75 – De Groep

– Iris : Anker, ik zal je iets bekennen – Sammy maakte ooit deel uit van een therapie groep waar ik aan meedeed…
– Anker : Zo?  Je hebt hem dus persoonlijk gekend? Waarom heb je dat zo lang verzwegen?
– Iris :  Ik ga je niet alles toevertrouwen Anker, alles op zijn tijd.
– Anker : Wel, ik ben erg benieuwd…wat was dat precies?
– Iris : Het was een groep die bestond uit een twaalf tal mensen die anders wilden gaan leven.
Wij verzamelden iedere week rond Jan – die therapeut was – groepstherapeut – Hij had wel geen studies psychologie voltooid of zo, maar hij was één van de weinige vrienden van Sammy – ze hadden een tijdje samen gestudeerd geloof ik, maar geen van hen beiden had de studies ooit afgemaakt.
…We kwamen samen in een lokaaltje aan de kerk. Daar zaten wij dan wekelijks in een kring. We mediteerden en daarna gaf Jan richting aan de gesprekken .
– Anker : richting…hoe bedoel je?
– Iris : Wel, je zou dat eigenlijk eens moeten meemaken om goed te beseffen wat het in feite inhoudt… De interventies van Jan bestonden er namelijk enkel in, dat hij vragen stelde. Vooral over hoe we ons erbij voelden, wat er precies in ons omging bij onze verhalen – Ieder op zijn beurt had het over  de afgelopen week. Wat hem was overkomen. Soms ging dat over heel banale dingen. En Jan wees ons dan telkens op details uit onze verhalen, begon daar dan vragen over te stellen – bijvoorbeeld met wat…met welk beeld we een belevenis associeerden. Dikwijls kwamen daar jeugdherinneringen naar boven. Dikwijls ging het er erg emotioneel aan toe. Sommige mensen huilden. Op de duur waren we elkaar erg gaan vertrouwen. We wisten dan ook veel intieme dingen van elkaar.
– Anker : En Sammy… Sammy deed daar aan mee!? Dat klinkt toch vreemd, niet? Iemand die zich steeds zoekt af te zonderen, die werpt zich ineens in een groep waar intieme dingen worden besproken!?
– Iris : ja, inderdaad (…) Hij had het daar eerst wel erg moeilijk mee! De eerste reeds sessies zei hij helemaal niets. Sammy sprak inderdaad met niemand, maar hij luisterde wel erg scherp – zoals later bleek hij kon ieder gesprek erg goed onthouden. Hij zat daar dan stil in zijn hoekje – maar Sammy was zo één van die mensen waarvan… hoe zou ik het uitdrukken – …
Iemand waarvan het zwijgen weegt
– Anker : “Iemand waarvan het zwijgen weegt”? – wat bedoel je daar mee?
– Iris : Wel, …je kan deel uitmaken van een gezelschap, bij een gewone bijeenkomst, een receptie, of een vriendenbezoek of wat dan ook – soms zijn daar “stille mensen” bij, die zelden het woord nemen, maar die luisteren, die aandachtig zijn. Het valt nooit op dat ze zwijgen. Hun stil zijn wordt als natuurlijk aangevoeld. Maar zo ging dat niet met Sammy! Wanneer hij erbij was, en voortdurend zweeg, dan voelde je je benauwd. Hij benauwde mij zo erg dat ik zelf niet durfde spreken. Hij keek met die donkere blik…en dat had iets benauwend, zo lang je hem niet beter kende..
– Anker : (opent zijn mond, maar zegt niets)
– Iris : Ja, er zijn zo van die mensen die druk op een gezelschap uitoefenen wanneer zij zwijgen.
– Anker : Alsof hun zwijgen een soort mededelen, een spreken is? Alsof ze door stil te zijn iets willen zeggen? Of verzwijgen?
– Iris : Ik weet het niet, Anker, ...(aarzelt wendt de blik even af) enkel dat …dat je verwacht dat ze iets zouden zeggen.
Het bleek wel dat Sammy een goede luisteraar was, zoals ik reeds zei. Hij kon heel scherp naar de problemen van de anderen luisteren, en soms heel gevatte opmerkingen maken.
– Anker : En wat ben je dan zoal van hém te weten gekomen?
– Iris : Hij had het erg veel over zijn jeugd. Jan duidde dat als… hoe ging het ook alweer…
Sammy’s vader en moeder waren narcistisch – in die zin dat ze voortdurende met zichzelf bezig waren en dat Sammy in zekere zin voor hun ego diende te zorgen. Vader had een hoog zelfbeeld en moeder precies het tegenovergestelde – een laag zelfbeeld.
– Anker : En …?
– Iris : Dat was hoe Jan het interpreteerde – hij gebruikte soms van die uitdrukkingen die ik niet goed begreep – het is voornamelijk door hem dat ik meer over psychologie ben gaan lezen, om daar meer over te weten.
We hadden in die groep ook allemaal een naam – een andere naam, niet echt een pseudoniem maar een – hoe noem je dat? … zoals bij de scouts?
– Anker : “epitheton” ?
– Iris : Ja! zo’n “totemnaam”
– Anker : …(trekt beide wenkbrauwen op)
– Iris : Kever werd hij genoemd, ik geloof dat hij daar zelf mee voor de dag was gekomen – wegens zijn geslotenheid, maar ook omdat een kever vleugels heeft, en omdat hij graag verwees naar een schrijver die een haal over een kever geschreven had. Over iemand die in een kever verandert.
– Anker : ja en dat verhaal met zijn ouders, wat betekende dat?
– Iris : …Zijn ouders dienden zich …dienden hun …hun aanschijn… – Sammy vergeleek hen soms met gevels – zijn jeugd was als door een straat lopen met gevels waarachter zich niets bevond.
– Anker : Dat heb je al eens geschreven niet?
– Iris : Ja, invoeling , of beter het gebrek daaraan. Ouders die zelf ook heel gesloten waren, vooral zijn vader. Zijn moeder was dan weer …heel heftig , maar …niet wat wij zouden verstaan met gevoelens tonen, zij tierde door het huis, soms uren lang – ook de buren wisten dat.

Anker : Dat was wat hij voer hen vertelde?

Iris : Je …Het duurde wel erg lang voordat Sammy het woord durfde nemen – de tweede of derde sessie was dat?… en dat werd hij plots heel hevig – toen Jan hem wees op dingen die hij tijdens zijn jeugd gemist had brak hij in snikken uit. Zakte in elkaar. Ik heb nooit iemand zo wanhopig gezien.
Een ineengekrompen hoopje mens – …  die rustige zelfzekere man.
– Anker : Gemist? Wat heeft hij dan wel gemist?
– Iris : Och, dat gaat over heel eenvoudige dingen, kan die je haast niet het noemen waard wou vinden. Gewoon een vader die oppert dat zijn zoon iets goed heeft gedaan, of moeder die even het kind toelacht wanneer die iets moeilijks heeft klaargespeeld en wil tonen wat hij kan. Of een knuffel bij ’t langs komen.
Die appreciatie heeft hij niet gekend. …eerder afkeuring, of onverschilligheid.
De afgewende blik van zou ouders, dat herinner ik mij nog goed dat hij dat zei – dat zijn ouders steeds hun blikken van hem afwendden wanneer ze samen aan tafel waren, of de negatieve commentaren – ik kan enkel eerlijk zijn zei zijn vader ik kan niet zeggen dat iets goed is wanneer het dat niet is,- Sammy kreeg enkel afkeurende woorden en afgewende blikken van zijn ouders, blijkbaar nooit en aanmoedigend woord …En toen bracht Jan de groep ertoe om mooie, positieve dingen over Sammy te zeggen – dat ging zo in het rond, ieder om beurt zei leuke dingen voer Sammy.

Kijk, zei Jan daarna: Dit is wat je van je ouders hebt gemist!

Toen brak Sammy in tranen uit…
– Anker : Misschien verwachtten zijn ouders erg veel van hem? Wilde hem streng opvoeden? Om hem te harden zoals jullie dat hier noemen? Opdat hij beter zijn best zou doen op school – om later sterk te staan in en harde maatschappij?
– Iris : Neen, …neen, eindelijk was het dat helemaal niet…Dat was het net!…Het… …ontmoediging over de gehele lijn. Hij werd als kind voortdurend ontmoedigd. Omdat hij dingen zou opgeven in plaats van er voor te strijden.

-Anker : …ontmoedigen? Waarom wilden ze dat? Klinkt mij erg vreemd in de oren… En Ruddy hoe kwam die er van af? Had je medelijden met hem? Wilde je voor hem zorgen?
En daardoor ben je aan hem gaan hechten?
– Iris : Ik (…) aarzelt kijkt door het raam, sluit de ogen even ) ik …kijk, iedere keer dat we hier naar het achterhuis komen denk ik – waarom doen we dit toch? Laat hem toch rusten, laat Sammy voor wat hij geweest is, er zijn nu levende mensen om ons heen met werkelijke problemen laten we ons daar mee bezig houden. Mensen die ons vandaag nodig hebben. En dan denk ik weer – neen, we moeten doorgaan, we moeten dit verder uitspitten. Het is zinnig wat we doen – …maar alléén zou ik het niet meer aankunnen , Alleen zou ik hier ook nooit aan begonnen zijn.
– Anker : Hm – tja – hm – dat gevoel heb …Tja …hij houdt mij bezig, maar precies kan ik niet zeggen waarom, er is iets, een instinct dat mij aangeeft  – zoals je op zoek gaat naar een schat, je weet nooit of die er is, maar je probeert de aanduidingen te volgen, – het plan te reconstrueren, omdat je denkt – omdat je gelooft, dat er iets waardevols verborgen zit, een schat een fortuin aan het einde van de zoektocht, iets dat de moeite waard is om opgedolven te worden, iets…of is het gewoon nieuwsgierigheid.
– Iris : (lacht) Hé- Dat is vreemd! Ja Anker, jij kijkt vooruit, naar de toekomst – ik kijk terug, haar herinneringen aan iemand die mij dierbaar was,  -dierbaar, maar ondoorgrondelijk
misschien blijf ik daardoor met hem zo verboden – door zijn ondoorgrondelijkheid.

