83g Zwart Schaap (vervolg VHS-transciptie)

(Deze tape is erg beschadigdtot 1’33’ gestoord beeld, dan herstelt zich het geluid: spreker onbekend)

(onverstaanbaar)…Sammy hield veel van zijn ouders, …onze groep kon hem niet geleerd krijgen, zelf zag hij dat helemaal niet in. Dat wat we allemaal bijbrachten, wat wij hier nu terug opgehaald hebben …Dat waren onze conclusies… hij zag zijn ouders zo graag dat hij geen kritiek op hen kon verdragen.

(storingen gedurende 2’43” beeldsneeuw, daarna:)

Jan :…zo iets kan zich over een hele buurt strekken, een hele gemeenschap een hele stad, naargelang de invloed, de sociale positie van de ouders …zelfs over een heel land wanneer die erg invloedrijk zijn, in de media bijvoorbeeld, in het publieke of politieke leven ,…

Iris: Ja, …maar voor Sammy was dat Grauwegomme en omgeving; vreemd dat hij net nooit aan gedacht heeft om hier weg te gaan, zo invloedrijk waren zijn ouders toch niet..

Jan : …ja maar, zo zit dat niet in elkaar…het is…iemand die is opgegroeid binnen zo’n type gezin, die kan zomaar niet zomaar weg. Die wordt niet losgelaten. Gezien het eigen belang dat de ouders in hem hebben. Al het mogelijke zullen ze doen om hem tegen te houden, om hem enkel voor hunzelf …en dat is als gezin niet moeilijk, …zijn afhankelijkheid wordt voortdurend bevestigd …antropologen hebben dat ook vastgesteld, …waren dat niet de Kwegu’s – …waar leefden die ook weer? Nieuw Guinea? …Ik herinner het mij niet zo goed meer …maar dat waren kinderen die aan alleenstaanden in de stam werden toevertrouwd, als dienstbode of als ‘aangenomen zoon of dochter’ waarbij ze opgroeiden zonder besef van eigenwaarde zonder besef van zelfstandigheid verzekerd van de
almacht van degenen die hen bezat.

Iris: ja… zo is het waarschijnlijk ook met Sammy gegaan!
…zo is het…dat kan je wel zeggen…zijn ouders hadden almacht over hem, konden hem verlammen, …


Jan : En dat speelt in het beeld dat de buitenwereld van zo’n kinderen-… die zien ook iemand die afhankelijk is die nog laat thuis wonen, niet op dingen beneden geraken en dat is precies wat dan weer wordt uitgebuit. De vader redt zijn gezicht door op de afhankelijkheid van zijn zoon te wijzen … al wat hij voor hem doet, daardoor werd Sammy nog meer op hen teruggeworpen
uit zo’n (…onverstaanbaar…) ontsnappen is al even moeilijk als uit (…onverstaanbaar…)

Paul: Alkatras?

jan : dat was de naam die men gaf aan onneembare (…onverstaanbaar…) fo beter, gevangenissen waaruit niemand kon ontsnappen zoal (…onverstaanbaar…) tijd waren

(…onverstaanbaar…) het beeld van dat de omgeving, de buitenwereld van Sammy kwam kwam dus erg overeen met zijn zelfbeeld en het beeld dat de ouders op hem hadden gebracht – de buitenwereld kon dus niet helpen, de groep van leeftijdsgenoten even min, (…onverstaanbaar…) de buurt later ook niet, zo lang hij geen nieuw netwerk kon aankoppelen was hij verloren en dat is hem eigenlijk notie gelukt

Paul ; Nooit?


Jan ; …wel ja toch, maar dat was heel moeilijk. Sammy’s studies mislukken keer op keer, maar door de (…onverstaanbaar…) was hij wel bij de vredesbeweging aangesloten, dat werd rond zijn 20ste zijn contact(…onverstaanbaar…) hij derde daar leeftijdgenoten kennen – het was de eerste keer dat hij een soort gemeenschap had gevonden, dat hij vrienden kon maken. Hij nam deel aan (onverstaanbaar)-betogingen en tegen kernwapens, en hij kwam ieder weekeind naar het Vredeshuis, waar lezingen werden gehouden en waar soms (…onverstaanbaar…) waren, daarin hij even open bloeide dat kan je wel zeggen. Hij zat daar eigenlijk iedere week, iedereen kende hem daar (…onverstaanbaar…) einde hem daar, maar …
Na zijn studies werd hij werkloos. Hij heeft eigenlijk nooit één enkele studie afgemaakt. Hij werd werkloos en zijn vader die bij een werk had dat iets te maken had met het leger, of met de militie ik weet niet goed meer wat precies wat dat was,… had er voor gezorgd dat via zijn kennissenkring daar… dat Samy in een bedrijf kon gaan werken dat aan wapenhandel deed, (…onverstaanbaar…) of dat wapens produceerde, voor vliegtuigen geloof ik… een bekend bedrijf in de omgeving van Grauwegomme, en toen…(…onverstaanbaar…) Toen heeft Sammy dat werk moeten aanvaarde. Hij werd door zijn vader daartoe verplicht.

Iris: …ja inderdaad, zo was het Jan – Viktor had zelfs de handtekening van zijn zoon daartoe vervalst – Sammy had een examen (…onverstaanbaar…) examen meegedaan – eens iets voor de Gemeenschap geloof ik maar dat was op de een of andere (…onverstaanbaar…) verboden met dat bedrijf, het ging het weer …dat bedrijf had mensen (…onverstaanbaar…) en reciteerde ook via dat examen – Sammy wist daar helemaal niets van af, en na een reisje van een week was alles geklaard. Sammy werd door verplicht om in de wapenhandel te gaan werken …door dat hij werkloos was op dat moment kon hij daar niet onderuit… want dan zou hij geen vergoeding meer krijgen. Hij kon dus gene enkele kant weer op

Paul: Wat? Hij ijverde voor de Vredesbeweging en ging in de wapenhandel werken? Hoe kan dat nou!?

Iris : Ja zo was het! Zo zot zit dat in elkaar! Maar we zijn er nooit in geslaagd om hem dat te doen inzien! …Vader Viktor kon zich tonen als goede zorgende huisvader, die zo goed voor zijn zoon had gezorgd dat hij hem aan werk had geholpen, zijn zoon die voor niets deugde, en die werkloos ronddoolde, die had hij geholpen, hij werd door de omgeving gezien als een goed (…onverstaanbaar…) die de zaken in de hand nam, maar voor Sammy bekende dat het idee van jaren strijd met zichzelf en strijd met zijn (…onverstaanbaar…), we hebbende hier in de groep allemaal meegemaakt, en hem er op gedrukt dat hij dat niet kon maken niet kon aannemen, maar er was toen blijkbaar geen andere uitweg voor hem, in (…onverstaanbaar…) geval wat hij ook deed of (…onverstaanbaar…) alles dreef hem terig naar de afhankelijkheid van zijn vader. Op tijd van enkele maanden of weken was hij al zijn vrienden verloren, niemand wou hem nog zien in het Vredeshuis.
En daar waar hij werkte kon hij door zijn instelling geen echt contact maken met zijn collega’s hij bevond zich dus in perfectie sociale afzondering, er was enkele uitweg, Sammy kon zich niet ren zijn vader glunderde, hij had zijn zoon voor eens en voor altijd ‘ingemetseld’

(wordt volgende week vervolgd)

83c Zwart Schaap

Iris : Maar Paul, je weet toch dat ieder kind met een ouder zonder invoelende vermogens steeds het gevoel dat het nooit zichzelf kan zijn. – …of mag zijn…. Ieder kind met zo’n ouder heeft altijd het gevoel nooit goed genoeg te zijn, nooit te voldoen bedoel ik….Nooit aan de eisen van de ouders tegemoet te kunnen komen, steeds maar te falen… Ieder kind met een ouder die geen invoelende aandacht kan geven, weet dat tegenspraak niet geaccepteerd wordt: het kind weet immers al dat die ouder altijd gelijk heeft. Zeer frustrerend voor een kind! – Zolang de zoon zijn vader aanbidt, zal het Sammy een redelijk leven hebben.

Paul :…Maar…wacht eens even…(aarzelt maar Iris is op dreef:)

Iris : Sammy was een erg gevoelig kind. Heel zijn leven zal hij zich proberen te behoeden voor kritiek. Want dat herinnerde hem steeds opnieuw aan die ‘oude pijn’. Hij had heel weinig zelfvertrouwen. Voor zijn vader was het nooit goed genoeg, dat zei die hem voortdurend. Sammy leefde voortdurend met faalangst. Hij had zich afgesteld op de behoeften van zijn vader en moeder en deed alles om zijn eigen kwetsbaarheid te vergeten….Zijn eigen behoeften, zijn gevoelens waar hij voortdurend van wegliep. Hij verloor zich gouw in de anderen en de anderen wisten daar maar al te best nuttig gebruik van te maken. …Hij was een luisterend oor, hij kon heel goed luisteren naar de problemen van anderen… hier in de groep …en heel slim! heel invoelend reageren!…Maar Sammy werd ook gemakkelijk misbruikt, pakte alles van anderen…reageerde niet, of neit hard genoeg, liet over zich heen stappen – en soms…of, ja dat gebeurde ook! …hij werd uitzinnig van woede wanneer hij aan de weet was gekomen dat weer iemand hem voor schut had gezet!

