippen nodig zoals energie, en krachtkoppel, Ik kan hoeveelheden berekenen, de weerstand dat iets opwekt ,enzovoort – maar bij mensen stel ik mij die vragen niet. Zoek ik niet naar moeilijke woorden om te bepalen wat er gebeurt. Ik verwonder mij iedere dag over de andere, ik denk te weten wie mijn vrienden zijn en ook wel dat ik enkele vijanden heb, en dat er zeer zeker een heleboel mensen rond mij leven voor wie ik sympathie voel, en anderen waar ik collegiaal mee samenwerk, enzovoort, maar op dat gebied ken ik geen “formules” of begrippen. En ik voel daar ook de nood niet toe.
– Iris : Ik kan je begrijpen, Anker, maar Freud had die veelvoud van begrippen nodig – die hij veelal uit de Griekse tragedie haalde – om te kunnen benoemen wat hij ontdekte.
– Anker : Waarom kon hij dat niet simpel zeggen in gewone termen die iedereen verstond?
– Iris : Wel Anker, ik zal je een technisch voorbeeld geven dat je onmiddellijk zal duidelijk maken waarom dat zo was :

Kijk naar het oppervlak van het water – kijk naar een vijver, bijvoorbeeld bij vol daglicht.
Het water dat in voortdurende beweging is weerspiegelt heel de omgeving in de oppervlakte.
– Anker : Ja, het reflecteert, dat is duidelijk.
– Iris : Wel, deze weerschijn maakt het ons onmogelijk om er onder te kijken – in helder stilstaand water kunnen we soms vissen zien zwemmen en zelfs tot aan de bodem, maar wanneer het woelt door de wind bewogen, of wanneer het troebel is, dan is dat niet mogelijk.
Zo ervoer Sigmund Freud ook zijn patiënten met neurosen: zij schermden zich af van blikken in hun ziel zoals het reflecteren wateroppervlak.
Wat Freud heeft gedaan is een periscoop voor de ziel uitvinden, zo zou je het kunnen noemen, iets waardoor hij onder het oppervlak kon zien. Deze periscoop noemde hij “psychoanalyse” en de onbekende vissoorten die hij op die manier kon ontdekken diende hij zelf te benoemen – zoals iedere onderzoeker of ontdekkingsreiziger – en daarvoor greep hij graag terug naar de Griekse mythologie.
– Anker : En vandaar komt dus dat begrip “narcistisch”?
– Iris : Ja, Inderdaad! Narcissus was verliefd op zijn spiegelbeeld dat door het wateroppervlak werd weerspiegeld.
– Anker : En “bezetting”?
– Iris : “Narcistische bezetting van een object” noemt Freud, (een beetje on-respectvol) het kijken, het ervaren van iemand anders als een stukje van jezelf. Bij narcistische bezetting “zie” je de ander niet maar projecteer je jezelf in hem, of in haar. Je hebt dus geen werkelijk contact met die persoon.
– Anker : mmm…Ja, maar zijn we …eigenlijk zijn we allemaal een beetje zo,- we herkennen in de andere dikwijls onze eigen trekken, of verwachtingen, zelfs vooroordelen.
– Iris : Zo is dat! Maar bij narcistische bezetting gaat dat wel heel ver! Er is dan geen sprake meer van een gezonde relatie. Verblinding is het, narcistische bezetting wil zeggen dat je zo verblind bent geraakt door dat wat je van een persoon verwacht, hoopt of vreest, – door alles wat je zelf in die persoon hebt gestopt, dat je onmogelijk nog onmogelijk een andere vorm van contact kan hebben. Een vorm van waarachtig, invoelend contact.
– Anker : Je ziet in iemand enkel wat je zelf wil zien. Bedoel je dat?
– Iris : Ja, dat is het inderdaad!
– Anker : …Goed, ik geloof dat ik dit begrijp, maar wat heeft dit nu van doen met ons verhaal over Sammy?