Ik heb Sammy goed gekend maar ik weet tot op de dag van vandaag niet precies wat van hem te denken. Ik kan niet zeggend at ik het KEN. Of dat ik weet WIE hij is, dat is het vreemde eraan …ik kijk in zijn verleden jij zoekt een toekomst voor zijn herinnering ! Anker toch!

Advertenties

74 – Jaak Timpermans

Tennisplein achter het huis.

Wind ruist in de populieren,

licht bewolkt.
op de achtergrond: Het pok-pok geluid van tennisspel (of meerdere), af en toe geroezemoes van stemmen, soms gejuich, een stem die regelmatig iets onverstaanbaar uitroept ( go! of oh!?)

spelende kinderen.

Iris : Dag Jaak! Hoe maak je het?
Ik had je wat willen vragen – kunnen wij bij jullie komen tennissen?

Jaak : Wel dat vraag je best aan onze vzw Tennisclub GTCL. Onze terreinen zijn het ganse jaar toegankelijk. Maar daarvoor moet je lid worden – De velden zijn voorbehouden voor de leden van de tennisclub. Dan ontvang je een badge die toegang geeft tot de reservatie-ruimte in het clubhuis en de ballon gedurende de winter.

Iris : Moet ik reserveren?


Jaak : Ja, Alleen leden hebben reservatie-recht. Waarschijnlijk zal jij kunnen als “senior” aan een verminderde prijs kunnen inschrijven, maar dan mag je op weekdagen niet reserveren na 19 u.

Iris : Ha, zo ik dien telkens te reserveren?

Jaak : Ja zo gaat dat. Een lid reserveert een terrein voor een gekozen dag en uur via internet van thuis uit of van eender waar; dit kan ook gebeuren op scherm in het reservatie-lokaal of, wanneer het clubhuis open is, in de gelagzaal.
Maar denk er om : wanneer je niet kan komen ben je verplicht om ten laatste EEN uur vóór de aanvang van de reservering te annuleren. Anders is dat betalen! Ook al kan je niet komen en spelen anderen op het veld -…Maar dat kan je gemakkelijk doen via internet

Iris : Jaak ik heb nooit internet gehad, ik weet zelfs niet goed wat dat is, Anker doet alles voor mij wanneer het iets met computers te maken heeft –

Jaak: Wel, dat zal niet zo erg zijn je bent toch onze buur, je kan het scherm in het reservatielokaal gebruiken of, wanneer het clubhuis open is, in de gelagzaal.

Iris : Kan ik Anker of iemand anders ook meenemen die geen lid is?

Jaak: Indien er een niet-lid deelneemt aan het spel zal het lid dit kenbaar maken door een gast toe te voegen bij zijn reservering. Een bedrag, dat jaarlijks door het bestuur wordt bepaald, zal hiervoor bij het lid dat gereserveerd heeft in rekening worden gebracht. Je kan dat vooraf regelen met het secretariaat of vraag het aan een bestuurslid.

Iris : En hoeveel kost dat?

Jaak: Voor senior: 85€ je kan je daarvoor best terecht bij het clubhuis tijdens de inschrijvingsdagen – het kan ook via internet, dat kan je dan aan Anker vragen.

Iris : Ja, ook zijn vrouw is daar bederven in, maar ik blijf er liever van af. Nochtans zijn Anker en ik met een “blog” begonnen, zo heet dat toch, niet?

Jaak :…Wel ja, …ik heb er iets over gehoord….

Iris : Het gaat voornamelijk over de vorige bewoner van dit huis (wijst naar het huis langs het kanaal )
Jaak: Waar vroeger Sammy Vanderstraet woonde?

Iris : Ja, (grinnikt) het is eigenlijk over hem dat het gaat, over Sammy!

Jaak : Ha! Dat is die “Sammy” uit jullie blog! …Wel, ik dacht het al, Maar ik kon helemaal niets erkennen wat jullie daar allemaal over schreven. hmm …Maar …ja, ik heb Sammy gekend – Maar Anker niet, geloof ik? Want die is hier trouwens pas komen wonen nadat hij was overleden.

Iris : Ja, een akelig verhaal,

Jaak : Tja, … ik heb eigenlijk nooit goed begrepen hoe…
…Ik erkende Sammy, mijn vroegere buurman helemaal niet in wat jullie schreven. Ik had goed voor dat het allemaal fictie was?

Iris : Neen, het is allemaal echt maar we veranderen af en toe de namen van werkelijke personen en Maria-Letiza wil niet dat er persoonlijke dingen over Anker, en zeker niet over hun kinderen in voorkomen!

Jaak : Ja, dat kan ik goed begrijpen! Anker heeft een belangrijke functie is het niet? – dan moet je oppassen wat je schrijft op het internet.

Iris : Inderdaad, maar het gaat vooral over Sammy. Anker werd zo gefascineerd door alles wat hij vond in dat huis. Zij hadden het samen met de inboedel aangekocht, en ze geraakten zo geboeid door alles wat ze daar vonden, dat Anker een soort portret wilde opstellen van deze geheimzinnige vorige eigenaar.

Jaak : Tja,(kijkt scherp toe, krijgt even een gespannen strakke gelaatsuitdrukking) …Jij hebt Sammy nog gekend als ik het goed voorheb?
Iris : Ja! We zijn ook een tijdje samen naar de academie geweest, en we waren jaren buren.

Jaak : Ja – ik heb jullie blog beginnen lezen, toen Anker mij daarover sprak.

Iris : Ha! Wel, en wat vind je ervan?

Jaak : Wel, … als ik eerlijk mag zijn, …(wordt ongeduldig, kan moeilijk stil blijven staan, blik schiet zenuwachtig rond)(met lichte stemverheffing:) Ik weet niet waarom jullie zo iets doen!

Iris : Misschien doen we het enkel uit nieuwsgierigheid! (lacht)

Jaak : (kijk haar strak aan) Wel Iris, laat mij eerlijk zijn, ik weet niet of dit een gezonde nieuwsgierigheid is!

Iris : (kijkt verrast spreidt de lippen even maar zegt niets)

Jaak: ik heb gelezen wat jullie daar schrijven, in jullie blog ‘Anker Tong’ allemaal flauwe kul! Jullie zouden het blog beter “Sammy” noemen want over jullie zelf vertellen jullie amper wat! En ik zal je at vertellen voer Sammy –
Ik heb Sammy gekend, en zijn ouders, dat waren braven mensen! Wat schrijven jullie allemaal over die ouders! Dat was helemaal niet waar! Dat waren goede eenvoudige mensen. Hardwerkende bekommerde mensen die alles voor ham deden! Sammy mag er tevreden zijn geweest dat hij zulke flinke ouders heeft gehad! Die hebben alles voor hem gedaan! Alles wat hij bezat had hij aan zijn ouders te danken!
Trouwens, dat zei hier iedereen … iedereen! Hij mocht van geluk spreken zulke ouders te hebben gehad, waar haar hij zonder hen gestaan?! … wacht eens… Hoelang heeft hij gewerkt? En zijn … en die studies die allemaal heeft ondernomen? Jaren voor niets! En die ouders maar betalen! En tenslotte wanneer hij er helemaal niets van terecht bracht – zijn werk! Had zijn vader dat toen niet in handen genomen had hij waarschijnlijk nooit werk gevonden! Jullie Sammy was een profiteer! Meer kan ik van hem niet zeggen! Ik begrijp niet wat jullie daar doen met jullie blog? Wat willen jullie daarmee eigenlijk bereiken? Het lijkt me wel of jullie voortdurend naar verontschuldigingen voor hem zoeken, naar een rechtvaardiging voor zijn gedrag – en dat allemaal gaan uitspitten en die nota’s van hem! – wat betekend dat? Luister eens hier, Ik wil niet dat jullie nog kwaad over Sammy’s ouders schrijven! Dat waren de beste mensen, hoor je mij?! Zo’n echt moedertje! Zorgde voor de kinderen uit gans de buurt! Zorgde voor iedereen! Hield van kinderen, deed dat vrijwillig, zonder dat ze daar iemand ooit iets voor hoefde te betalen.
Soms deden de ouders dan wel wat terug, wanneer er een karweitje of een boodschap voor haar diende gedaan te worden, allemaal dingen waar Sammy te lui was om ze te doen. Wat heeft hij dat mens verwaarloosd! Verwaarloosd! Hoor je mij! …ik heb die vrouw steeds in het gezelschap gezien van kleine kinderen – waar zijn jullie toch mee bezig? Wanneer jullie iets voer Sammy willen schrijven – vertel dan maar wat voor een nietsnut hij is geweest! God mag weten waarom jullie dit doen? Doe het dan oprecht : zeg dat hij lui was een van iedereen profiteerde! Dat hij geen schop onder zijn broek waard was! Dat hij tot niets zinnigs in staat was! Dat hij zijn tijd verdeed met wat? met beuzelarijen, met … schilderen – ha, ja Staan “schilderen” in de twee betekenissen van het woord! – dat hij niets deed, en zich liet onderhouden, en dat huis hier, (wijst krijgt een rood opgezet aangezicht) Allemaal van zijn familie! hij heeft nooit iets betekend, noch hij! noch zijn werk! Als hij al iets deed.
“Sammy was een profiteer”! Schrijf dat maar eens! Deugde voor niets! zeg dat maar! schrijf dat maar in jullie blog Hij verdient die aandacht niet die jullie hem geven en al die ver gezochte ontledingen en verontschuldigingen!
…Waarom hij zweeg?
Hij zweeg omdat hij niet deugde! Omdat hij zich beter achtte dan de anderen! Omdat er iets scheef zat in zijn bovenkamer! Omdat het een luie lozer was. .. kijk, Ik word zenuwachtig wanneer ik hier aan denk.
(…)(probeert zin in te houden bijt op zijn lip)
(praat trager stillen, sissend tussen de tanden)