Wie iemand wil misbruiken of bestelen weet hoe dat moet, weet wie als slachtoffer te kiezen, zo niet begint die daar niet aan…En Sammy was gewend om met mensen om te gaan die zichzelf belangrijker vonden dan wie dan ook uit hun omgeving. Mensen die die een klankbord, een spiegel in hem vonden, maar ook mensen die echt in de problemen zaten…Normaal gedrag, een normaal gezin …hoe had hij zich als kind daar een beeld van kunnen vormen?

Jan : Ja…Sammy voelde jij zich steeds schuldig, had voortdurend het gevoel dat hij alles fout deed en twijfelde constant aan zichzelf- Hij is nooit met zijn jeugd in het reine kunnen komen . Maar als hij vertelde over zijn ouders dan was dat steeds positief, … ze altijd hebben steeds geprobeerd om het beste voor mij te doen, ook al maakten ze soms misschien onhandige beslissingen. Dat was de manier waarop hijzelf ernaar keek. En het was dikwijls heel moeilijk om hem iets anders te laten inzien…

Paul: Dus …die kritiek die jullie nu formuleren die heeft hij nooit…daar is hijzelf nooit toe gekomen? Dat is hoe jullie zijn situatie zagen?

Iris: Maar Paul,… Sammy heeft immers nooit door gehad dat zijn ouders eigenlijk alleen maar aan zichzelf dachten. Dat ze probeerden hem afhankelijk , klein te houden …in hun greep te houden… Hij heeft nooit doorgehad dat zij respect te kort kwamen ten aanzien van hem. …Dat heeft hij nooit zelf kunnen inzien, …ook al hadden verschillende groepsleden hem daar terugkomend op gewezen! – Hij bleef maar zichzelf verwijten. Ook in de groep. Dat hield niet op…Alles …alles was steeds zijn schuld… hij voelde zich ‘als een vlek’ tussen ons zo; zei hij eens… als een vlek in de familie waarin hij was opgegroeid of beter… in de hele familie … …Opgroeien was hem zwaar… en helaas gingen de gevolgen hiervan zich pas scherp toonbaar worden toen hij volwassen was.
…vandaar dat Jan tot die conclusie kwam, …was het niet dat zijn ouders misschien best wel hun rol daarin hadden gehad.

Jan : Tja…Sammy was steeds op de één of ander manier heel afhankelijk gevoeld van zijn ouders. …Tenslotte heel zijn gehele leven lang. Zelfs…haast Ja, tot hun laatste ademstoot!… bij alle twee eigenlijk. Zelfs hoe ze in hun laatste uren met hem zijn omgegaan, vader zowel als moeder …Sammy moet op die manier van levensbelang voor hen zijn geweest! …Dit soort ouders manipuleren hun kinderen om altijd voor hen op de één of andere manier klaar te staan, ipv hen te stimuleren hun eigen weg te gaan….Al dat ze dat aan hem eigenlijk niet zo lieten blijken…dat was het moeilijke…hij kon dat eigenlijk nooit inzien…Sammy leefde constant met het gevoel van te kort te komen, tegenover hen, tegenover de anderen de maatschappij heel de wereld tenslotte… Ja…Sammy worstelde constant met schuldgevoelens. Zijn ouders manipuleerden hem vakkundig met dat schuldgevoel om hem afhankelijk van ze te houden. Apprecieerde nooit wat hij deed, braken hem steeds af.


Paul : …Maar aan de andere kant…ik heb zijn ouders ooit ontmoet…dat waren warme mensen, ik zou daar nooit in gezien hebben wat jullie hier nu vertellen…natuurlijk jullie hebben andere ervaringen met hem…k had …ik kreeg een heel ander beeld van ze toen ik ze zag dan door wat Sammy over hen vertelde in deze groep …vooral zijn vader, die ik mij steeds klein had voorgesteld ..in werkelijkheid was hij groot van gestalte zelfs groter dan Sammy…Maar …zijn jullie niet…(twijfelt kijkt naar de grond zoekt naar zijn woorden) Zijn jullie niet een beetje te directief geweest met hem? Ik denk toch dat jullie beiden een gelijk beeld van Sammy hebben opgehangen. Is dat niet wat eenzijdig?

Ik krijg soms de indruk dat jullie…een beetje jullie beeld hebben opgedrongen…er zal wel reden toe geweest zijn, maar eerlijk gezegd ik vind jullie benadering wel éénzijdig …partijdig zelfs?

Iris: (beslist)…Neen, Paul …die vader zag tot aan zijn dood zijn zoon als zijn concurrent!
Sammy werd regelmatig lastig gevallen en beledigd door zijn ouders. Eén keer heb ik zelfs gezien dat zijn vader naar hem sloeg! Sammy toen al een volwassen man!… blijkbaar zonder reden, gewoon uit razernij, en omdat hij dacht dat ik hem niet kon zien, het was in de auto toen ze voorbijreden…

Vernedering en schaamte waren uitstekende middeltjes om controle over Sammy uit te oefenen. Dreigen en verbaal geweld… zelfs fysiek waren bij die ouders niet vreemd!
Kritiek geven kwam aan Sammy duur te staan. Hij kon nooit rekenen op enige invoeling. Zijn ouders hadden weinig tot geen boodschap aan zijn gevoelens. Dat was tenslotte allemaal maar onzin en belachelijk. Hun eigen bekommernissen daarentegen, daar moest alles voor wijken. Sammy had het heel moeilijk om een positief…een zeker positief zelfbeeld te kunnen vormen…. Zoals ik al zei had hij geen vorm van privacy ervaren, zelfs niet toen hij alleen is gaan wonen …in dat huis bleven zij nog doen of alles daar van hen was..

(wordt volgende week vervolgd)

83a Zwart Schaap

Jan : …Sammy heeft zich altijd heel afhankelijk gevoeld…vooral van zijn ouders.
Zijn vader zei voortduren – wat ga jij ooit beginnen als wij er niet meer zijn?


Iris : …ja, wanneer die ouders wilden dat hij iets deed wat ze eigenlijk liever niet wilden, wisten ze hem eraan te herinneren hoeveel ze wel niet voor hem hadden gedaan. Narcistische ouders vakkundig inspelen op het schuldgevoel van hun kinderen om hen te laten doen wat zij willen.
Sammy kreeg als kind enkel aandacht als hij iets deed zoals zijn ouders dat wilden. Narcistische ouders geven aandacht net zo makkelijk als ze het weer afpakken. En ze nemen het weg als je je niet gedraagt zoals zij willen. Ieder kind heeft behoefte aan respect, aandacht, liefde, dus wat er gebeurt er dan? Juist, Sammy gaat strak in hun pas lopen. Sammy ging zich precies zo afhankelijk gedragen als dat zij dat van hem wilden, en dat heeft tot heel lang geduurd… Hij is …na zijn twintigste komt daar langzamerhand verandering in.

Jan : Wel, zoals je la duidelijk hebt gemaakt, Iris, beschouwde de vader van Sammy -Viktor zijn zoon als zijn concurrent. Dat hebben we reeds verschillende keren aangehaald, die oorlog, en dat veel te vroeg opgezadeld worden met verantwoordelijkheid… gebeurde er wat waardoor Sammy even in het middelpunt van de belangstelling kwam te staan, dan was hij er snel bij om hem uit die aandacht weg te trekken. Om hem publiek te vernederen, dingen aan te brengen die zijn ‘prestatie’ in een schuin daglicht brachten. ,Want de vader – Viktor -kon enkel aandacht voor zichzelf verdragen. Viktor had zijn eigen vader uit het centrum van het gezin centrum verdreven- wanneer hij zijn plaats herwon die hij als ‘ongewenst kind had verloren’…
Iedere keer wanneer Sammy iets lukte probeerde zijn vader daarvan de eer op te strijken, hoe luttel dat ook was, – Sammy kon of haast niet zelfstandig doen, dan zorgde vader er wel voor dat zijn broertje Ruddy dat vernielde zonder daarvoor bestraft te worden….En wanneer het Sammy toch even lukte om bijvoorbeeld een antwoord te geven op dingen die vader niet wist, dan werd vader razend, ging buiten zichzelf..