– Iris : …Wel, ik geloof dat Sammy’s vader, zijn zoon “narcistisch bezette” – hij zag niet meer wie zijn zoon was, hij slaagde er niet in om zich in hem in te leven, deed geen poging om het te verstaan en werd enkel verblind door het beeld dat hij zelf op zijn zoon overdroeg.
– Anker : Alsof Sammy voor zijn vader steeds een masker droeg?
– Iris : mmm…Ja, omgekeerd eigenlijk! Het was de vader die Sammy zijn eigen masker had opgezet!
– Anker : Je bedoelt dat er nooit …dat vader en zoon nooit echt contact hebben gehad…
– Iris : …Ja, (…) dat kan gegroeid zijn, … door de jaren heen, …misschien
was er een cruciale leeftijd waarop dat begon… Samenvallend met gebeurtenissen uit zijn eigen jeugdjaren?
– Anker : …De oorlog? Sammy’s vader groeide op tijdens de oorlog – daar wees je vorige keer reeds op…
– Iris : Ja, de oorlog zal daar zeker wel iets mee te maken hebben gehad, we zouden kunnen nagaan wanneer Sammy zich zo begon op te sluiten – Was dat vanaf zijn veertiende?
– Anker : Wel, dat zou inderdaad overeenkomen met de oorlogsjaren van zijn vader, inderdaad, bijna dag op dag geloof ik, kunnen we dat nagaan?
– Iris : Wat ik bijeen heb gesprokkeld verloopt niet steeds erg chronologisch, en ik heb die gegevens erg vrij geïnterpreteerd…, intuitief zeg maar… het zou kunnen maar… …Ik zou het eerder zo willen stellen dat de oorlog (en wie weet wat nog meer!) een zodanige invloed op Viktor heeft gehad dat …
– Anker : Ja, dat vertelde je laatste: dat Viktor de rol van zijn vader had overgenomen tijdens de oorlogsjaren?
– Iris : En dat hij sinds de geboorte van zijn oudste zoon -Sammy- in hem iemand zag die later zijn plaats zou innemen, die hem in zijn eigen huis zou verstoten, die de zorg voor het gezin ook op zich zou nemen – die zorg die hij zelf dan niet mer zou kunnen toedienen… waardoor hijzelf, als vader, zijn rol in dat gezin uitgespeeld zou zien, uitgeleverd aan zijn zoon.
– Anker : Zorg en afhankelijkheid zijn begrippen die hier voortdurend terug komen.
– Iris : Ik heb ook gemerkt dat Sammy’s vader het steeds weer heeft over “een derde wereldoorlog” – Sammy groeit op tijdens de “Koude Oorlog” en de vrees voor escalatie, of de bom is nooit ver weg in die jaren.
– Anker : …Heeft, eeuh, wacht eens even …er zit toch iets dubbel in je voorstelling van zaken: aan de ene kant vreest Sammy’s vader de oorlog “omdat dit zijn zoon naar voren zou brengen” en aan de andere kant is de oorlog deze periode waarin hijzelf heeft ervaren dat zijn omgeving sterk van hem afhankelijk wordt, een oorlog zou dan uiteindelijk – in Viktor’s ogen – zijn zorgende positie tegenover zijn zoon en het gezin versterken en niet verzwakken? Is het zo niet?
– Iris : Ja, … maar het gaat over generaties, …over een generatiestrijd, een ouder wordende generatie en een opkomende. De laatste generatiekloof. In een tijd waarin de wereld snel verandert, …
– Anker : De wereld verandert op zo een manier dat de vader er zich minder en minder in zal kunnen herkennen en dat de zoon meer en meer punten van identificatie in die nieuwe dingen ontdekt…
– Iris : Ja dat is er zeker ook, die snel veranderende wereld in de loop van de tweede helft van vorige eeuw…de generatiekloof
– Anker : Een generatieconflict versterkt door “narcistische bezetting”?
– Iris : Ja, dat is er alleszins een stukje van…
Maar er is meer…

70 – Mislukken

opname  start

 

 