…Hij is er nu niet meer. Maar bedenk wel…Hij had jullie zelfs geen blik gegund had hij jullie buurman geweest! Eerst groette hij ons soms, omdat we zijn ouders kenden, maar op een ochtend toen hij net buiten kwam, heb ik hem aan de deur plots op het onverwacht gevraagd “werk je?” zo in het voorbijgaan – Hij heeft mij toen wat nors toegebromd en van die dag af deed hij alsof ik lucht was! Hij keek gewoon weg wanneer hij mij passeerde. Liep me straal voorbij! Als ik zie wat mijn kinderen allemaal hebben moetende om te werk te vinden! Om hun werk te behouden! ja – ik moet het toegeven wanneer er die staking was omdat het bedrijf waar mijn schoonzoon werkte dreigde mensen te ontslaan – dan stapte hij mee Dan betoogde hij met ons, dat is waar, dat moet ik hem geven, vreemd, maar ik geloof niet dat hij veel gewerkt heeft, jullie Sammy – schrijf toch over iets anders in jullie “blog”, er zijn hier zovele interessante dingen te Grauwegomme om aan jullie lezers te laten zien! … En mijnheer Tong heeft toch heel wat te doen. Ik begrijp niet goed hoe hij hier tijd voor vindt, en interesse? Ik begrijp jullie helemaal niet! dat huis!… waarom willen jullie die dat geklieder van hem bijhouden? Laat een container komen – dat achterhuis kan nog van pas komen voor Tong’s opgroeiende kinderen. Sammy was lui, Iemand die een luxe leventje leidde waar zijn ouders voor hadden gezwoegd. Wat zou hij zonder hen begonnen hebben? Zijn handen stonden zo (houdt beide handen naar buiten gekeerd, de armen langs het lichaam betrekt) Wat zou hij kunnen aangevat hebben zonder al die vrouwen die hier kwamen, die zelfs het huis onderhielden, die voor hem kookten en wat nog allemaal? En wat deed hij? De profiteur, dat moeten jullie schrijven, en nog beter zou zijn dat jullie met dit onrechtvaardig blog ophouden, en zwijgen over die…die …nietsnut!

Iris : (kijkt met gesperde ogen, lippen op elkaar geperst) Jaak, ik …ik hou er niet van wat je hier allemaal zegt, ik vind dat je mensen veroordeelt. Ik wil het hier niet langer over hebben, jij hebt wellicht een heel andere ervaring met Sammy gehad, één waar ik hem niet in kan herkennen.
Ik moet nu gaan.
Ik geloof dat het beter is dat … ik moet nu gaan, nog een prettige dag! (draait zich om, maakt aanstalten om weg te gaan, talmt dan even alsof ze nog iets wil zeggen)


(stilte)

Jaak : Kijk, ik heb gezegd wat ik van hem denk. Sammy is er niet meer, laat hem nu rusten. Jullie zouden jullie beter met wat anders bezig kunnen houden. Laat hem gewoon met rust, dat is wat hij zelf ook wou, door niemand gestoord te worden…
Iris : Je hoeft ons niet te zeggen wat we moeten doen of laten, we kunnen best zonder jou advies!

73 – De Schattenjagers

– Iris : Sammy maakte deel uit van een therapie groep waar ik ooit aan meedeed…
– Anker : ..Wat?… Je hebt hem dus persoonlijk gekend? …Waarom heb je dat zo lang verzwegen?
– Iris : Ik ga je niet alles toevertrouwen Anker, …alles op zijn tijd!
– Anker : En…wat was dat precies?
– Iris : Het was een groep die bestond uit een twaalf tal mensen die anders wilden gaan leven.
Wij verzamelden iedere week rond Jan, de therapeut – groepstherapeut – wel hij had geen studies psychologie gevolgd of zo, …Hij was één van de weinige vrienden die Sammy ooit heeft gehad – Ik geloof wel dat ze een tijdje samen gestudeerd hadden, maar geen van beiden had de studies ooit afgemaakt.
We kwamen iedere week samen in een lokaaltje bij de kerk. Daar zaten wij dan in een kring – het heette ook “De Kring” en Jan gaf richting aan de gesprekken
– Anker : …Hoe bedoel je?
– Iris : Wel, je zou dat best eens meemaken om goed te beseffen wat zo’n therapiegroep is… De interventies van Jan bestonden er voornamelijk in dat hij intensief luisterde en vragen stelde over wat we voelden bij onze verhalen – we hadden het zo al over wat ons was overkomen tijdens de afgelopen week, en dikwijls kwamen daarbij jeugdherinneringen op, dikwijls waren die erg emotioneel geladen, mensen huilden. Gaandeweg was er een hechte band gegroeid, we vertrouwden heel erg op elkaar…
– Anker : (…) En Sammy deed daar aan mee? – Klinkt toch wat vreemd, niet? Iemand die zich steeds zoekt af te zonderen, neemt deel aan een bijeenkomst waar intieme dingen worden besproken?
– Iris : Tja, inderdaad!  (…) Hij had het daar aanvankelijk wel erg moeilijk mee! Hij zat daar stil in zijn hoekje – en velen hadden het daar ook moeilijk mee, hij drukte op de groep … Sammy was zo één van die mensen waarvan …hoe zou ik het best uitdrukken – …
Iemand waarbij het zwijgen weegt
– Anker : Iemand waarvan het zwijgen weegt? – Wat bedoel je daar mee?
– Iris : Wel, …je kan deel uitmaken van een gezelschap,…Een gewone bijeenkomst bijvoorbeeld, neem een receptie, of een bezoek bij vrienden  – of wat dan ook – er kunnen daar dan ook enkele stille mensen bij zijn – vrienden die zelden het woorden nemen, maar die wel luisteren, hun zwijgen wordt niet opgemerkt, hun stil zijn wordt als natuurlijk aangevoeld, …Maar zo was dat niet met Sammy! Wanneer hij erbij was, dan voelde je iets benauwend. Zijn stil zijn had iets .. geladen, zwaar, …niemand mocht hem toen eigenlijk graag…
– Anker : (opent zijn mond, maar zegt niets)
– Iris : …Ja, er zijn zo van die mensen die druk op een gezelschap kunnen uitoefenen wanneer zij zwijgen…
– Anker : Alsof hun stil zijn een soort spreken is? Zwijgen als teken als mededeling? Alsof ze met hun stilte iets te kennen willen geven? …Ik gis maar, ik probeer je aan te vullen, maar ik ..ik weet niet of ik je goed begrijp – (stilte)
– Iris : …Ik weet het niet, enkel dat …in sommige situaties wordt je verwacht om iets zouden zeggen. Soms zijn dat banale dingen, je stem laten horen, niets meer, praten, babbelen om de gezelligheid, omdat het ontspannend is, om te kleetsen…Dat kon Sammy helemaal niet – Nooit een gezellig babbelaar!

Maar hij kon erg goed luisteren – dat bleek later duidelijk –
Hij kon heel scherp naar de problemen van de andere groepsleden luisteren, soms kon hij heel gevatte opmerkingen maken! …en hij slaagde er ook voortreffelijk in om heel goed te memoriseren wat er gezegd werd.
– Anker : En wat ben je dan zoal van hém te weten gekomen?
– Iris : Hij had het erg veel over zijn jeugd. Jan duidde dat als… hoe ging het ook alweer…
Sammy’s vader en moeder waren narcistisch had  de therapeut opgemerkt – in die zin dat ze voortdurende met zichzelf bezig waren …en dat Sammy in zekere zin voor hun ego diende te zorgen.  – Vader had een hoog narcistisch zelfbeeld en moeder precies het tegenovergestelde – een lage dunk van zichzelf een negatief zelfbeeld noemde jan dat.
– Anker : Wel, …Ja, En …?
– Iris : Dat was hoe Jan het interpreteerde – hij gebruikte soms van die uitdrukkingen die ik niet goed kon plaatsen  – het is voornamelijk door hem dat ik ben gaan lezen om daar meer over te weten.
We hadden in die groep ook allemaal een naam – een andere naam, niet echt een pseudoniem maar een – hoe noem je dat zoals bij de scouts?
– Anker : “epitheton” ?
– Iris : Ja zo’n totemnaam
– Anker : …
– Iris : Kever werd hij genoemd – wegens zijn geslotenheid, maar ook omdat een kever vleugels heeft en omdat Sammy graag verwees naar een verhaal  over een kever, iets uit de literatuur.
– Anker : hmm…Kever – mmm- beetje negatief niet?
– Iris : …Zijn ouders dienden zich …dienden hun  …hun aanschijn – wel, Sammy vergeleek hen soms met gevels – zijn jeugd was als door een straat lopen met gevels waarachter zich niets bevind.
– Anker : … vreemd en eng tegelijk – daar heb je al eens over geschreven, is het niet?
– Iris : Ja, invoeling , of beter: het gebrek daaraan – Sammy’s ouders die zelf ook heel gesloten waren, vooral zijn vader. – Zijn moeder was dan weer …heel heftig, maar …niet wat wij zouden bedoelen met gevoelens tonen, – zij tierde door het huis, soms uren lang – de buren konden dat horen. Jan had het vooral over dat gebrek aan invoeling herinner ik mij …

– Anker : Dus is Sammy uiteindelijk toch beginnen spreken?