Jan : Narcistische ouders houden die band met hun kinderen vaak zo strak mogelijk gespannen. …Iemand altijd op het verkeerde been zetten is daarvoor een effectieve strategie. Sammy had steeds het gevoel dat mensen hem een mes hem in rug kunnen steken. Dat kwam het waarschijnlijk daardoor.
Vooral vernedering en schaamte zijn uitstekende manieren om controle over iemand uit te kunnen oefenen. Viktor – Sammy’s vader – zette deze dan ook graag in. …Dreigen en verbaal geweld was hem zeker niet vreemd. Voortdurend zijn zoon neerhalen, vernederen, vooral wanneer er anderen bijstonden, wanneer er familiebezoek was bijvoorbeeld of wanneer Sammy een vriend mee naar huis bracht.
Narcistische opvoeders zijn echter bepaald niet gediend van kritiek en zullen elke vorm van kritiek dan ook aanvechten door vol in de tegenaanval te gaan.
Als Sammy zich neerslachtig voelde, waren er geen ouderlijke schouders om op uit te huilen. Zijn ouders hadden weinig, tot geen boodschap aan zijn gevoelens, zeker zijn vader niet! Wel zijn moeder soms…wanneer Sammy zich daarbij klein en afhankelijk tegenover haar voelde. Alles van Sammy was tenslotte allemaal maar onzin en belachelijk. Viktors eigen sores daarentegen, daar moest alles voor wijken!

Sammy zweeg meer en meer naarmate hij opgroeide.
Sammy werd een heel stil kind. Heel braaf en teruggetrokken.Wanneer Sammy iets ‘fout’ deed, of iets dat zijn ouders niet wilden, dan waren ze er als de kippen bij om hem terug te pakken. Straffen doen narcistische ouders vaak, vooral omdat ze vinden dat zij benadeeld worden als je tegen hun wil in gaat.
Sammy’s kamer werd doorzocht door zijn vader. Wanneer Sammy van school kwam zag hij vader gehurkt aan Sammy’s studietafeltje zitten om er rustig één voor aan alle papiertjes en aantekeningen van zijn zoon uit te halen en die na te speuren. Sammy kon toen geen dagboek houden, hij moest het steeds verstoppen of vernielen – hij deed alles om die foto’s van dat meisje te verstoppen – op de meest onmogelijke plaatsen – narcistische ouders vinden dat ze recht hebben op ieder aspect van je leven als kind. En als je ze dat niet geeft, gaan ze er zelf wel naar op zoek. Hij werd op die manier gedwongen om een geheim leven te leiden. Om zich nooit ‘te tonen zoals hij was’ kwetsbaar…hij kon nooit ….
Sammy leerde nooit om zijn gevoelens te delen. Gevoelens delen met je ouders? Sammy keek wel mooi uit! Dan wist hij namelijk zeker dat hij te belachelijk werd gemaakt, of dat ze binnen de kortste keren het zo draaiden dat zijzelf het onderwerp van gesprek werden.
Hij werd voortdurend bespotten om zij gevoelens zijn angsten…Narcistische ouders hebben de kunst van het manipuleren tot in de puntjes onder de knie. Dat is het gebied waarin ze wel hun kind kennen. Op de één of andere manier had Sammy uiteindelijk altijd het gevoel… dat hij gek was.

Dat hij er niet bij hoorde. Dat hij niet paste in dat gezin, in die familie, dat hij steeds een vreemde eend in de bijt was…Hij …hij kwam er nooit uit hoe ze reageerden, sommige…de reacties van zijn ouders konden erg onvoorspelbaar zijn…daar waar ze eerst lieten begaan, werden ze pltos repressief, verwijtend …Of reageerden als dat hij volstrekt andere dingen had gezegd, gedaan of bedoeld dan hij zelf dacht. Volgens mij is is dat de belangrijkste reden waarom hij is gaan zwijgen!
Tijdens een ruzie schreeuwde Sammy’s moeder bijvoorbeeld: “waarom bekijkt ge mij steeds zo? ” …Waarom zou hij niet blijven zwijgen -Een discussie aangaan met zijn ouders aangaan was zinloos. Hoeveel zaken hij ook aandroeg, het was tegen dovemansoren gezegd. Zij hadden gelijk. Gewoon altijd. Doordat het woord van hem kwam werd er niet naar geluisterd. Dus zweeg hij. Eerst als verdediging, om niet meer gepakt te kunnen worden – later als gewoonte, door in deze vijandige omgeving op te groeien werd het zijn tweede natuur.
Het lievelingskind. was hij zeker niet!

Sammy bleef het zwarte schaap. Dat was de rol die ze hem toedachten en deze die hij heeft gespeeld, ook tegenover de anderen, ook tegenover de maatschappij, heel zijn leven lang.

(wordt volgende week vervolgd)

82 De Samenkomst

de eerste tien minuten van de VHS video-tape zijn beschadigd – wanneer het beeld zich herstelt zien we enkel Iris, Jan en Paul (Anker is verdwenen) daarna herstelt zich ook het geluid:

Iris : …Voor kinderen van narcistische ouders is het extreem lastig om te begrijpen waarom hun ouders zich gedragen zoals ze dat doen. …Hun ouders tonen weinig, tot helemaal geen liefde, geen interesse, of toewijding en vriendelijkheid zoals andere ouders dit wel zouden doen. Dat is …indien deze kinderen er in slagen om dat verschil op te merken, dat te kunnen zien vraagt al heel veel werk. Omdat zo’n gezinnen vaak erg gesloten zijn, zich afschermen , een masker opzetten tegenover de omgeving… Daarentegen zijn deze ouders wel manipulatief, egoïstisch, soms gemeen, ongeïnteresseerd, niet toegewijd en soms zelfs wreed tegenover hun kind. 

Paul : Maar waarom?

Jan : ….Ja Iris… dat zou ik zo aanvullen: Narcistische ouders zien hun kinderen als verlenging van zichzelf, of soms als last.

Iris:.. ja, inderdaad…Zolang je geen bedreiging vormt voor je moeder of vader, en zolang je ze trots kunt maken, zijn ze OK tegen je, of houden ze zich niet met je bezig. Maar op het moment dat je lastig wordt of dat je niet aan hun verwachting voldoet, dan word je een obstakel, een probleem, waar ze liever niets mee te maken willen hebben.

Jan : Nog sterker…het vreemde is dat de ouders zelf aan de basis kunnen liggen van de problemen die ze in hun zoon zien. Zijn schuchterheid bijvoorbeeld, zijn onmondigheid, zijn falen…eigenlijk faalde Sammy omdat hij onbewust plaats wou ruimen voor de perfecte beeld van zijn vader, in iedere verwezenlijking, zoals goede cijfers op school – zou vader een bedreiging hebben gezien…Hij wilde eigenlijk niet dat zijn zoon werd zoals hij …omdat hij Sammy voortdurend als concurrent zag.

Iris : …Ja, concurrent …hij weerhield zijn zoon om te groeien, zelfs op foto’s kan je dat zien , Sammy’s gebogen houding, zich kleiner houden dan hoe hij werkelijk was, geen rechte rug durven kunnen maken hoe moet ik dat zeggen? … hoe ook …ook voor de narcistische moeder of vader zijn kinderen authentieke individuen die zich moeten ontwikkelen en verkennen en hebben ze behoeften en verlangens. En daar beginnen de problemen …Volgens de narcist moet het kind doen wat hij vindt dat er moet gebeuren en dat belangrijk is. …Hoewel, er is een uitzondering, noem het : Het gouden kind…Soms behandelen narcistische ouders hun zoon of dochter als gouden kind.

Een gouden kind kan nooit iets verkeerd doen, is de slimste en het beste in alles… Ruddy speelde die rol -de broer van Sammy – weten jullie nog? Zij lieten Ruddy ook geloven dat de betere zijn van Sammy …En hij kreeg dikwijls het gevoel dat Ruddy werd ‘voorgetrokken”.

Volgens de narcist is het gouden kind een verlenging van zichzelf. …En omdat de narcist overeenkomstig zijn zelfbeeld perfect is, moet de verlenging van zichzelf (het gouden kind) ook perfect zijn! Dit betekent dat het ‘gouden kind’ fout op fout kan stapelen, terwijl de narcistische ouder altijd het hand boven het hoofd houdt van het ‘gouden kind’. Mensen met narcisme hebben immers erg veel problemen met toegeven dat zij (of hun verlengstuk – het gouden kind) niet volmaakt en geweldig zijn.

Iris : Het was zelfs zo dat Ruddy heimelijk werd ingezet door de vader om schade toe te brengen aan de dingen die Sammy… verwezenlijkte, maakte, denk aan die vliegtuigmodellen …Vader Viktor kon dat niet velen, en zat op een verdoken manier Ruddy aan om die modellen te vernietigen, subtiel, op een manier dat dat niet opviel …

Jan : Dan zou ik Sammy Het zwarte schaap kunnen noemenSoms behandelen ze hem als het zwarte schaap. …Alles wat Sammy doet, is verkeerd; of niet goed genoeg en hij kreeg steeds overal de schuld van (vaak ten onrechte). Het zwarte schaap staat symbool voor alles dat mis gaat in de familie. Sammy kan dus niets goed doen, omdat hij de vertegenwoordiging is van slecht en fout. Een narcist is perfect overeenkomstig zijn zelfbeeld, dus als er iets verkeerd gaat, dan moet dat zijn vanwege iemand anders (het zwarte schaap). Dat zwarte schaap wordt gekleineerd en goede prestaties worden naar beneden gehaald. Zelfs als bedreigend aan gevoeld.