– Iris : Ongeveer alles wat Sammy ondernam was gedoemd om te mislukken.
– Anker : Gedroomd om te mislukken?
– Iris : Wees nu even ernstig, Anker!
– Anker : Nou goed! maar je maakte  zo’n pathetische aanzet, zo dadelijk volgt er nog een treurmars!
– Iris : Wat – ik – bedoel …- het is opmerkelijk dat Sammy allerlei onderneemt – maar in het beste geval komt hij er met een voldoende vanaf; –“erdoor zijn” een uitdrukking die zijn vader veel voor hem gebruikt.
– Anker : Hij vraagt van zijn zoon geen prestaties, maar slechts om “er door te zijn” Een vader die niet veel eisen stelt aan zijn zoon, die het hem gemakkelijk maakt, zeg maar, Victor Vander Straet’s bericht aan zijn zoon is: – Kijk, Sammietje, voor mij hoef je geen uitblinker te worden – ik ben reeds blij wanneer je gewoon je best gaat doen om de nodige punten te halen, zodat je naar het volgende jaar over kan – fijn toch, geen druk! Geen stress, ideaal voor een luilekker leventje voor een jongen! – speel maar! – luier maar! Het hoeft allemaal niet! Wij zijn er wel om voor jou te zorgen! Jij moet enkel maken dat je aan het eind van het jaar niet moet overzitten – Veeleisend was die vader niet, toch?
– Iris : mm…Ja zo schijnt het (…) (bijt op haar lip, wendt de blik even af, denkt na)
– Anker : Ik ga er van uit dat je het nu over de schooldagen van Sammy hebt?
– Iris : Ja – die periode waar nog niet veel over hebben gezegd.  – Zijn puberteit en zijn jonge jaren, van zijn veertien tot zijn negentien zeg maar…
– Anker : De periode waarin hij zwijgt – geen woord meer zegt – stilvalt?
Dus:  – Sammy loopt school? En waar zit zijn broertje dan? Zelfde school of wat doet die?
– Iris : Ruddy loopt dezelfde school, drie studiejaar lager.
– Anker : En Sammy had geen vrienden, niemand tegen wie hij wat zei?
– Iris : Dat is moeilijk uit te maken – dat zijn dingen waar je ook weinig over te weten kan komen – indien wij er ons niet mee zouden bezighouden, wie in Gods naam zou dat dan wel willen doen? Wie wil de jeugd omspitten van een “probleemjongen” uit het midden van de vorige eeuw, die nu reeds lang is overleden?
…(even stilte, geruis op de achtergrond, het aanslaan van een motor)