– Iris : Het duurde wel wat voordat Sammy het woord durfde nemen – …de tweede of derde sessie was dat.. als ik mij nog goed herinner.. en dat werd plots heel hevig – toen Jan hem wees op dingen die hij tijdens zijn jeugd gemist had brak hij in tranen uit. Ik heb nooit iemand zo wanhopig gezien. Een ineengekrompen hoopje mens – … zeker niet die rustige zelfzekere man die we eerst kenden – hij brak!
– Anker : Gemist? Wat heeft hij dan wel gemist?
– Iris : Och, dat gaat over heel eenvoudige dingen, …dingen die je haast niet het noemen waard wou vinden! –  gewoon – een vader die even zegt dat zijn zoon iets goed heeft gedaan, of moeder die even het kind toelacht wanneer dat iets moeilijks heeft klaargespeeld en wil tonen wat hij kan. Eenvoudige dagelijkse dingen, die aandacht, dat heeft hij gemist.
Die gewone dag-daglijkse appreciatie die kinderen van de volwassenen krijgen – die kleine aanmoedigingen om kleine dingen – die heeft hij nooit echt gehad – Sammy stuitte  eerder op afkeuring of onverschilligheid, zonder dat hij dat zelf wist omdat het alledaags was.
…de afgewende blik van zou ouders, …dat herinner ik mij nog goed dat hij dat zei- dat zijn ouders steeds hun blikken van hem afwendden wanneer ze samen aan tafel zaten bijvoorbeeld, of negatieve commentaren gaven – kleine critische opmerkingen op onbelangrijke zaken maar steeds negatief, nooit andersom, nooit aanmoedigend  –ik kan enkel eerlijk zijn  – zei zijn vader ik kan niet zeggen dat iets goed is wanneer het dat niet is,– Sammy kreeg enkel afkeurende woorden en afgewende blikken van zijn ouders, nooit een por in de goede richting…
Op een avond bracht Jan de therapiegroep ertoe om gunstige dingen over Sammy te zeggen – dat ging zo in het rond tot hij brak – hij had dit nooit meegemaakt – hij hoorde plots aangename dingen over zichzelf
– Anker : …Misschien hadden zijn ouders hoge verwachtingen van hem wilde ze streng zijn opdat hij beter zijn best zou doen op school – om het later verder te schoppen dan zij het hadden gedaan? Hem te “harden” zoals ik dat hier al gehoord heb?
– Iris : Neen, eindelijk niet, dat was het hem net …Het …Sammy ervoer zijn ouders steeds ontmoedigend, afbraak over de gehele lijn – Dat was de gewone dagdagelijkse toestand – hij wist niet dat het anders kon – Heeft nooit zijn ouders als motiverend ervaren! Als steunend.
– Anker : En Ruddy,  hoe kwam die er dan van af?
– Iris : …Wel, euh …Ik moet zeggen dat ik Ruddy nooit goed heb gekend, ik heb hem eindelijk nooit echt ontmoet, ken hem enkel door wat Sammy; wat hij over hem heeft verteld, en zijn teksten.
– Anker : …en daardoor ben je je aan hem gaan hechten?
– Iris : Ik (…) aarzelt kijkt door het raam, sluit de ogen even ) ik …kijk, …iedere keer dat ik hier, naar dit achterhuis kom, denk ik – waarom doen we dit toch! laat hem toch rusten! laat Sammy voor wat hij geweest is! – er zijn nu levende mensen om ons heen met problemen laten we ons daar mee bezig houden mensen die ons nu nodig zouden hebben! en dan denk ik weer, neen, we moeten doorgaan, we moeten dit verder uitspitten  – het is zinnig wat we hier doen! – …maar alléén zou ik dit niet meer aankunnen, Anker …zou ik hier ook nooit toe gekomen zijn…
– Anker : Hm – tja – hm – dat gevoel heb …Tja …hij houdt mij bezig, – maar precies kan ik niet zeggen waarom, …er is iets, een instinct geeft mij aan dat – zoals je op zoek gaat naar een schat, je weet nooit of die er wel is, maar je probeert de aanduidingen te volgen, het plan te reconstrueren, omdat je denkt – omdat je gelooft dat daar iets waardevols verborgen zit, een schat, een fortuin dat op je wacht aan het einde van een speurtocht iets dat de moeite waard is om opgedolven te worden, iets…
je weet maar pas of een kist een schatkist is wanneer je ze hebt opengebroken!

– Iris : (lacht) Hé, ja! dat is vreemd! Ja, Anker, jij kijkt vooruit, naar de toekomst, ik kijk terug, haal herinneringen op aan iemand die me dierbaar was, dierbaar maar ondoorgrondelijk tegelijk…
Misschien is het dat waardoor ik met hem zo verboden voel  – zijn ondoorgrondelijkheid, Ik heb Sammy goed gekend – maar tot op de dag van vandaag weet ik eigenlijk niet precies wat van hem te zou denken, ik kan niet zeggen  dat ik het KEN – dat ik hem ooit diep gekend heb, doorgrond – dat ik weet WIE hij is, dat is het vreemde eraan

– Anker: Ik het verleden jij de toekomst !
– Iris: …Anker toch!

72 – Massage

– Iris : massage! “Massage “met woorden, je praat met iemand, en er komt iets los, je bent niet dezelfde persoon alleen, als met twee, of terwijl je deel uitmaakt van een groep, of een familie, of een gemeenschap. Een maatschappij geeft je gestalte, een zelfbeeld – maakt dat er iets in jou in beweging komt, iets van jou dat je anders niet zou kennen, Iemand die steeds alleen is valt stil. Wanneer je geen frequent contact hebt dan “verdroogt dat gebied” in jou doro gebrek aan stimulatie, net als bij massage!

Sommigen mensen kunnen heel goed aanvoelen waar ze anderen zouden kunnen masseren om hen goed te doen, om pijn weg te doen ebben. Dat hebben ze niet geleerd op een speciale cursus. Want het is niet iets dat door een opleiding aangeleerd zou kunnen worden.  Dat ontstaat door gevoel van zuivere invoeling.
Doordat sommigen zich goed in iemand anders kunnen verplaatsen  – tenslotte hebben we allemaal hetzelfde lichaam – misschien wel gelijkaardige genot en pijn punten.  Iedereen wil wat respect, erbij horen en zelfs bij conflicten en bij nederlagen een uitwijkmogelijkheid die open wordt gelaten, een vluchtweg.

Wanneer die mogelijkheid er dan niet is, – of doelbewust door de tegenpartij wordt belet,  ontstaat er wrok.
– Anker :  Door wie of wat?

– Iris : Omgang brengt wrijving mee. Positieve en negatieve krachten komen vrij bij ieder menselijk contact. Dat kan even stimulerend zijn als teleurstellend zijn.

– Anker : En wanneer er helemaal niemand is?

– Iris : Door niemand, door gebrek aan iemand , door te veel alleen te zijn verzuurt iedereen.
– Anker : En waarom kroop Sammy dan in een hoekje, waarom zonderde hij zich af?
– Iris : Wel, we hebben dat al even aangehaald, thuis kent hij geen …heeft hij zijn ouders nooit ervaren als invoelend, medelevend, betrokken, …ik weet niet wat het juiste woord is, hij heeft ze nooit ervaren als ….of misschien wel als klein kind,- maar daarna niet meer, …om verschillende redenen hij had daar zelf ook schuld aan, waarschijnlijk…wanneer je hier schuld zou kunnen inwerpen, – schuld  -in die zin dat hij zich steeds meer wou terugtrekken.
– Anker : Om zich veilig te stellen?
– Iris : Ja, zo zou je het kunnen noemen.  Om zich tegen aanvallen te behoeden. Het ouderlijk huis was wel een toevluchtsoord maar geen plek waar het kind zich als gewaardeerd, geapprecieerd ervoer, waar respectvol met hem werd omgegaan.
– Anker : Hielden zijn ouders dan niet van hun oudste zoon? Meen je dat!?
– Iris : Tja, het …eigenlijk wel, maar niet op een manier waarop het goed was voor het kind. – Ze hielden zeker erg veel van hem, maar gaven hem een verkeerde aandacht.
– Anker : Narcistische bezetting – heb je mij verleden week uitgelegd, heeft het daar mee te maken?
– Iris : Wel ja, daardoor ontstaat er iets dubbel in iedere omgang, die weldadige massage ervaren bij ieder positief contact, die helende kracht die koestert, dat miste hij wel.
– Anker : Maar Iris, ik kan mij dat allemaal toch moeilijk voorstellen, dit lijkt mij allemaal zo onwezenlijk, ook pijnlijk eveneens. Ik moet toegeven dat ik dat allemaal niet echt kan begrijpen of plaatsen.
– Iris : Ja, Anker, in een gezin kunnen de mooiste maar ook de lelijkste dingen gebeuren!
– Anker :Hoe bedoel je?
– Iris : Door dat gezinsleden zo sterk aan elkaar verbonden zijn, doordat ze zoveel samen hebben meegemaakt, zijn ze sterk aan elkaar gehecht. Zelfs zo sterk, dat therapie, of opvang daar nog maar weinig tegen in kan brengen.
– Anker : Niemand kan de pijn er nog uit masseren, eens dat die zich vastgezet heeft?
– Iris : Ja…,(zucht, kijkt op zij, aarzelt) Hoe positief en helend iemand ook opnieuw verwelkomd kan worden – dat ontvangst kan nooit die gezondmakende kracht leveren die nodig is om iemand helemaal van jeugdtrauma’s te bevrijden. Je mag ook niet vergeten dat de persoonlijkheid vorm werd gegeven mede door die trauma’s. Zoals een jonge boom is krom gegroeid – je kan de stam wel wat staken maar je kan er geen rechte boom meer van maken. (…aarzelt, zucht)  Maar …misschien hoeft dat ook niet! – We, we bekijken het nu zeer negatief. Maar trauma’s kunnen ook iemand sterken! Door kwetsuren wordt iemand gevormd, en misvormd misschien ook, gaat lijden, …
– Anker : Er zijn dus twee dingen: – ‘masseren’ hebt genoemd: het stimuleren, verwelkomen zoals je zegt, aanvaarden, respecteren van iemand –  dat het positieve in beweging brengt, en het omgekeerde – traumatiseren? – Hoe zouden we dat het best noemen?
– Iris : Wel, …wat zou het omgekeerde voor masseren kunnen zijn? Is er daar een woord voor? Slaan misschien?…Kwetsen?
– Anker : …Wacht nu even, “masseren” stimuleert de goede dingen: het voedende, dat wat kracht geeft.
kwetsen” doet krimpen.