Iris : En Ruddy was Het gouden kind .

Jan : …Ja inderdaad, het gouden kind of het zwarte schaap …komt vaker voor bij gezinnen met meerdere kinderen. Soms wisselt de narcistische moeder of vader van favoriete kind, maar vaak blijft het gouden kind altijd het gouden kind. Een mogelijke verklaring voor het wisselen tussen favoriete kinderen is de totale controle die de narcistische ouder dan blijft hebben over de situatie.
 

Paul : Je zegt dat narcistische ouders zich in sociale situaties anders dan thuis. Maar waarom doen ze dat?

Iris : Narcisten kunnen erg arrogant en zelfverzekerd overkomen, maar ze zijn dat niet. Narcistische mensen zijn onzeker en hebben constante aandacht en admiratie nodig om zich goed te kunnen blijven voelen.

Jan : ja, zo is dat…Voor de buitenwereld komen ze over als zijnde sociaal, charmant, grappig en vriendelijk, omdat dit de snelste manier is om het broze zelfvertrouwen een steun te geven. Het is gemakkelijker om op te scheppen over je eigen prestaties of die van je kind. En dat is precies waar narcisten naar op zoek zijn. Zo komt het voor dat zij ‘onder het mom van een grapje’ hele nare opmerkingen kunnen maken naar het kind dat het zwarte schaap is. Vaak halen ze een goede prestatie van hun kind aan om vervolgens alle lof op te eisen. Of gaan het precies verminderen om zelf …om als …als redder, zelfs als hulpverlener op te treden.


Jan :Als jij (als vriend/kennis/familielid) ze niet adoreert, complimenteert of ze niet genoeg aandacht geeft, dan mogen zij jou niet. Of omgekeerd wanneer je partij zou trekken voor het zwarte schaap…

Iris : …maar thuis, daarentegen, gedragen ze zich heel anders! – Thuis is waar je de echte narcist ziet. Daar mishandelen zij hun kinderen emotioneel, psychisch en soms ook fysiek. Zij doen dit omdat dit ze een goed gevoel geeft, het geeft ze een gevoel van macht, zij hebben de touwtjes in handen, en ze zijn superieur aan hun kinderen. Zij zijn daar ‘meester’, en ze kunnen daar zelfs heel sarcastisch over doen. Als ouders zijn ze ongenaakbaar. En doen zich ook zo voor. Dat is binnen het gezin…Zij hebben dit nodig om hun ego te voeden. Als Sammy, kind zijnde, ervoor kon zorgen dat Viktor zich goed voelde over zichzelf, dan had hij kans dat hij minder last met zijn vader kreeg… maar op het moment dat Sammy weer een bedreiging voor zijn vader vormt, dat hij ergens goed in werd, of dat hij zich niet gedroeg zoals zijn vader dat had gewild, dan werd hij gestraft ! Direct of indirect, of werd Ruddy op pad gezonden om dat te doen… En dat maakte het leven voor Sammy zo lastig: Hij wist niet hoe hij zich diende te gedragen, omdat de narcistische ouder ineens iets anders van hem kan verlangen. Naargelang de situatie veranderde. Sammy zweeg tenslotte omdat hij constant op eieren diende te lopen. Sammy werd steeds banger om bang om iets te doen, om ieder woord dat hij uitsprak, voor alles konden zijn ouders weer ontploffen. Sammy kon die spanning voelen en van het ene op het andere moment alles zien veranderen in huis thuis. …Zijn ouders gebruikten verschillende manieren om hun zoon te straffen: door hem te negeren, ze bekeken hem niet aan tafel, ze spraken niet met hem tenzij om vernederende opmerkingen te maken, ze bedreigden hem , probeerden hem een schuldgevoel aan te praten en in het algemeen door hem te ontmoedigen. Hij mocht geen aandacht hebben voor andere dingen, geen dagboek bijhouden, of met wat anders bezig te zijn dan zijn school of tv kijken, ook die school daar had vader het erg moeilijk mee. Sammy moest slagen maar met povere resultaten, hij moest er net over zijn, doorgelaten worden zoals zijn vader dat noemde. Ook de vrienden van de familie, meestal mensen met een erg narcistische persoonlijkheid, die zich kwamen ‘demonstreren’ stapten mee in dit circus. Er was eigenelijk voor Sammy geen uitweg. Vrienden werden afgeweerd, aandacht kreeg hij niet, en berispt om ieder woord, dus zweeg hij zijn zwijgen en terugtrekken was de enige mogelijkheid die hij zag om te overleven in zo’n situatie…

Jan : De narcistische ouders van Sammy waren vaak niet in staat om vaak zijn emoties, zijn behoeften of verlangens te zien of te erkennen. Laat staan deze te respecteren. Ze voelden geen empathie voor hem. In andere woorden: wanneer Sammy iets met hen wilde delen dat hem aan het hart ging, dan zou hij waarschijnlijk de volgende reacties hebben verkregen; ze negeren hem, ze praatten er overheen, of overtroffen hem met een eigen verhaal, gebruiken die behoefte of dat verlangen tegen hem, of zorgden ervoor dat Sammy zich schuldig bleef voelen voor het hebben van die verlangens, behoeften. Sammy zweeg omdat zijn omgeving geen respect wou opbrengen voor wie hij was of wat hij te vertellen had, zelfs niet voor wie hij was als menselijk wezen.

(wordt volgende week vervolgd)
 

81d – De Samenkomst

Iris : Ja Paul! : inderdaad, daar zal wel iets van zijn geweest maar …ik weet zeker dat dit niet de ‘gehele lading dekt’ …Sammy voelt zich voortdurend bekeken…gecontroleerd door zijn vader -hij wordt geobserveerd, maar zonder….zonder medeleven – het zijn ogen die volgen, die speuren, maar die niet deelnemen, die hem ook niet bijstaan of helpen …enkel die gestage blik die hem volgt en oordeelt.
Vanaf zijn 14de ervaart Sammy zijn ouders als rechters zonder medeleven – misschien heeft hij…waarschijnlijk heeft hij nooit een invoelend persoon gekend tijdens zijn opgroeien – weet hij gewoon niet wat dat is ‘gevels zonder iets daarachter” noemde hij ze.

Paul : …Wel ja, dat sluit toch niet uit wat ik zeg?! …dan komt alles mooi in de plooi! : Hij hield zich afzijdig omdat er in hem gevoelens leefden die hij niet andere kon of wou delen. Die niet konen openbloeien in die omgeving…

Iris : Wanneer hij zijn homoseksualiteit zou aanvaard zou hebben dan hou hij een ander mens geweest zijn?

Paul : …Wel Iris …er zijn nog anderen die daar ook zo over hebben gedacht maar …inderdaad – het was zeker niet eenduidig – er zijn verschillende soorten homoseksuelen – hoeft niet exclusief te zijn.

Jan : Paul, ik geloof dat het dieper lag dan de seksualiteit – Seks maakt slechts een deel uit van de menselijke relaties – Het gaat over iets veel breder, algemener, dat zich zeker seksueel geuit zal hebben, dat wel! – ‘Niet spreken’ – Tja…hoe maak je dan contacten? Hoe kan je dan leren wat er bij de leeftijdgenoten omgaat? Hoe treedt zo’n jongen dan tot de ‘peergroep’ – die is alleen en die moet ook alleen zijn puberteit en zijn adolescentie doormaken! Moet voortdurend zelfs zijn weg zoeken met de middelen die hij heeft. Ik kan mij voorstellend dat dat niet zo eenvoudig moet geweest zijn, in een wereld die dan ook snel verandert.

Iris : …Hij hield in ieder geval van vrouwen en de vrouwen hielden enorm van hem!… want na zijn twintig gaat alles plots omslaan… heeft hij snel wisselende relaties, vooral seksueel, …Hij heeft toen heel veel meisjes gehad en zeer goed seksuele ervaringen, dat kan je duidelijk lezen zijn dagboeken lezen, liefdes, jaloezie, hij heeft die tijd wel echt meegemaakt, Ik bedoel – hij is toen niet opgesloten gebleven, hij is niet blijven zwijgen – maar hij blijft wel zoeken naar zichzelf – dat wel – dat is duidelijk, die twijfel, – misschien heeft hij dat wel heel zijn leven gedaan…zoeken naar zichzelf…

Jan : Wel, laten we dan bij zijn jeugd beginnen – Sammy vertelde daar wel veel over,… en jij Iris : jij hebt zijn dagboeken gelezen? …Was Sammy ook niet jouw vriend ?