Tijdens die tijd heeft niemand – voor zover ik aan de weet ben gekomen – niemand ernstig op hierop gereageerd – ook zijn ouders niet, ook de school niet.
– Anker : De schoolpsycholoog?
– Iris : In die tijd bestond dat helemaal niet, Anker! Er was helemaal geen “schoolpsycholoog” – school stond toen volledig in teken van tewerkstelling – je studeerde iets waar je later je brood mee zou kunnen verdienen – Er bestond wel zo iets als  studiebegeleiding  – in die zin dat de jongeren georiënteerd werden in hun studiekeuze, maar verder ging dat niet. In mijn tijd – (ik ben van een wat jongere generatie dan Sammy) – wanneer ik school liep waren er wel psychologische testen, en waarnemingsoefeningen, en intelligentietesten – maar naar een gezin situatie, of welbevinden van de jongere werd niet gepeild. In die tijd, toen schreven psychiaters enkel medicijnen voor, die luisterden niet naar hun patiënten.
– Anker : Ja, ik herinner mij nu dat ik daar wat over gelezen had in zijn nota’s hij noemt ze ergens bij naam, die medicijnen, omdat ze hem zo vertrouwd in de oren waren gaan klinken zijn. Wat was het weer?
– Iris : Ja, hij geeft aan dat zijn ouders beiden jaren op consultatie bij een psychiater zijn gegaan en dat die hen dan Valium voorschreef, of  Dogmatil, Anafranil, Tranxene, en wat weet ik allemaal.
– Anker : Nou goed, maar we hadden het over zijn plannen, wat hij aanvatte, zijn studies, niet?
– Iris : Wel ja, (…) Waar was ik ook al weer gebleven – ach ja, – zijn vader vond alles goed wat hij deed, en Sammy – bleef over de ganse lijn middelmatig.
– Anker : Hij had geen vrienden, geen contact, zijn ouders zaten onder de pillen, hij maakte zijn werk voor de school zonder veel inzet, – …eigenlijk was hij gewoon “lui” zeg het maar ronduit! – alles mislukte om de eenvoudige reden dat hij lui was, en omdat zijn ouders zich niet lekker voelen, niet valiede genoeg om hun zoontje flink eens op zijn nummer kunnen zetten – en hem er toe aan te zetten tot beter zijn best te doen op school.
– Iris : Hoe bedoel je?
– Anker : Hadden zij zich in goede gezondheid bevonden dan hadden ze ook beter in staat geweest om hem bij te sturen – ze stelden weinig eisen omdat hun toestand niet toeliet nauwgezet hun kinderen op te volgen. Ze misten daar de nodige energie toe!
– Iris : Ja, (…) dat zal zo wel zijn, (hmm…) maar het ligt nog moeilijker. Het hangt er van af hoe je dit bekijkt – “lui”, ja  – wellicht! – maar je kan ook niet spreken van een kind dat opgroeit in een  positief stimulerende omgeving.
– Anker : Hmm, tja…maar waarom zeg je  …hoe bekijk jij het dan?
– Iris : Wel, we hadden al gezien dat de vader van Sammy zelf een heel afwezige vader had, en een zeer bazige moeder. “Vaderloze Vaders“ herinner je? Ik heb daar een tijd geleden een stukje over geschreven?
– Anker : Ja, ja – ga verder…
– Iris : Sammy had een vader die zelf nooit, door zijn vader, tot de orde werd geroepen.
– Anker : …En dat gelijkt op de manier waarop hij dan weer zijn eigen zoon, Sammy behandelt? – Hij stelt hem geen eisen net zoals zijn eigen vader aan Viktor geen eisen stelde?
– Iris : Ja inderdaad, maar er is meer,…
– Anker : …wel?
– Iris : Tja, hoe zal ik het uitdrukken…
Toen die zelf jong was nam Viktor, de vader van Sammy, een vooraanstaande plaats in dat gezin, hij werd door omstandigheden de kostwinner – want zijn vader werd werkloos tijdens de oorlogsjaren.
Het was een vader die afhankelijk werd van zijn zoon, de verhoudingen werden omgekeerd! in plaats dat Viktor de zorg ontving  – die hem als kind behoefde – diende hij voor zijn vader te zorgen – voor dat gezin te zorgen – dat de ontberingen kende van een oorlog.
– Anker : Viktor – de vader van Sammy – werd dus zelf nooit bijgestuurd door zijn eigen vader, en hij nam dat gedrag over ten aanzien van zijn zoon?
– Iris : Neen! Het is net omgekeerd! –
Voor Viktor vormt Sammy een bedreiging!
(korte stilte)
– Anker : … nu volg ik je niet meer, wat bedoel je? – …iets in verband met psychoanalyse, waar we het vorige keer over hadden?
– Iris : Ja, precies,  psychoanalyse! … maar dat wordt een lang verhaal.
…Dat is niet zo eenvoudig om uit te leggen.
– Anker : bedoel je dat zijn vader hem dééd mislukken, hem liet mislukken?
– Iris : in zekere zin wel ja, maar
(…)
– Anker : Dat meen je toch niet!?
– Iris : kijk Anker – we kunnen het op verschillende manieren bekijken en ik weet ook niet wat hier de juiste is. Maar wanneer er iets vreemds in een gedrag sluipt dat niet zomaar uit concrete gebeurtenissen voortvloeit – dat niet onmiddellijk als reactie op ervaringen af te leiden is – dan moeten we dieper graven! Dat wordt een moeilijke conversatie waarbij ik zelfs wat psychologie uit de doeken zal moeten doen – ik ben geen psycholoog – maar ik heb er heel wat over gelezen en ik heb ook veel naar mensen geluisterd, en mijn conclusie is dat er zo’n dynamiek kan bestaan waarbij in een gezin de rollen worden omgekeerd. Dat vraagt om een beschouwelijke benadering. Maar het gaat over pijn, helse pijn, spanning. Soms moet je met je pijn naar een dokter omdat die beter kan uitmaken wat de oorzaak van je ellende is – de uitleg die de dokter geeft kan dan medisch klinken, en zelfs erg ingewikkeld zijn, maar de pijn is daardoor niet minder wezenlijk.