Roept weerwerk op, stress, angst, onzekerheid. …Maar kan toch ook leren om weerbaar te zijn? Door geschonden te zijn wordt men ook opstandig?
Wanneer iemand nooit buiten  een hechte positieve omgeving treedt – nooit buiten zijn comforzone komt – kan die dan nog de wereld aan? – Deze harde maatschappij, die strijd, die sommige eider dag moeten voeren ook tegen onverschilligheid?

– Iris : Wel, Anker, het is net omgekeerd!
We putten allen onze kracht uit de waardering, steun, liefde, en knuffels die we als kind hebben gekregen. De moedigsten onder ons zijn degenen die het geluk hebben gehad om uit een warm nest te komen!
– Anker : Overdrijf je nu niet? Ik zou mij toch ook kunnen voorstellen dat mensen precies hun krachten puren uit hun ongelukkige jeugd – om dingen te veranderen – om niet op te geven te strijden tegen onrecht, enkele en alleen al omdat ze zelf zoveel onrecht of tekortkomingen hebben ondergaan?
– Iris : Ja dat kan ook – daarin heb je gelijk, iemand kan met zijn trauma’s zodanig omgaan dat die krachten zijn geworden, maar ook hier zie je hoe bepalend die jeugdervaringen kunnen zijn…Iemand die narcistisch bezet is geworden – zoals we verleden keer bespraken – is niet langs dat massagesalon gepasseerd – of heeft zichzelf een hele reeks bruggen dienen te bouwen om dagelijks met zijn gemis te kunnen leven, nog meer om het niet aan anderen over te dragen.

 

70 – Mislukken

opname  start

 

 

– Iris : Ongeveer alles wat Sammy ondernam was gedoemd om te mislukken.
– Anker : Gedroomd om te mislukken?
– Iris : Wees nu even ernstig, Anker!
– Anker : Nou goed! maar je maakte  zo’n pathetische aanzet, zo dadelijk volgt er nog een treurmars!
– Iris : Wat – ik – bedoel …- het is opmerkelijk dat Sammy allerlei onderneemt – maar in het beste geval komt hij er met een voldoende vanaf; –“erdoor zijn” een uitdrukking die zijn vader veel voor hem gebruikt.
– Anker : Hij vraagt van zijn zoon geen prestaties, maar slechts om “er door te zijn” Een vader die niet veel eisen stelt aan zijn zoon, die het hem gemakkelijk maakt, zeg maar, Victor Vander Straet’s bericht aan zijn zoon is: – Kijk, Sammietje, voor mij hoef je geen uitblinker te worden – ik ben reeds blij wanneer je gewoon je best gaat doen om de nodige punten te halen, zodat je naar het volgende jaar over kan – fijn toch, geen druk! Geen stress, ideaal voor een luilekker leventje voor een jongen! – speel maar! – luier maar! Het hoeft allemaal niet! Wij zijn er wel om voor jou te zorgen! Jij moet enkel maken dat je aan het eind van het jaar niet moet overzitten – Veeleisend was die vader niet, toch?
– Iris : mm…Ja zo schijnt het (…) (bijt op haar lip, wendt de blik even af, denkt na)
– Anker : Ik ga er van uit dat je het nu over de schooldagen van Sammy hebt?
– Iris : Ja – die periode waar nog niet veel over hebben gezegd.  – Zijn puberteit en zijn jonge jaren, van zijn veertien tot zijn negentien zeg maar…
– Anker : De periode waarin hij zwijgt – geen woord meer zegt – stilvalt?
Dus:  – Sammy loopt school? En waar zit zijn broertje dan? Zelfde school of wat doet die?
– Iris : Ruddy loopt dezelfde school, drie studiejaar lager.
– Anker : En Sammy had geen vrienden, niemand tegen wie hij wat zei?
– Iris : Dat is moeilijk uit te maken – dat zijn dingen waar je ook weinig over te weten kan komen – indien wij er ons niet mee zouden bezighouden, wie in Gods naam zou dat dan wel willen doen? Wie wil de jeugd omspitten van een “probleemjongen” uit het midden van de vorige eeuw, die nu reeds lang is overleden?
…(even stilte, geruis op de achtergrond, het aanslaan van een motor)

Tijdens die tijd heeft niemand – voor zover ik aan de weet ben gekomen – niemand ernstig op hierop gereageerd – ook zijn ouders niet, ook de school niet.
– Anker : De schoolpsycholoog?
– Iris : In die tijd bestond dat helemaal niet, Anker! Er was helemaal geen “schoolpsycholoog” – school stond toen volledig in teken van tewerkstelling – je studeerde iets waar je later je brood mee zou kunnen verdienen – Er bestond wel zo iets als  studiebegeleiding  – in die zin dat de jongeren georiënteerd werden in hun studiekeuze, maar verder ging dat niet. In mijn tijd – (ik ben van een wat jongere generatie dan Sammy) – wanneer ik school liep waren er wel psychologische testen, en waarnemingsoefeningen, en intelligentietesten – maar naar een gezin situatie, of welbevinden van de jongere werd niet gepeild. In die tijd, toen schreven psychiaters enkel medicijnen voor, die luisterden niet naar hun patiënten.
– Anker : Ja, ik herinner mij nu dat ik daar wat over gelezen had in zijn nota’s hij noemt ze ergens bij naam, die medicijnen, omdat ze hem zo vertrouwd in de oren waren gaan klinken zijn. Wat was het weer?
– Iris : Ja, hij geeft aan dat zijn ouders beiden jaren op consultatie bij een psychiater zijn gegaan en dat die hen dan Valium voorschreef, of  Dogmatil, Anafranil, Tranxene, en wat weet ik allemaal.
– Anker : Nou goed, maar we hadden het over zijn plannen, wat hij aanvatte, zijn studies, niet?
– Iris : Wel ja, (…) Waar was ik ook al weer gebleven – ach ja, – zijn vader vond alles goed wat hij deed, en Sammy – bleef over de ganse lijn middelmatig.
– Anker : Hij had geen vrienden, geen contact, zijn ouders zaten onder de pillen, hij maakte zijn werk voor de school zonder veel inzet, – …eigenlijk was hij gewoon “lui” zeg het maar ronduit! – alles mislukte om de eenvoudige reden dat hij lui was, en omdat zijn ouders zich niet lekker voelen, niet valiede genoeg om hun zoontje flink eens op zijn nummer kunnen zetten – en hem er toe aan te zetten tot beter zijn best te doen op school.
– Iris : Hoe bedoel je?
– Anker : Hadden zij zich in goede gezondheid bevonden dan hadden ze ook beter in staat geweest om hem bij te sturen – ze stelden weinig eisen omdat hun toestand niet toeliet nauwgezet hun kinderen op te volgen. Ze misten daar de nodige energie toe!
– Iris : Ja, (…) dat zal zo wel zijn, (hmm…) maar het ligt nog moeilijker. Het hangt er van af hoe je dit bekijkt – “lui”, ja  – wellicht! – maar je kan ook niet spreken van een kind dat opgroeit in een  positief stimulerende omgeving.
– Anker : Hmm, tja…maar waarom zeg je  …hoe bekijk jij het dan?
– Iris : Wel, we hadden al gezien dat de vader van Sammy zelf een heel afwezige vader had, en een zeer bazige moeder. “Vaderloze Vaders“ herinner je? Ik heb daar een tijd geleden een stukje over geschreven?
– Anker : Ja, ja – ga verder…
– Iris : Sammy had een vader die zelf nooit, door zijn vader, tot de orde werd geroepen.
– Anker : …En dat gelijkt op de manier waarop hij dan weer zijn eigen zoon, Sammy behandelt? – Hij stelt hem geen eisen net zoals zijn eigen vader aan Viktor geen eisen stelde?
– Iris : Ja inderdaad, maar er is meer,…
– Anker : …wel?
– Iris : Tja, hoe zal ik het uitdrukken…
Toen die zelf jong was nam Viktor, de vader van Sammy, een vooraanstaande plaats in dat gezin, hij werd door omstandigheden de kostwinner – want zijn vader werd werkloos tijdens de oorlogsjaren.
Het was een vader die afhankelijk werd van zijn zoon, de verhoudingen werden omgekeerd! in plaats dat Viktor de zorg ontving  – die hem als kind behoefde – diende hij voor zijn vader te zorgen – voor dat gezin te zorgen – dat de ontberingen kende van een oorlog.
– Anker : Viktor – de vader van Sammy – werd dus zelf nooit bijgestuurd door zijn eigen vader, en hij nam dat gedrag over ten aanzien van zijn zoon?
– Iris : Neen! Het is net omgekeerd! –
Voor Viktor vormt Sammy een bedreiging!
(korte stilte)
– Anker : … nu volg ik je niet meer, wat bedoel je? – …iets in verband met psychoanalyse, waar we het vorige keer over hadden?
– Iris : Ja, precies,  psychoanalyse! … maar dat wordt een lang verhaal.
…Dat is niet zo eenvoudig om uit te leggen.
– Anker : bedoel je dat zijn vader hem dééd mislukken, hem liet mislukken?
– Iris : in zekere zin wel ja, maar
(…)
– Anker : Dat meen je toch niet!?
– Iris : kijk Anker – we kunnen het op verschillende manieren bekijken en ik weet ook niet wat hier de juiste is. Maar wanneer er iets vreemds in een gedrag sluipt dat niet zomaar uit concrete gebeurtenissen voortvloeit – dat niet onmiddellijk als reactie op ervaringen af te leiden is – dan moeten we dieper graven! Dat wordt een moeilijke conversatie waarbij ik zelfs wat psychologie uit de doeken zal moeten doen – ik ben geen psycholoog – maar ik heb er heel wat over gelezen en ik heb ook veel naar mensen geluisterd, en mijn conclusie is dat er zo’n dynamiek kan bestaan waarbij in een gezin de rollen worden omgekeerd. Dat vraagt om een beschouwelijke benadering. Maar het gaat over pijn, helse pijn, spanning. Soms moet je met je pijn naar een dokter omdat die beter kan uitmaken wat de oorzaak van je ellende is – de uitleg die de dokter geeft kan dan medisch klinken, en zelfs erg ingewikkeld zijn, maar de pijn is daardoor niet minder wezenlijk.