Iris : Ja, …inderdaad…Sammy kon lang over zijn jeugd doorgaan, opgekropte woede soms, en …zijn vader moet een dominante figuur zijn geweest,… maar niet in de zin van sterk of streng, eerder van … eerder van autoriteit …Hoe zou ik dat zeggen…, eerder.. dominerend …door controle, door zijn blik, de manier waarop hij Sammy bekeek. Zoals ik zei…

Jan : Zijn vader…hoe heette die weer? …’Viktor’ was het niet? …Wat ik mij nog kan herinneren is… dat Viktor een zwakke gezondheid had. Hij leed aan verschrikkelijke migraines. Die hielden hem soms dagen in bed. …In bed blijven – op zichzelf al – moet voor die man heel moeilijk zijn geweest. …Ik bedoel: Het was klaarblijkelijk iemand die nooit alleen kon zijn, die steeds de aandacht van zijn gezin nodig had. …Om dus dagen lang in bed door te brengen daarvoor diende Viktor ook wel erg te lijden! Sammy kon hem soms horen kermen.
…Ik heb daar lang over nagedacht – welke invloed dat wel op Sammy zou kunnen hebben gehad, …dit tekent zijn vader helemaal volgens mij….dat heeft mij lang bezig gehouden… ik heb naar verbanden gezocht… Kijk, ik …ik zie dat zo: Zijn grootmoeder – langs vaders kant – was en bazige harde gesloten…berekende, zelfs kille vrouw. Viktor kon van haar, enkel de moederlijke zorg afsmeken door ziek te zijn, totaal passief en daarover te klagen – vooral dat ‘luidruchtig klagen’ was mij bijgebleven – Waarom heeft iemand die zo gesloten is van aard het zo erg nodig om luidruchtig te klagen? Victor kon zich enkel als sterk tonen. Nooit zwak of afhankelijk…

(wordt vervolgd)

73 – De Schattenjagers

– Iris : Sammy maakte deel uit van een therapie groep waar ik ooit aan meedeed…
– Anker : ..Wat?… Je hebt hem dus persoonlijk gekend? …Waarom heb je dat zo lang verzwegen?
– Iris : Ik ga je niet alles toevertrouwen Anker, …alles op zijn tijd!
– Anker : En…wat was dat precies?
– Iris : Het was een groep die bestond uit een twaalf tal mensen die anders wilden gaan leven.
Wij verzamelden iedere week rond Jan, de therapeut – groepstherapeut – wel hij had geen studies psychologie gevolgd of zo, …Hij was één van de weinige vrienden die Sammy ooit heeft gehad – Ik geloof wel dat ze een tijdje samen gestudeerd hadden, maar geen van beiden had de studies ooit afgemaakt.
We kwamen iedere week samen in een lokaaltje bij de kerk. Daar zaten wij dan in een kring – het heette ook “De Kring” en Jan gaf richting aan de gesprekken
– Anker : …Hoe bedoel je?
– Iris : Wel, je zou dat best eens meemaken om goed te beseffen wat zo’n therapiegroep is… De interventies van Jan bestonden er voornamelijk in dat hij intensief luisterde en vragen stelde over wat we voelden bij onze verhalen – we hadden het zo al over wat ons was overkomen tijdens de afgelopen week, en dikwijls kwamen daarbij jeugdherinneringen op, dikwijls waren die erg emotioneel geladen, mensen huilden. Gaandeweg was er een hechte band gegroeid, we vertrouwden heel erg op elkaar…
– Anker : (…) En Sammy deed daar aan mee? – Klinkt toch wat vreemd, niet? Iemand die zich steeds zoekt af te zonderen, neemt deel aan een bijeenkomst waar intieme dingen worden besproken?
– Iris : Tja, inderdaad!  (…) Hij had het daar aanvankelijk wel erg moeilijk mee! Hij zat daar stil in zijn hoekje – en velen hadden het daar ook moeilijk mee, hij drukte op de groep … Sammy was zo één van die mensen waarvan …hoe zou ik het best uitdrukken – …
Iemand waarbij het zwijgen weegt
– Anker : Iemand waarvan het zwijgen weegt? – Wat bedoel je daar mee?
– Iris : Wel, …je kan deel uitmaken van een gezelschap,…Een gewone bijeenkomst bijvoorbeeld, neem een receptie, of een bezoek bij vrienden  – of wat dan ook – er kunnen daar dan ook enkele stille mensen bij zijn – vrienden die zelden het woorden nemen, maar die wel luisteren, hun zwijgen wordt niet opgemerkt, hun stil zijn wordt als natuurlijk aangevoeld, …Maar zo was dat niet met Sammy! Wanneer hij erbij was, dan voelde je iets benauwend. Zijn stil zijn had iets .. geladen, zwaar, …niemand mocht hem toen eigenlijk graag…
– Anker : (opent zijn mond, maar zegt niets)
– Iris : …Ja, er zijn zo van die mensen die druk op een gezelschap kunnen uitoefenen wanneer zij zwijgen…
– Anker : Alsof hun stil zijn een soort spreken is? Zwijgen als teken als mededeling? Alsof ze met hun stilte iets te kennen willen geven? …Ik gis maar, ik probeer je aan te vullen, maar ik ..ik weet niet of ik je goed begrijp – (stilte)
– Iris : …Ik weet het niet, enkel dat …in sommige situaties wordt je verwacht om iets zouden zeggen. Soms zijn dat banale dingen, je stem laten horen, niets meer, praten, babbelen om de gezelligheid, omdat het ontspannend is, om te kleetsen…Dat kon Sammy helemaal niet – Nooit een gezellig babbelaar!

Maar hij kon erg goed luisteren – dat bleek later duidelijk –
Hij kon heel scherp naar de problemen van de andere groepsleden luisteren, soms kon hij heel gevatte opmerkingen maken! …en hij slaagde er ook voortreffelijk in om heel goed te memoriseren wat er gezegd werd.
– Anker : En wat ben je dan zoal van hém te weten gekomen?
– Iris : Hij had het erg veel over zijn jeugd. Jan duidde dat als… hoe ging het ook alweer…
Sammy’s vader en moeder waren narcistisch had  de therapeut opgemerkt – in die zin dat ze voortdurende met zichzelf bezig waren …en dat Sammy in zekere zin voor hun ego diende te zorgen.  – Vader had een hoog narcistisch zelfbeeld en moeder precies het tegenovergestelde – een lage dunk van zichzelf een negatief zelfbeeld noemde jan dat.
– Anker : Wel, …Ja, En …?
– Iris : Dat was hoe Jan het interpreteerde – hij gebruikte soms van die uitdrukkingen die ik niet goed kon plaatsen  – het is voornamelijk door hem dat ik ben gaan lezen om daar meer over te weten.
We hadden in die groep ook allemaal een naam – een andere naam, niet echt een pseudoniem maar een – hoe noem je dat zoals bij de scouts?
– Anker : “epitheton” ?
– Iris : Ja zo’n totemnaam
– Anker : …
– Iris : Kever werd hij genoemd – wegens zijn geslotenheid, maar ook omdat een kever vleugels heeft en omdat Sammy graag verwees naar een verhaal  over een kever, iets uit de literatuur.
– Anker : hmm…Kever – mmm- beetje negatief niet?
– Iris : …Zijn ouders dienden zich …dienden hun  …hun aanschijn – wel, Sammy vergeleek hen soms met gevels – zijn jeugd was als door een straat lopen met gevels waarachter zich niets bevind.
– Anker : … vreemd en eng tegelijk – daar heb je al eens over geschreven, is het niet?
– Iris : Ja, invoeling , of beter: het gebrek daaraan – Sammy’s ouders die zelf ook heel gesloten waren, vooral zijn vader. – Zijn moeder was dan weer …heel heftig, maar …niet wat wij zouden bedoelen met gevoelens tonen, – zij tierde door het huis, soms uren lang – de buren konden dat horen. Jan had het vooral over dat gebrek aan invoeling herinner ik mij …

– Anker : Dus is Sammy uiteindelijk toch beginnen spreken?