opname stop

 

 

69 – onder zwijgen

Rec. Start

 

– Iris : Niemand kon Sammy plaatsen, hij hoorde nergens bij stond overal buiten.

– Anker : Huh?

– Iris : We hebben ondertussen wel verschillende verwensingen aan zijn adres gehoord, Anker, en vele mensen die een heleboel positieve dingen over hem zegden, maar niemand kon eigenlijk zeggen dat hij het gevoel had of die Sammy eigenlijk wel kende.

– Anker : Ja wanneer je je afsluit, wanneer je zelf met niemand contact wil…

– Iris : Ja da is ook zo… maar … er moet een welbepaalde reden geweest zijn waarom

– Anker : Tja… daar zoeken we nu al een hele tijd naar.. we vallen in herhaling! -is het niet eenvoudiger om zeggen dat Sammy gewoon alleen wou zijn, dat hij zo één van die mensen was die het liefst op zijn eentje leefde, niet iedereen is een sociaal wezen, niet iedereen wil overal steeds bijhoren. Denk maar aan kluizenaars bijvoorbeeld.
Rust vind je niet tussen de massa.
Wanneer jij aan meditatie doet dan sluit je je toch ook af? Dan wens je toch ook niet gestoord te worden – waarschijnlijk hoeven we niet verder te zoeken.
Iemand kan gewoonweg zo geaard zijn dat hij niet erg op gezelschap gesteld is.

– Iris : Ja, wellicht, …zo zal het zeker voor een stukje zijn, dat is duidelijk, hij heeft het ook haast heel zijn leven alleen uitgehouden, en ook de hobbies die hij had betrokken hem niet bij de anderen, hij maakte schilderijen, bracht veel tijd alleen door op zijn atelier hier.

– Anker : Hm, …maar soms vind ik hem zielig. Sammy roept soms medelijden op. En aan de andere kant ook wrevel, die wrevel die een narcistisch iemand kan oproepen – ik stel mij hem soms voor als iemand die steeds het gelijk wilde halen, die nukkig was, die zich boven de anderen verheven waande.

– Iris : Ja, dat heb ik nog gehoord, maar mensen die hem beter hebben gekend zeggen dan weer precies het tegenovergestelde: “dat hij veel te goed was voor deze wereld” en zelfs: dat hij mensen bijstond die door iedereen waren verlaten, dat hij steeds bereid was te luisteren naar iemand met problemen.
– Anker : Een vat vol tegenstellingen…

 

(stilte)

 

 

– Iris : In zijn jonge jaren heeft hij wel heel wat weg afgelegd, …zich bijna toegelegd op de omgang met anderen – hij bewonderde toen enorm eender die daar sterk in was, die vlot was in de omgang, dat was hij helemaal niet…

– Anker : …Zoals iemand in een rolstoel een danser kan bewonderen?

– Iris : …vlot in de omgang was hij in geen geval. Niet iemand die roddelde of plezier had in een babbeltje
– Anker : Ieder gesprek was voor hem een opgave …”alsof het op mijn kosten werd gevoerd” schrijft hij ergens – “alsof zijn taximeter draait bij ieder contact” maar dat de rekening steeds voor hem is.

– Iris : Tja, niet eenvoudig, (…) Wat denk je? …er even mee stoppen? de boeken sluiten?

– Anker : Zijn we eigenlijk wel ooit naar iets op zoek geweest?

– Iris : Anker, wat mij wel bezig houdt …is het feit dat… hoe zou ik het kunnen noemen… dat iedereen de dingen zo vaak en zo gemakkelijk klasseert!