opname stop

 

 

69 – onder zwijgen

Rec. Start

 

– Iris : Niemand kon Sammy plaatsen, hij hoorde nergens bij stond overal buiten.

– Anker : Huh?

– Iris : We hebben ondertussen wel verschillende verwensingen aan zijn adres gehoord, Anker, en vele mensen die een heleboel positieve dingen over hem zegden, maar niemand kon eigenlijk zeggen dat hij het gevoel had of die Sammy eigenlijk wel kende.

– Anker : Ja wanneer je je afsluit, wanneer je zelf met niemand contact wil…

– Iris : Ja da is ook zo… maar … er moet een welbepaalde reden geweest zijn waarom

– Anker : Tja… daar zoeken we nu al een hele tijd naar.. we vallen in herhaling! -is het niet eenvoudiger om zeggen dat Sammy gewoon alleen wou zijn, dat hij zo één van die mensen was die het liefst op zijn eentje leefde, niet iedereen is een sociaal wezen, niet iedereen wil overal steeds bijhoren. Denk maar aan kluizenaars bijvoorbeeld.
Rust vind je niet tussen de massa.
Wanneer jij aan meditatie doet dan sluit je je toch ook af? Dan wens je toch ook niet gestoord te worden – waarschijnlijk hoeven we niet verder te zoeken.
Iemand kan gewoonweg zo geaard zijn dat hij niet erg op gezelschap gesteld is.

– Iris : Ja, wellicht, …zo zal het zeker voor een stukje zijn, dat is duidelijk, hij heeft het ook haast heel zijn leven alleen uitgehouden, en ook de hobbies die hij had betrokken hem niet bij de anderen, hij maakte schilderijen, bracht veel tijd alleen door op zijn atelier hier.

– Anker : Hm, …maar soms vind ik hem zielig. Sammy roept soms medelijden op. En aan de andere kant ook wrevel, die wrevel die een narcistisch iemand kan oproepen – ik stel mij hem soms voor als iemand die steeds het gelijk wilde halen, die nukkig was, die zich boven de anderen verheven waande.

– Iris : Ja, dat heb ik nog gehoord, maar mensen die hem beter hebben gekend zeggen dan weer precies het tegenovergestelde: “dat hij veel te goed was voor deze wereld” en zelfs: dat hij mensen bijstond die door iedereen waren verlaten, dat hij steeds bereid was te luisteren naar iemand met problemen.
– Anker : Een vat vol tegenstellingen…

 

(stilte)

 

 

– Iris : In zijn jonge jaren heeft hij wel heel wat weg afgelegd, …zich bijna toegelegd op de omgang met anderen – hij bewonderde toen enorm eender die daar sterk in was, die vlot was in de omgang, dat was hij helemaal niet…

– Anker : …Zoals iemand in een rolstoel een danser kan bewonderen?

– Iris : …vlot in de omgang was hij in geen geval. Niet iemand die roddelde of plezier had in een babbeltje
– Anker : Ieder gesprek was voor hem een opgave …”alsof het op mijn kosten werd gevoerd” schrijft hij ergens – “alsof zijn taximeter draait bij ieder contact” maar dat de rekening steeds voor hem is.

– Iris : Tja, niet eenvoudig, (…) Wat denk je? …er even mee stoppen? de boeken sluiten?

– Anker : Zijn we eigenlijk wel ooit naar iets op zoek geweest?

– Iris : Anker, wat mij wel bezig houdt …is het feit dat… hoe zou ik het kunnen noemen… dat iedereen de dingen zo vaak en zo gemakkelijk klasseert!

– Anker : Hoe bedoel je?

– Iris : Bijvoorbeeld psychoanalyse.

– Anker : Psychoanalyse!? Wat wil je daar mee zeggen?

– Iris : Ken je Sigmund Freud?

– Anker : Ooit wel van gehoord, soms grappig gevonden, maar nooit echt goed begrepen.

– Iris : Freud gaat onder andere grappen en humor analyseren, en die duizende kleinen dingen van iedere dag, waar we geen aandacht aan besteden. – Het verspreken en vergissingen, het vergeten van dingen, en waarom we om iets moeten lachen…

– Anker : Ja?

– Iris : Wel, Anker, door onze aandacht – door onze “andere aandacht” aan dingen te geven kunnen we even onder de uiterlijke schijn ervan kijken.
Daarom was Freud ook zo erg in de droom geïnteresseerd. Iets van de slaap – waar toen niemand aandacht voor had. Door aan die kleine menselijke dingen studie te besteden kon hij verborgen inhouden over onze cultuur onze maatschappij ontdekken, en ook wat daar ziekmakend in kon zijn, het “onbehagen” noemde hij dat.

– Anker : Bedoel je dat we de richting van een psychoanalyse uit moeten gaan?

– Iris : Ik denk wel dat dat zou helpen, dat we hem daardoor beter zouden kunnen begrijpen…

– Anker : Hmm,- wel, kan jij psychoanalyse toepassen?

– Iris : Neen, natuurlijk niet, ik heb er enkel veel over gelezen, en eigenlijk moet je daarvoor iemand aan de praat kunnen krijgen
en dat kan duidelijk niet, want Sammy is niet meer.

– Anker : Aan de praat krijgen?
– Iris : Ja, hij moet praten, vrij associëren.

– Anker : En wat dan?

– Iris : Dan moet de analist de precieze vragen stellen, of Hmm zeggen – meer niet.

– Anker : Kunnen mompelen en zuchten is dus genoeg om psychoanalyst te spelen? Lijkt mij geen moeilijk beroep. Ik zou dat in verschillende vormen en toonaarden kunnen – ik zou bijvoorbeeld (in verschillende toonthoogten en stemetjes)mmmm!”  of “hmmm” of “ha zo!” kunnen zeggen – of “wel, wel, wel” – lijkt mij helemaal niet moeilijk om analyst te kunnen worden! (grinnikt)

– Iris : Ja! lach jij maar!

– Anker : Mijn grootvader ging wel bij de sjamaan van ons dorp – hoe heette hij ook al weer?  Ik herinner mij een oude grote magere man, steeds in traditionele kleding, alsof hij zijn taak nooit van zich aflag – Toen grootvader regelmatig hoofdpijn had, vroeg hij de sjamaan om hulp – en dat hielp wel, ik weet niet hoe die sjamaan dat aanpakte, misschien neuriede hij ook wel “hmm” of and “aum” (lacht) Maar grootvader was daarna verlost van hoofdpijn …

– Iris : Anker, wanneer je niet ernstig kan zijn dan houden we er voor vandaag mee op. Ik geloof in natuurlijke genezingswijzen. – Of Freud het bij het rechte eind had, dat laat ik in het midden, de tijden zijn ondertussen erg veranderd, en de zeden eveneens! Volgens Freud kwam alle kwaad van de libido wanneer die geen rechte weg naar bevrediging kon vinden en daartoe andere, complexe wegen zocht om zich te bevredigen, die als een soort obstructie de psyche bedwongen…

– Anker : “obstructie” daar zeg je me wat, – zwijgen als een vorm van obstructie.- Maar welke seksuele betekenis zou je die dan brengen?

– Iris : Dat weet ik niet zo direct. Je zou kunnen zeggen dat Sammy bijvoorbeeld homoseksuele gevoelens koesterde, daar werd in die tijd moeilijk meer omgegaan. Dat hij daardoor zijn gevoelswereld niet kon delen. Ook niet met zijn ouders. Maar andere feiten spreken dat dan weer tegen. – Hij kende wel wat succes bij vrouwen toen hij een jonge man was! Hij is verschillende keren erg verliefd geweest en had in die tijd ook een erg actief seksueel leven (wend blik af, wordt stil, bloost bijna zichtbaar)

– Anker : Psychoanalyse? (…) bof! – Wat ik nu plots heel erg vreemd vind is dat hij zoveel schreef, -zweeg maar schreef – blijven zwijgen maar blijven schijven- wat zegt dat dan over hem?
Iemand weigert te spreken, sluit zich af voor contact, maar heeft tegelijk toch behoefte tot schrijven en schilderen, hoe rijm je dat aan elkaar?