– Iris : Het duurde wel wat voordat Sammy het woord durfde nemen – …de tweede of derde sessie was dat.. als ik mij nog goed herinner.. en dat werd plots heel hevig – toen Jan hem wees op dingen die hij tijdens zijn jeugd gemist had brak hij in tranen uit. Ik heb nooit iemand zo wanhopig gezien. Een ineengekrompen hoopje mens – … zeker niet die rustige zelfzekere man die we eerst kenden – hij brak!
– Anker : Gemist? Wat heeft hij dan wel gemist?
– Iris : Och, dat gaat over heel eenvoudige dingen, …dingen die je haast niet het noemen waard wou vinden! –  gewoon – een vader die even zegt dat zijn zoon iets goed heeft gedaan, of moeder die even het kind toelacht wanneer dat iets moeilijks heeft klaargespeeld en wil tonen wat hij kan. Eenvoudige dagelijkse dingen, die aandacht, dat heeft hij gemist.
Die gewone dag-daglijkse appreciatie die kinderen van de volwassenen krijgen – die kleine aanmoedigingen om kleine dingen – die heeft hij nooit echt gehad – Sammy stuitte  eerder op afkeuring of onverschilligheid, zonder dat hij dat zelf wist omdat het alledaags was.
…de afgewende blik van zou ouders, …dat herinner ik mij nog goed dat hij dat zei- dat zijn ouders steeds hun blikken van hem afwendden wanneer ze samen aan tafel zaten bijvoorbeeld, of negatieve commentaren gaven – kleine critische opmerkingen op onbelangrijke zaken maar steeds negatief, nooit andersom, nooit aanmoedigend  –ik kan enkel eerlijk zijn  – zei zijn vader ik kan niet zeggen dat iets goed is wanneer het dat niet is,– Sammy kreeg enkel afkeurende woorden en afgewende blikken van zijn ouders, nooit een por in de goede richting…
Op een avond bracht Jan de therapiegroep ertoe om gunstige dingen over Sammy te zeggen – dat ging zo in het rond tot hij brak – hij had dit nooit meegemaakt – hij hoorde plots aangename dingen over zichzelf
– Anker : …Misschien hadden zijn ouders hoge verwachtingen van hem wilde ze streng zijn opdat hij beter zijn best zou doen op school – om het later verder te schoppen dan zij het hadden gedaan? Hem te “harden” zoals ik dat hier al gehoord heb?
– Iris : Neen, eindelijk niet, dat was het hem net …Het …Sammy ervoer zijn ouders steeds ontmoedigend, afbraak over de gehele lijn – Dat was de gewone dagdagelijkse toestand – hij wist niet dat het anders kon – Heeft nooit zijn ouders als motiverend ervaren! Als steunend.
– Anker : En Ruddy,  hoe kwam die er dan van af?
– Iris : …Wel, euh …Ik moet zeggen dat ik Ruddy nooit goed heb gekend, ik heb hem eindelijk nooit echt ontmoet, ken hem enkel door wat Sammy; wat hij over hem heeft verteld, en zijn teksten.
– Anker : …en daardoor ben je je aan hem gaan hechten?
– Iris : Ik (…) aarzelt kijkt door het raam, sluit de ogen even ) ik …kijk, …iedere keer dat ik hier, naar dit achterhuis kom, denk ik – waarom doen we dit toch! laat hem toch rusten! laat Sammy voor wat hij geweest is! – er zijn nu levende mensen om ons heen met problemen laten we ons daar mee bezig houden mensen die ons nu nodig zouden hebben! en dan denk ik weer, neen, we moeten doorgaan, we moeten dit verder uitspitten  – het is zinnig wat we hier doen! – …maar alléén zou ik dit niet meer aankunnen, Anker …zou ik hier ook nooit toe gekomen zijn…
– Anker : Hm – tja – hm – dat gevoel heb …Tja …hij houdt mij bezig, – maar precies kan ik niet zeggen waarom, …er is iets, een instinct geeft mij aan dat – zoals je op zoek gaat naar een schat, je weet nooit of die er wel is, maar je probeert de aanduidingen te volgen, het plan te reconstrueren, omdat je denkt – omdat je gelooft dat daar iets waardevols verborgen zit, een schat, een fortuin dat op je wacht aan het einde van een speurtocht iets dat de moeite waard is om opgedolven te worden, iets…
je weet maar pas of een kist een schatkist is wanneer je ze hebt opengebroken!

– Iris : (lacht) Hé, ja! dat is vreemd! Ja, Anker, jij kijkt vooruit, naar de toekomst, ik kijk terug, haal herinneringen op aan iemand die me dierbaar was, dierbaar maar ondoorgrondelijk tegelijk…
Misschien is het dat waardoor ik met hem zo verboden voel  – zijn ondoorgrondelijkheid, Ik heb Sammy goed gekend – maar tot op de dag van vandaag weet ik eigenlijk niet precies wat van hem te zou denken, ik kan niet zeggen  dat ik het KEN – dat ik hem ooit diep gekend heb, doorgrond – dat ik weet WIE hij is, dat is het vreemde eraan

– Anker: Ik het verleden jij de toekomst !
– Iris: …Anker toch!

70 – Mislukken

opname  start

 

 

– Iris : Ongeveer alles wat Sammy ondernam was gedoemd om te mislukken.
– Anker : Gedroomd om te mislukken?
– Iris : Wees nu even ernstig, Anker!
– Anker : Nou goed! maar je maakte  zo’n pathetische aanzet, zo dadelijk volgt er nog een treurmars!
– Iris : Wat – ik – bedoel …- het is opmerkelijk dat Sammy allerlei onderneemt – maar in het beste geval komt hij er met een voldoende vanaf; –“erdoor zijn” een uitdrukking die zijn vader veel voor hem gebruikt.
– Anker : Hij vraagt van zijn zoon geen prestaties, maar slechts om “er door te zijn” Een vader die niet veel eisen stelt aan zijn zoon, die het hem gemakkelijk maakt, zeg maar, Victor Vander Straet’s bericht aan zijn zoon is: – Kijk, Sammietje, voor mij hoef je geen uitblinker te worden – ik ben reeds blij wanneer je gewoon je best gaat doen om de nodige punten te halen, zodat je naar het volgende jaar over kan – fijn toch, geen druk! Geen stress, ideaal voor een luilekker leventje voor een jongen! – speel maar! – luier maar! Het hoeft allemaal niet! Wij zijn er wel om voor jou te zorgen! Jij moet enkel maken dat je aan het eind van het jaar niet moet overzitten – Veeleisend was die vader niet, toch?
– Iris : mm…Ja zo schijnt het (…) (bijt op haar lip, wendt de blik even af, denkt na)
– Anker : Ik ga er van uit dat je het nu over de schooldagen van Sammy hebt?
– Iris : Ja – die periode waar nog niet veel over hebben gezegd.  – Zijn puberteit en zijn jonge jaren, van zijn veertien tot zijn negentien zeg maar…
– Anker : De periode waarin hij zwijgt – geen woord meer zegt – stilvalt?
Dus:  – Sammy loopt school? En waar zit zijn broertje dan? Zelfde school of wat doet die?
– Iris : Ruddy loopt dezelfde school, drie studiejaar lager.
– Anker : En Sammy had geen vrienden, niemand tegen wie hij wat zei?
– Iris : Dat is moeilijk uit te maken – dat zijn dingen waar je ook weinig over te weten kan komen – indien wij er ons niet mee zouden bezighouden, wie in Gods naam zou dat dan wel willen doen? Wie wil de jeugd omspitten van een “probleemjongen” uit het midden van de vorige eeuw, die nu reeds lang is overleden?
…(even stilte, geruis op de achtergrond, het aanslaan van een motor)