– Anker : Hoe bedoel je?

– Iris : Bijvoorbeeld psychoanalyse.

– Anker : Psychoanalyse!? Wat wil je daar mee zeggen?

– Iris : Ken je Sigmund Freud?

– Anker : Ooit wel van gehoord, soms grappig gevonden, maar nooit echt goed begrepen.

– Iris : Freud gaat onder andere grappen en humor analyseren, en die duizende kleinen dingen van iedere dag, waar we geen aandacht aan besteden. – Het verspreken en vergissingen, het vergeten van dingen, en waarom we om iets moeten lachen…

– Anker : Ja?

– Iris : Wel, Anker, door onze aandacht – door onze “andere aandacht” aan dingen te geven kunnen we even onder de uiterlijke schijn ervan kijken.
Daarom was Freud ook zo erg in de droom geïnteresseerd. Iets van de slaap – waar toen niemand aandacht voor had. Door aan die kleine menselijke dingen studie te besteden kon hij verborgen inhouden over onze cultuur onze maatschappij ontdekken, en ook wat daar ziekmakend in kon zijn, het “onbehagen” noemde hij dat.

– Anker : Bedoel je dat we de richting van een psychoanalyse uit moeten gaan?

– Iris : Ik denk wel dat dat zou helpen, dat we hem daardoor beter zouden kunnen begrijpen…

– Anker : Hmm,- wel, kan jij psychoanalyse toepassen?

– Iris : Neen, natuurlijk niet, ik heb er enkel veel over gelezen, en eigenlijk moet je daarvoor iemand aan de praat kunnen krijgen
en dat kan duidelijk niet, want Sammy is niet meer.

– Anker : Aan de praat krijgen?
– Iris : Ja, hij moet praten, vrij associëren.

– Anker : En wat dan?

– Iris : Dan moet de analist de precieze vragen stellen, of Hmm zeggen – meer niet.

– Anker : Kunnen mompelen en zuchten is dus genoeg om psychoanalyst te spelen? Lijkt mij geen moeilijk beroep. Ik zou dat in verschillende vormen en toonaarden kunnen – ik zou bijvoorbeeld (in verschillende toonthoogten en stemetjes)mmmm!”  of “hmmm” of “ha zo!” kunnen zeggen – of “wel, wel, wel” – lijkt mij helemaal niet moeilijk om analyst te kunnen worden! (grinnikt)

– Iris : Ja! lach jij maar!

– Anker : Mijn grootvader ging wel bij de sjamaan van ons dorp – hoe heette hij ook al weer?  Ik herinner mij een oude grote magere man, steeds in traditionele kleding, alsof hij zijn taak nooit van zich aflag – Toen grootvader regelmatig hoofdpijn had, vroeg hij de sjamaan om hulp – en dat hielp wel, ik weet niet hoe die sjamaan dat aanpakte, misschien neuriede hij ook wel “hmm” of and “aum” (lacht) Maar grootvader was daarna verlost van hoofdpijn …

– Iris : Anker, wanneer je niet ernstig kan zijn dan houden we er voor vandaag mee op. Ik geloof in natuurlijke genezingswijzen. – Of Freud het bij het rechte eind had, dat laat ik in het midden, de tijden zijn ondertussen erg veranderd, en de zeden eveneens! Volgens Freud kwam alle kwaad van de libido wanneer die geen rechte weg naar bevrediging kon vinden en daartoe andere, complexe wegen zocht om zich te bevredigen, die als een soort obstructie de psyche bedwongen…

– Anker : “obstructie” daar zeg je me wat, – zwijgen als een vorm van obstructie.- Maar welke seksuele betekenis zou je die dan brengen?