-…

 

rec. stop

68 – Spreken voor elkaar

Gaby Feyenoort 

– “Hoe kunnen jullie je zo erg bezig houden met iemand die reeds lang is overleden – Hoe kan je in een huis blijven wonen met al die nare herinneringen van iemand die er al lang niet meer is”

– Iris : Wel, Gaby, dat is eigenlijk wat heel verschillende schrijvers hebben gedaan, ze hielden zich bezig met mensen die er niet meer zijn. Ze schrijven over Napoléon of Michal Jackson, over Churchill of het leven van een seriemoordenaar, een paus of een generaal en halen dan de meest kleine details over boven, proberen ze psychologisch te doorgronden. Het enige verschil ligt hierin dat wij ons bezig houden met het leven van iemand onbelangrijk.
We geven aandacht aan iemand die blijkbaar tijdens zijn leven zelf weinig aandacht heeft gekregen. Daarmee kunnen we hem vandaag niet meer helpen, inderdaad.
– Anker : over bekende kunstenaars worden de kleinste details achterhaald zonder dat die  wat te te maken hebben met het werk zelf.  Wij doen net het omgekeerde; we zoeken naar het belang van kleine details in het leven van een onbelangrijk iemand.
– En wat ons huis betreft, wel ik moet toegeven dat het ondertussen helemaal hernieuwd is – De geest van Sammy leeft nu enkele in het achterhuis, als ik het zo mag uitdrukken, er hangen nog enkele van zijn schilderijtjes in onze hal, maar dat is alles. We leven dus niet echt met hem, we bestuderen zijn erfenis, we verwonderen ons erover…

-Iris :we bloggen omgekeerd : de meesten schrijven over zichzelf – wij schijven over iemand anders. Iemand die er zelf niet meer is. Die nu zelf geen blog zou kunnen gemaakt hebben. En wie een blog maakt schrijft toch soms de meest persoonlijke dingen, het kampen met zieke of familiale moeilijkheden.
– Anker : Sommige bloggers kunnen door hun beroepsleven heel veel meemaken, zoals de blog van een ambulancier in London, of iemand die zijn levensverhaal schrijft…Dat doen wij in zekere zin ook, maar dan omgekeerd: we schrijven het levensverhaal van iemand anders.
– Iris : we maken een beetje geschiedenis voor iemand zonder geschiedenis.
– Anker : We maken een zo groot mogelijk gedetailleerd portret van iemand die onbelangrijk was, die je buur had kunnen zijn…
– Iris : Er is ooit een kunstenaar geweest die de spullen die oude vrouw met zich meedroeg toen zij overleed al die kleine dingen werden een tentoonstelling, daar kan je dit blog mee vergelijken.

 

Sabina Allende
“Waarom schijven jullie niet meer over jullie zelf? Wie zijn jullie?

-Anker : Wel misschien zou iemand anders dat later kunnen doen, wanneer wij er niet meer zijn. Dan worden  ook wij blogmateriaal in de stijl van een “Sammy” (grinnikt).
– Iris : Misschien zou de wereld veranderen indien we allemaal de woordvoerder werden van elkaar in plaats van ieder van ons die voor zichzelf spreekt .

We kunnen tijd maken om beter te luisteren naar elkaar – maar ook  om te leren spreken voor elkaar.
– Anker : Het individualisme van jullie Noorderlingen…

 

(wordt vervolgt)

66 – Het Fragment

8’45”

(…)

– Iris : Je oude dag wordt wat je heel je leven hebt bijeengegaard, – en wat je hebt verloren, en hoe je omgaat met dat verlies.
Mensen zoals Sammy hebben veel mensen van zich afgestoten die het goed met hen meenden, of ze hebben de verkeerde partner gekozen en de juiste laten varen precies omdat ze met zichzelf niet klaar waren, die “handrem” waar we het over hadden, weet je nog, ?
Eén na één beginnen zijn enkele vrienden hem te verlaten – of beter – ze zoeken regelmatig wel contact met hem maar hij stoot dat af, of hij reageert niet meer, en tenslotte geven zij het op.
– Anker : Waarom?
– Iris : Omdat ze hem blijkbaar op de één of andere manier gekwetst zullen hebben, maar hoe en waarom is dikwijls moeilijker te achterhalen – Zijn kwetsbare plekken liggen daar waar hij met zichzelf in de knoop ligt.
– Anker : Mag je daaruit besluiten dat het anders met Sammy had afgelopen indien hij “zijn knoop” tijdig had kunnen ontwarren, en zo anderen in zijn leven had kunnen toelaten?
– Iris : Liefde is delen, is iemand in vertrouwen nemen, steunen, met telkens het risico dat je moet aanvaarden dat het slecht kan aflopen. Dat was iets dat hij niet aankon. Hij wantrouwde de andere bij ieder teken dat hij bedreigend vond.
– Anker : Maar al onze contacten zijn toch niet noodzakelijk intiem, de meeste omgang met onze omgeving is niet meer dan triviaal, gaat van een gewoon gesprek over algemene zaken of over het werk met collega’s, …
– Iris : Ja, maar daar had hij het ook moeilijk mee… Hij sloot zich zo veel mogelijk op, vervreemde. Op de duur zag de buurt dat ook aan zijn gedrag.  Aan zijn onverzorgde kleding. Het mompelen in zichzelf, zijn afgewende blik,…De omgeving werd zeker niet aangezet om contact met hem op te nemen, mag ik veronderstellen? Weet je het nog dat zijn dood ontdekt werd door Jaak Timpermans, onze buur, omdat die zijn tennisveld wou omheinen, en daar Sammy’s toestemming voor nodig had. Dat het antwoord op zich liet wachten werd niet eens als vreemd bevonden. Dat was eerder wat Jaak wel had verwacht, omdat iedereen hier wist hoe moeilijk je tot hem kon doordringen.
– Anker : Heeft hij dat nooit iemand gevonden die bij hem paste?
– Iris : Ja, er was voor hem een zeer grote liefde, die wederkerig was. Iemand waarmee hij zeker gelukkig had kunnen worden – maar dat ging dan weer na jaren fout omdat… (aarzelt, zucht)
– Anker : Wat was er dan?
– Iris : Eigenlijk zouden we dan weer heel die situatie moeten bespreken en daar is het nu geen tijd voor – zeg maar dat hij genoodzaakt was om een onomkeerbare situatie aan te nemen waar hij geen uitweg in zag, zijn beroep zijn plaats in de maatschappij, en …

 

(…)

0’00” Stop

67 – De Pen

 10’45”

 

(…)

– Iris : Iemand die “Leeft met de handrem op” zo zou ik Sammy nog het best kunnen omschrijven. Hij wilde veel, had vele ideeën, vele streefdoelen die hij nooit zou bereiken omdat hij het grootste deel van zijn energie steeds tegen zichzelf keerde.
Voor alles wat hij deed, diende hij zichzelf te overtuigen, en kreeg hij zichzelf voor hardnekkigste tegenstander.
– Anker : Had hij dan geen medestanders?
– Iris : Ja, eigenlijk wel, maar door dat hij zo stram in elkaar zat – zal ik maar zeggen- keerde hij die tenslotte ook tegen zich. Hij heeft veel kansen gekregen die ieder “normaal” mens met de twee handen had gegrepen, maar wegens zijn “talent om zich in moeilijkheden te brengen” (de psycholoog)  of een leven dat een “aan elkaar rijgen is van stommiteiten” een schooldirecteur na een voorval in één van zijn laatste schooljaren.
– Anker : Wat gebeurde er toen?
– Iris : Sammy was 17 en moest schriftelijk examen afleggen. De leerlingen zaten kort naast elkaar aan de bank, en het waren blijkbaar geen knappe leerlingen – zo bleek. Op een ongepast moment fluistert Balcon,  de jongen die naast  Sammy zit of hij het antwoord kent op de vierde vraag. Sammy knikt simpelweg “neen” en de leraar merkt dat op: – Welk teken geeft gij daar door Sammy? – Een jonge leraar die zelf net is afgestudeerd  – Een nul voor deze vraag!

Sammy had wel beschouwd eigenlijk niets verkeerds gedaan, hij had enkel, neen geknikt, Slechts iemand als Sammy, met de onschuld of onnozelheid die hem eigen was, had zo zichtbaar geknikt in deze situatie – Maar de leraar nam dat niet en had ook gedreigd om klacht neer te leggen bij de directeur  – Dat zou na dat examen moeten gebeuren.

Sammy wachtte op de gang tot wanneer de laatste jongen zijn werk had ingediend op de leraar. Maar er gebeurde helemaal niets. De leraar had waarschijnlijk wel ingezien dat zijn reactie fel overdreven was geweest, knikte even naar Sammy en  liep langs hem weg. Maar een leerling voor wie alles letterlijk was in deze wereld kon dit niet aanvoelen en vroeg: “Mijnheer, moeten we niet naar de directeur?” De vijf of zes jaar oudere leraar werd woedend en sleurde Sammy mee naar het bureel. Daar werd heel de zaak uitgelegd op een manier waarop je dat kan verwachten in tijden waar strakke autoriteit  heerste in de scholen.
Onder druk van dit alles – die zonderlinge publieke belangstelling temidden van een kring zelfzekere volwassenen met luide stemmen, die strenge blikken. Deze verplichting om op vragen te moeten antwoorden,  deze verplichting om te moeten spreken, deze brullende stemmen en vooral deze dwang tot woorden – Onder al die voor hem ongewone beroering – Stokte hij plots!

En toen gebeurde iets heel erg vreemds, iets dat hij niet of nauwelijks nog kende, of zeker toch lang vergeten was, iets van toe hij nog een klein kind was – zijn onderlip begon krampachtig samen te trekken, opslag had hij zijn gelaatsuitdrukking niet meer onder controle. Dat masker dat steeds strak aanspande en nimmer een emotie vertoonde kreeg onverwacht stuiptrekkingen!