Tijdens die tijd heeft niemand – voor zover ik aan de weet ben gekomen – niemand ernstig op hierop gereageerd – ook zijn ouders niet, ook de school niet.
– Anker : De schoolpsycholoog?
– Iris : In die tijd bestond dat helemaal niet, Anker! Er was helemaal geen “schoolpsycholoog” – school stond toen volledig in teken van tewerkstelling – je studeerde iets waar je later je brood mee zou kunnen verdienen – Er bestond wel zo iets als  studiebegeleiding  – in die zin dat de jongeren georiënteerd werden in hun studiekeuze, maar verder ging dat niet. In mijn tijd – (ik ben van een wat jongere generatie dan Sammy) – wanneer ik school liep waren er wel psychologische testen, en waarnemingsoefeningen, en intelligentietesten – maar naar een gezin situatie, of welbevinden van de jongere werd niet gepeild. In die tijd, toen schreven psychiaters enkel medicijnen voor, die luisterden niet naar hun patiënten.
– Anker : Ja, ik herinner mij nu dat ik daar wat over gelezen had in zijn nota’s hij noemt ze ergens bij naam, die medicijnen, omdat ze hem zo vertrouwd in de oren waren gaan klinken zijn. Wat was het weer?
– Iris : Ja, hij geeft aan dat zijn ouders beiden jaren op consultatie bij een psychiater zijn gegaan en dat die hen dan Valium voorschreef, of  Dogmatil, Anafranil, Tranxene, en wat weet ik allemaal.
– Anker : Nou goed, maar we hadden het over zijn plannen, wat hij aanvatte, zijn studies, niet?
– Iris : Wel ja, (…) Waar was ik ook al weer gebleven – ach ja, – zijn vader vond alles goed wat hij deed, en Sammy – bleef over de ganse lijn middelmatig.
– Anker : Hij had geen vrienden, geen contact, zijn ouders zaten onder de pillen, hij maakte zijn werk voor de school zonder veel inzet, – …eigenlijk was hij gewoon “lui” zeg het maar ronduit! – alles mislukte om de eenvoudige reden dat hij lui was, en omdat zijn ouders zich niet lekker voelen, niet valiede genoeg om hun zoontje flink eens op zijn nummer kunnen zetten – en hem er toe aan te zetten tot beter zijn best te doen op school.
– Iris : Hoe bedoel je?
– Anker : Hadden zij zich in goede gezondheid bevonden dan hadden ze ook beter in staat geweest om hem bij te sturen – ze stelden weinig eisen omdat hun toestand niet toeliet nauwgezet hun kinderen op te volgen. Ze misten daar de nodige energie toe!
– Iris : Ja, (…) dat zal zo wel zijn, (hmm…) maar het ligt nog moeilijker. Het hangt er van af hoe je dit bekijkt – “lui”, ja  – wellicht! – maar je kan ook niet spreken van een kind dat opgroeit in een  positief stimulerende omgeving.
– Anker : Hmm, tja…maar waarom zeg je  …hoe bekijk jij het dan?
– Iris : Wel, we hadden al gezien dat de vader van Sammy zelf een heel afwezige vader had, en een zeer bazige moeder. “Vaderloze Vaders“ herinner je? Ik heb daar een tijd geleden een stukje over geschreven?
– Anker : Ja, ja – ga verder…
– Iris : Sammy had een vader die zelf nooit, door zijn vader, tot de orde werd geroepen.
– Anker : …En dat gelijkt op de manier waarop hij dan weer zijn eigen zoon, Sammy behandelt? – Hij stelt hem geen eisen net zoals zijn eigen vader aan Viktor geen eisen stelde?
– Iris : Ja inderdaad, maar er is meer,…
– Anker : …wel?
– Iris : Tja, hoe zal ik het uitdrukken…
Toen die zelf jong was nam Viktor, de vader van Sammy, een vooraanstaande plaats in dat gezin, hij werd door omstandigheden de kostwinner – want zijn vader werd werkloos tijdens de oorlogsjaren.
Het was een vader die afhankelijk werd van zijn zoon, de verhoudingen werden omgekeerd! in plaats dat Viktor de zorg ontving  – die hem als kind behoefde – diende hij voor zijn vader te zorgen – voor dat gezin te zorgen – dat de ontberingen kende van een oorlog.
– Anker : Viktor – de vader van Sammy – werd dus zelf nooit bijgestuurd door zijn eigen vader, en hij nam dat gedrag over ten aanzien van zijn zoon?
– Iris : Neen! Het is net omgekeerd! –
Voor Viktor vormt Sammy een bedreiging!
(korte stilte)
– Anker : … nu volg ik je niet meer, wat bedoel je? – …iets in verband met psychoanalyse, waar we het vorige keer over hadden?
– Iris : Ja, precies,  psychoanalyse! … maar dat wordt een lang verhaal.
…Dat is niet zo eenvoudig om uit te leggen.
– Anker : bedoel je dat zijn vader hem dééd mislukken, hem liet mislukken?
– Iris : in zekere zin wel ja, maar
(…)
– Anker : Dat meen je toch niet!?
– Iris : kijk Anker – we kunnen het op verschillende manieren bekijken en ik weet ook niet wat hier de juiste is. Maar wanneer er iets vreemds in een gedrag sluipt dat niet zomaar uit concrete gebeurtenissen voortvloeit – dat niet onmiddellijk als reactie op ervaringen af te leiden is – dan moeten we dieper graven! Dat wordt een moeilijke conversatie waarbij ik zelfs wat psychologie uit de doeken zal moeten doen – ik ben geen psycholoog – maar ik heb er heel wat over gelezen en ik heb ook veel naar mensen geluisterd, en mijn conclusie is dat er zo’n dynamiek kan bestaan waarbij in een gezin de rollen worden omgekeerd. Dat vraagt om een beschouwelijke benadering. Maar het gaat over pijn, helse pijn, spanning. Soms moet je met je pijn naar een dokter omdat die beter kan uitmaken wat de oorzaak van je ellende is – de uitleg die de dokter geeft kan dan medisch klinken, en zelfs erg ingewikkeld zijn, maar de pijn is daardoor niet minder wezenlijk.

opname stop

 

 

69 – onder zwijgen

Rec. Start

 

– Iris : Niemand kon Sammy plaatsen, hij hoorde nergens bij stond overal buiten.

– Anker : Huh?

– Iris : We hebben ondertussen wel verschillende verwensingen aan zijn adres gehoord, Anker, en vele mensen die een heleboel positieve dingen over hem zegden, maar niemand kon eigenlijk zeggen dat hij het gevoel had of die Sammy eigenlijk wel kende.

– Anker : Ja wanneer je je afsluit, wanneer je zelf met niemand contact wil…

– Iris : Ja da is ook zo… maar … er moet een welbepaalde reden geweest zijn waarom

– Anker : Tja… daar zoeken we nu al een hele tijd naar.. we vallen in herhaling! -is het niet eenvoudiger om zeggen dat Sammy gewoon alleen wou zijn, dat hij zo één van die mensen was die het liefst op zijn eentje leefde, niet iedereen is een sociaal wezen, niet iedereen wil overal steeds bijhoren. Denk maar aan kluizenaars bijvoorbeeld.
Rust vind je niet tussen de massa.
Wanneer jij aan meditatie doet dan sluit je je toch ook af? Dan wens je toch ook niet gestoord te worden – waarschijnlijk hoeven we niet verder te zoeken.
Iemand kan gewoonweg zo geaard zijn dat hij niet erg op gezelschap gesteld is.

– Iris : Ja, wellicht, …zo zal het zeker voor een stukje zijn, dat is duidelijk, hij heeft het ook haast heel zijn leven alleen uitgehouden, en ook de hobbies die hij had betrokken hem niet bij de anderen, hij maakte schilderijen, bracht veel tijd alleen door op zijn atelier hier.

– Anker : Hm, …maar soms vind ik hem zielig. Sammy roept soms medelijden op. En aan de andere kant ook wrevel, die wrevel die een narcistisch iemand kan oproepen – ik stel mij hem soms voor als iemand die steeds het gelijk wilde halen, die nukkig was, die zich boven de anderen verheven waande.

– Iris : Ja, dat heb ik nog gehoord, maar mensen die hem beter hebben gekend zeggen dan weer precies het tegenovergestelde: “dat hij veel te goed was voor deze wereld” en zelfs: dat hij mensen bijstond die door iedereen waren verlaten, dat hij steeds bereid was te luisteren naar iemand met problemen.
– Anker : Een vat vol tegenstellingen…

 

(stilte)

 

 

– Iris : In zijn jonge jaren heeft hij wel heel wat weg afgelegd, …zich bijna toegelegd op de omgang met anderen – hij bewonderde toen enorm eender die daar sterk in was, die vlot was in de omgang, dat was hij helemaal niet…

– Anker : …Zoals iemand in een rolstoel een danser kan bewonderen?

– Iris : …vlot in de omgang was hij in geen geval. Niet iemand die roddelde of plezier had in een babbeltje
– Anker : Ieder gesprek was voor hem een opgave …”alsof het op mijn kosten werd gevoerd” schrijft hij ergens – “alsof zijn taximeter draait bij ieder contact” maar dat de rekening steeds voor hem is.

– Iris : Tja, niet eenvoudig, (…) Wat denk je? …er even mee stoppen? de boeken sluiten?

– Anker : Zijn we eigenlijk wel ooit naar iets op zoek geweest?

– Iris : Anker, wat mij wel bezig houdt …is het feit dat… hoe zou ik het kunnen noemen… dat iedereen de dingen zo vaak en zo gemakkelijk klasseert!

– Anker : Hoe bedoel je?

– Iris : Bijvoorbeeld psychoanalyse.

– Anker : Psychoanalyse!? Wat wil je daar mee zeggen?

– Iris : Ken je Sigmund Freud?

– Anker : Ooit wel van gehoord, soms grappig gevonden, maar nooit echt goed begrepen.

– Iris : Freud gaat onder andere grappen en humor analyseren, en die duizende kleinen dingen van iedere dag, waar we geen aandacht aan besteden. – Het verspreken en vergissingen, het vergeten van dingen, en waarom we om iets moeten lachen…

– Anker : Ja?

– Iris : Wel, Anker, door onze aandacht – door onze “andere aandacht” aan dingen te geven kunnen we even onder de uiterlijke schijn ervan kijken.
Daarom was Freud ook zo erg in de droom geïnteresseerd. Iets van de slaap – waar toen niemand aandacht voor had. Door aan die kleine menselijke dingen studie te besteden kon hij verborgen inhouden over onze cultuur onze maatschappij ontdekken, en ook wat daar ziekmakend in kon zijn, het “onbehagen” noemde hij dat.

– Anker : Bedoel je dat we de richting van een psychoanalyse uit moeten gaan?

– Iris : Ik denk wel dat dat zou helpen, dat we hem daardoor beter zouden kunnen begrijpen…

– Anker : Hmm,- wel, kan jij psychoanalyse toepassen?

– Iris : Neen, natuurlijk niet, ik heb er enkel veel over gelezen, en eigenlijk moet je daarvoor iemand aan de praat kunnen krijgen
en dat kan duidelijk niet, want Sammy is niet meer.

– Anker : Aan de praat krijgen?
– Iris : Ja, hij moet praten, vrij associëren.

– Anker : En wat dan?

– Iris : Dan moet de analist de precieze vragen stellen, of Hmm zeggen – meer niet.