– Iris : Dat weet ik niet zo direct. Je zou kunnen zeggen dat Sammy bijvoorbeeld homoseksuele gevoelens koesterde, daar werd in die tijd moeilijk meer omgegaan. Dat hij daardoor zijn gevoelswereld niet kon delen. Ook niet met zijn ouders. Maar andere feiten spreken dat dan weer tegen. – Hij kende wel wat succes bij vrouwen toen hij een jonge man was! Hij is verschillende keren erg verliefd geweest en had in die tijd ook een erg actief seksueel leven (wend blik af, wordt stil, bloost bijna zichtbaar)

– Anker : Psychoanalyse? (…) bof! – Wat ik nu plots heel erg vreemd vind is dat hij zoveel schreef, -zweeg maar schreef – blijven zwijgen maar blijven schijven- wat zegt dat dan over hem?
Iemand weigert te spreken, sluit zich af voor contact, maar heeft tegelijk toch behoefte tot schrijven en schilderen, hoe rijm je dat aan elkaar?

-…

 

rec. stop

68 – Spreken voor elkaar

Gaby Feyenoort 

– “Hoe kunnen jullie je zo erg bezig houden met iemand die reeds lang is overleden – Hoe kan je in een huis blijven wonen met al die nare herinneringen van iemand die er al lang niet meer is”

– Iris : Wel, Gaby, dat is eigenlijk wat heel verschillende schrijvers hebben gedaan, ze hielden zich bezig met mensen die er niet meer zijn. Ze schrijven over Napoléon of Michal Jackson, over Churchill of het leven van een seriemoordenaar, een paus of een generaal en halen dan de meest kleine details over boven, proberen ze psychologisch te doorgronden. Het enige verschil ligt hierin dat wij ons bezig houden met het leven van iemand onbelangrijk.
We geven aandacht aan iemand die blijkbaar tijdens zijn leven zelf weinig aandacht heeft gekregen. Daarmee kunnen we hem vandaag niet meer helpen, inderdaad.
– Anker : over bekende kunstenaars worden de kleinste details achterhaald zonder dat die  wat te te maken hebben met het werk zelf.  Wij doen net het omgekeerde; we zoeken naar het belang van kleine details in het leven van een onbelangrijk iemand.
– En wat ons huis betreft, wel ik moet toegeven dat het ondertussen helemaal hernieuwd is – De geest van Sammy leeft nu enkele in het achterhuis, als ik het zo mag uitdrukken, er hangen nog enkele van zijn schilderijtjes in onze hal, maar dat is alles. We leven dus niet echt met hem, we bestuderen zijn erfenis, we verwonderen ons erover…

-Iris :we bloggen omgekeerd : de meesten schrijven over zichzelf – wij schijven over iemand anders. Iemand die er zelf niet meer is. Die nu zelf geen blog zou kunnen gemaakt hebben. En wie een blog maakt schrijft toch soms de meest persoonlijke dingen, het kampen met zieke of familiale moeilijkheden.
– Anker : Sommige bloggers kunnen door hun beroepsleven heel veel meemaken, zoals de blog van een ambulancier in London, of iemand die zijn levensverhaal schrijft…Dat doen wij in zekere zin ook, maar dan omgekeerd: we schrijven het levensverhaal van iemand anders.
– Iris : we maken een beetje geschiedenis voor iemand zonder geschiedenis.
– Anker : We maken een zo groot mogelijk gedetailleerd portret van iemand die onbelangrijk was, die je buur had kunnen zijn…
– Iris : Er is ooit een kunstenaar geweest die de spullen die oude vrouw met zich meedroeg toen zij overleed al die kleine dingen werden een tentoonstelling, daar kan je dit blog mee vergelijken.

 

Sabina Allende
“Waarom schijven jullie niet meer over jullie zelf? Wie zijn jullie?

-Anker : Wel misschien zou iemand anders dat later kunnen doen, wanneer wij er niet meer zijn. Dan worden  ook wij blogmateriaal in de stijl van een “Sammy” (grinnikt).
– Iris : Misschien zou de wereld veranderen indien we allemaal de woordvoerder werden van elkaar in plaats van ieder van ons die voor zichzelf spreekt .

We kunnen tijd maken om beter te luisteren naar elkaar – maar ook  om te leren spreken voor elkaar.
– Anker : Het individualisme van jullie Noorderlingen…

 

(wordt vervolgt)