– Anker : Kunnen mompelen en zuchten is dus genoeg om psychoanalyst te spelen? Lijkt mij geen moeilijk beroep. Ik zou dat in verschillende vormen en toonaarden kunnen – ik zou bijvoorbeeld (in verschillende toonthoogten en stemetjes)mmmm!”  of “hmmm” of “ha zo!” kunnen zeggen – of “wel, wel, wel” – lijkt mij helemaal niet moeilijk om analyst te kunnen worden! (grinnikt)

– Iris : Ja! lach jij maar!

– Anker : Mijn grootvader ging wel bij de sjamaan van ons dorp – hoe heette hij ook al weer?  Ik herinner mij een oude grote magere man, steeds in traditionele kleding, alsof hij zijn taak nooit van zich aflag – Toen grootvader regelmatig hoofdpijn had, vroeg hij de sjamaan om hulp – en dat hielp wel, ik weet niet hoe die sjamaan dat aanpakte, misschien neuriede hij ook wel “hmm” of and “aum” (lacht) Maar grootvader was daarna verlost van hoofdpijn …

– Iris : Anker, wanneer je niet ernstig kan zijn dan houden we er voor vandaag mee op. Ik geloof in natuurlijke genezingswijzen. – Of Freud het bij het rechte eind had, dat laat ik in het midden, de tijden zijn ondertussen erg veranderd, en de zeden eveneens! Volgens Freud kwam alle kwaad van de libido wanneer die geen rechte weg naar bevrediging kon vinden en daartoe andere, complexe wegen zocht om zich te bevredigen, die als een soort obstructie de psyche bedwongen…

– Anker : “obstructie” daar zeg je me wat, – zwijgen als een vorm van obstructie.- Maar welke seksuele betekenis zou je die dan brengen?

– Iris : Dat weet ik niet zo direct. Je zou kunnen zeggen dat Sammy bijvoorbeeld homoseksuele gevoelens koesterde, daar werd in die tijd moeilijk meer omgegaan. Dat hij daardoor zijn gevoelswereld niet kon delen. Ook niet met zijn ouders. Maar andere feiten spreken dat dan weer tegen. – Hij kende wel wat succes bij vrouwen toen hij een jonge man was! Hij is verschillende keren erg verliefd geweest en had in die tijd ook een erg actief seksueel leven (wend blik af, wordt stil, bloost bijna zichtbaar)

– Anker : Psychoanalyse? (…) bof! – Wat ik nu plots heel erg vreemd vind is dat hij zoveel schreef, -zweeg maar schreef – blijven zwijgen maar blijven schijven- wat zegt dat dan over hem?
Iemand weigert te spreken, sluit zich af voor contact, maar heeft tegelijk toch behoefte tot schrijven en schilderen, hoe rijm je dat aan elkaar?

-…

 

rec. stop

68 – Spreken voor elkaar

Gaby Feyenoort 

– “Hoe kunnen jullie je zo erg bezig houden met iemand die reeds lang is overleden – Hoe kan je in een huis blijven wonen met al die nare herinneringen van iemand die er al lang niet meer is”

– Iris : Wel, Gaby, dat is eigenlijk wat heel verschillende schrijvers hebben gedaan, ze hielden zich bezig met mensen die er niet meer zijn. Ze schrijven over Napoléon of Michal Jackson, over Churchill of het leven van een seriemoordenaar, een paus of een generaal en halen dan de meest kleine details over boven, proberen ze psychologisch te doorgronden. Het enige verschil ligt hierin dat wij ons bezig houden met het leven van iemand onbelangrijk.
We geven aandacht aan iemand die blijkbaar tijdens zijn leven zelf weinig aandacht heeft gekregen. Daarmee kunnen we hem vandaag niet meer helpen, inderdaad.
– Anker : over bekende kunstenaars worden de kleinste details achterhaald zonder dat die  wat te te maken hebben met het werk zelf.  Wij doen net het omgekeerde; we zoeken naar het belang van kleine details in het leven van een onbelangrijk iemand.
– En wat ons huis betreft, wel ik moet toegeven dat het ondertussen helemaal hernieuwd is – De geest van Sammy leeft nu enkele in het achterhuis, als ik het zo mag uitdrukken, er hangen nog enkele van zijn schilderijtjes in onze hal, maar dat is alles. We leven dus niet echt met hem, we bestuderen zijn erfenis, we verwonderen ons erover…

-Iris :we bloggen omgekeerd : de meesten schrijven over zichzelf – wij schijven over iemand anders. Iemand die er zelf niet meer is. Die nu zelf geen blog zou kunnen gemaakt hebben. En wie een blog maakt schrijft toch soms de meest persoonlijke dingen, het kampen met zieke of familiale moeilijkheden.
– Anker : Sommige bloggers kunnen door hun beroepsleven heel veel meemaken, zoals de blog van een ambulancier in London, of iemand die zijn levensverhaal schrijft…Dat doen wij in zekere zin ook, maar dan omgekeerd: we schrijven het levensverhaal van iemand anders.
– Iris : we maken een beetje geschiedenis voor iemand zonder geschiedenis.
– Anker : We maken een zo groot mogelijk gedetailleerd portret van iemand die onbelangrijk was, die je buur had kunnen zijn…
– Iris : Er is ooit een kunstenaar geweest die de spullen die oude vrouw met zich meedroeg toen zij overleed al die kleine dingen werden een tentoonstelling, daar kan je dit blog mee vergelijken.

 

Sabina Allende
“Waarom schijven jullie niet meer over jullie zelf? Wie zijn jullie?

-Anker : Wel misschien zou iemand anders dat later kunnen doen, wanneer wij er niet meer zijn. Dan worden  ook wij blogmateriaal in de stijl van een “Sammy” (grinnikt).
– Iris : Misschien zou de wereld veranderen indien we allemaal de woordvoerder werden van elkaar in plaats van ieder van ons die voor zichzelf spreekt .

We kunnen tijd maken om beter te luisteren naar elkaar – maar ook  om te leren spreken voor elkaar.
– Anker : Het individualisme van jullie Noorderlingen…

 

(wordt vervolgt)

66 – Het Fragment

8’45”

(…)

– Iris : Je oude dag wordt wat je heel je leven hebt bijeengegaard, – en wat je hebt verloren, en hoe je omgaat met dat verlies.
Mensen zoals Sammy hebben veel mensen van zich afgestoten die het goed met hen meenden, of ze hebben de verkeerde partner gekozen en de juiste laten varen precies omdat ze met zichzelf niet klaar waren, die “handrem” waar we het over hadden, weet je nog, ?
Eén na één beginnen zijn enkele vrienden hem te verlaten – of beter – ze zoeken regelmatig wel contact met hem maar hij stoot dat af, of hij reageert niet meer, en tenslotte geven zij het op.
– Anker : Waarom?
– Iris : Omdat ze hem blijkbaar op de één of andere manier gekwetst zullen hebben, maar hoe en waarom is dikwijls moeilijker te achterhalen – Zijn kwetsbare plekken liggen daar waar hij met zichzelf in de knoop ligt.
– Anker : Mag je daaruit besluiten dat het anders met Sammy had afgelopen indien hij “zijn knoop” tijdig had kunnen ontwarren, en zo anderen in zijn leven had kunnen toelaten?
– Iris : Liefde is delen, is iemand in vertrouwen nemen, steunen, met telkens het risico dat je moet aanvaarden dat het slecht kan aflopen. Dat was iets dat hij niet aankon. Hij wantrouwde de andere bij ieder teken dat hij bedreigend vond.
– Anker : Maar al onze contacten zijn toch niet noodzakelijk intiem, de meeste omgang met onze omgeving is niet meer dan triviaal, gaat van een gewoon gesprek over algemene zaken of over het werk met collega’s, …
– Iris : Ja, maar daar had hij het ook moeilijk mee… Hij sloot zich zo veel mogelijk op, vervreemde. Op de duur zag de buurt dat ook aan zijn gedrag.  Aan zijn onverzorgde kleding. Het mompelen in zichzelf, zijn afgewende blik,…De omgeving werd zeker niet aangezet om contact met hem op te nemen, mag ik veronderstellen? Weet je het nog dat zijn dood ontdekt werd door Jaak Timpermans, onze buur, omdat die zijn tennisveld wou omheinen, en daar Sammy’s toestemming voor nodig had. Dat het antwoord op zich liet wachten werd niet eens als vreemd bevonden. Dat was eerder wat Jaak wel had verwacht, omdat iedereen hier wist hoe moeilijk je tot hem kon doordringen.
– Anker : Heeft hij dat nooit iemand gevonden die bij hem paste?
– Iris : Ja, er was voor hem een zeer grote liefde, die wederkerig was. Iemand waarmee hij zeker gelukkig had kunnen worden – maar dat ging dan weer na jaren fout omdat… (aarzelt, zucht)
– Anker : Wat was er dan?
– Iris : Eigenlijk zouden we dan weer heel die situatie moeten bespreken en daar is het nu geen tijd voor – zeg maar dat hij genoodzaakt was om een onomkeerbare situatie aan te nemen waar hij geen uitweg in zag, zijn beroep zijn plaats in de maatschappij, en …

 

(…)

0’00” Stop