Hij voelde dat zijn aangezicht iets werd wat hij niet meer herkende. Alle pogingen om dit te bedwingen waren tevergeefs.  Hij kon dit niet doen ophouden. Heel zijn aangezicht trok in stuip, hij voelde de ogen onbeheersbaar waterig worden. En toen dikke tranen  over zijn wangen stroomden werd Sammy met een schok gewaar dat hij aan het wenen was! Hij weende en was beschaamd dat hij weende. Beschaamd voor zijn onmacht, beschaamd om  zijn blote emoties die hij niet niet meer bij machte was te verbergen, verloren omdat hij niet meer kon beheersen nu op zijn gezicht te lezen was – zijn onmacht!

Het overgeleverd worden aan macht en onrecht, onmacht tegenover de instelling, tegenover de klasgenoten die nimmer te vertrouwen waren, tegenover de leraars die deze onbuigbare macht vertolkten, de strakheid van de directeur, zijn ouders, heel de wereld, dat hij door iedereen in de steek was gelaten. En daarin raakte hem de pijnlijke kern van zijn bestaan.
– Anker : Ja dat moet hard voor hem geweest zijn, maar wat vooral opvalt is hoe ongelukkig hij de situatie kan inschat, een ander kind was fijn naar huis gestapt na dat examen en niemand had ooit nog op dit voorval teruggekomen. Het zou te luttel geweest zijn om aan te denken.
– Iris : Ja, zo vreemd is dat! Je kan zijn verhaal eigenlijk niet door dagelijkse dingen vertellen – (…) of toch eigenlijk wel!  Maar kleine dingen krijgen een afloop buiten verhouding.. Zo is heel Sammy’s verhaal te vertellen, hij blijft aan geringe dingen kleven Zaken waar iedereen met gemak over zou kunnen springen. Maar bij hem valt dat anders uit…
– Anker : Hij weet eigenlijk niet hoe je met mensen kan omgaan, hij is een tenslotte lomp zonder dat hij dat zelf ziet – Kleine dingen lopen fout buiten zijn wil.
– Iris : Ja,  (…) maar aan de andere kant heeft hij sommige situaties veel meer door dan de anderen. Hij ziet wel heel veel maar hij weet niet hoe er mee om te gaan.

Welbeschouwd is hij iemand die nooit mee is met de massa, die niet lacht samen met de andere, niet zelden in zelfde richting kijkt, die haast nooit in de pas loopt  – maar anderzijds  slaagt hij er ook in om dingen te zien die anderen nog niet hem niet zagen.
– Anker : Zou zijn gedrag autistisch  genoemd kunnen worden?
– Iris : …Dat weet ik niet zo goed, Anker…autisme, … ja dat kan wel, …iets in die aard,… ik weet niet of we verder kunnen geraken met diagnosen (…) maar wat wel zo is: wanneer Sammy iets ontdekt heeft dat anderen nog niet hebben gezien, dan zal hij dat moeilijk zelf kunnen beheren, dat is een patroon dat ik zie terugkomen,  wat hij ontdekte heeft zullen anderen hem steeds weer afhandig maken, zonder dat hij weet of hoe zich te verweren.
– Anker : En dan komen er zo’n uitbarstingen zoals je hier beschrijft!
– Iris : Ja, zo is het, maar eveneens ook… wel, het omgekeerde kan ook:  Hij kan ook zeer woedend worden en dan gaat het ook zo in zijn werk : Sammy als kind – of een jongeling kan zich op die momenten niet beheersen. Ik geloof wel dat sommigen hem wel eens dan als gevaarlijk moeten ervaren hebben. Ja, iemand die onbeheersbaar kwaad kan worden – maar dat gebeurde blijkbaar in zeer uitzonderlijke situaties. Hij herkende zichzelf niet op die momenten. Ik geloof niet dat hij ooit aan iemand kwaad heeft berokkend. Fysisch bedoel ik.
– Anker : En dat verhaal met Ruddy? Doel je daarop?
– Iris : Wel, dat is misschien gemakkelijker om je voor te stellen…Ruddy, Sammy’s jongere boertje werd bestolen.
– Anker : Hoe ging dat ook weer?
– Iris : Wel, Ruddy kwam bij Sammy op de speelplaats klagen dat een jongen zijn pen had gestolen. Sammy en Ruddy verschillen enkele jaren, op het ogenblik van de pauze ontmoeten zich alle leeftijdsgroepen tezamen op het speelplein. Sammy is dus flink wat groter – tien jaar? Dan was Ruddy er zeven. Ruddy riep dus de hulp van zijn oudere broer in. Verwachtte zijn hulp en bescherming, of toch minstens om een rechtvaardige handeling van zijn grotere broer.
– Anker : Dat was precies wat Sammy nooit had gedaan. Hij had nooit voor zichzelf kunnen opkomen, liet alles van hem afpakken.
– Iris : Juist! Maar nu is de situatie net omgekeerd!

Nu moet Sammy niet voor zichzelf opkomen maar voor zijn kleinere broertje!
– Anker : Ja en…?
– Iris : Dat maakt voor hem een enorm verschil! Zichzelf verdedigen kan hij niet maar nu wordt hij even in de  zorgende positie gesteld, zoals die  van zijn ouders.
“Hoe zouden pa en ma die zo goed ons zijn, nu hebben gehandeld?” -“Wat moet ik nu doen – Ik kan mijn broer hier niet in de steek laten!” zo iets zou hij gedacht kunnen hebben.
Hij was enkele keren over het speelplein naar de jongen toegeweest en had hem gevraagd om de pen terug te geven – die zei dan natuurlijk dat hij van niets wist! – maar ineens – in een ooghoek – ziet hij de jongen een vlugge armbeweging maken – en iets schiet over het speelplein.

De pen! Hij heeft de pen weggegooid! Hij had ze wel de hele tijd!Misschien wel is die dure pen nu wel stuk!De kinderen schreven toen met vulpennen en die hadden dikwijls een gouden kroon – inderdaad wel duur.

Sammy kan zich niet meer beheersen, iets krijgt nu macht over zijn lichaam, iets waar hij zich met geen middel tegen kan verzetten stuurt hem in de richting van de jongen, hij rent nu naar hem toe, de andere holt weg, Sammy haalt hem in, rukt hem de boekentas uit de handen, en te midden van verbaast toekijkende jongeren  keilt Sammy midden op de speelplein de volledige inhoud van de die zijn boekentas over zijn hoofd! Daarbij schreeuwend “Laat mijn broer gerust of ik sla je dood!”.
– Anker : Ja, wel…verbazend…
– Iris : Eigenlijk is Sammy niet moedig of sterk op zo’n momenten – hij kan zichzelf nauwelijks beheersen. Zijn aders zitten tjokvol adrenaline – voelt geen fysieke gewaarwordingen meer – stort zich blind in de aanval! Hij die steeds zo’n angst heeft voor iedere fysieke pijn, die schuchter is in ieder contact – nooit voor zichzelf weet op te komen. Doet dat nu met een kracht die vriend en vijand verbaast.
– Anker : Ja – een vat vol tegenstellingen – moeilijk thuis te brengen…
– Iris : Niet alleen voor de anderen, ook voor zichzelf  – hij “kent” zichzelf niet in die momenten.

Hij blijft zo zijn latere leven steeds op zoek naar zichzelf.

Zijn omgeving begrijpt hem niet, ook niet deze die van hem houden, dat zullen we later ook nog zien.
– Anker : Je zou dan toch gelijk kunnen hebben dat zijn zwijgen door iets gelijkaardigs werd beheerst, er zijn blijken verschillende overeenkomsten te zijn…een gedrag dat hij niet beheerst, waar hij onder lijdt..
– Iris : (lacht) Is het je daarnet niet opgevallen dat we nu over hem in de tegenwoordige tijd spreken?
– Anker : We geraken blijkbaar steeds meer bij hem betrokken. Het begint er op te lijken dat wij hem kennen.
– Iris : Indien dat waar zou zijn, Anker dan zijn we één van de weinigen geweest…

 

(…)

– hm (kucht, zucht)

 

0’00” Stop

65 – Wolken Vormgeven

 10’11”

 

– Iris : Ja wie is hij, Sammy, dat weet hij zelf niet. Daar blijkt hij heel zijn leven naar op zoek te zijn geweest.
– Anker : Het is zo iets als (zoekt zijn woorden) “een wolk vormgeven”, Iets is duidelijk aanwezig  – maar je weet nooit tot waar het zich precies uitstrekt of wanneer het van vorm zal gaan veranderen…
– Iris : (…) Ja, zo lijkt het me wel. (…) Doordat zijn jeugd zo contact arm was is dat wel goed te begrijpen. (…) Je weet maar pas wie je bent door contact met de anderen.
– Anker : Hadden we dit gesprek eerder al niet gehad? (…)  Ja, we komen steeds op dezelfde onderwerpen terug: “het zwijgen en haar gevolgen” zeg maar…
– Iris : (…) En toch blijf ik vermoeden dat het zwijgen van Sammy er was om iets te verbergen – te ver-zwijgen. Zwijgen is verzwijgen, is iets niet kunnen- of niet willen zeggen, de onwil tot spreken de onwil tot communiceren.
– Anker : En, die onwil bestaat omdat er iets “verzwegen” dient te worden?
Wanneer ik je goed begrijp zie jij het zo: De natuur van eenieder bestaat er in om mee te delen, te spreken, spontaan contact te zoeken. Anders is er wat mis. Dan zit iemand met iets?
– Iris : Wel,… Ja en neen, …we praten toch ook om de gezelligheid, om tijd te vullen, de gewone shit-chat, over onderwerpen die algemeen zijn.
– Anker : Zou dat misschien ook een vorm van verzwijgen kunnen zijn? Over een ander onderwerp gaan spreken? De aandacht naar iets afleiden?
Hoe gericht is onze communicatie? – en wanneer ze gericht is – vertrouwen we dan nog op haar intimiteit?
– Iris : Ja, dan wil je wel iets van iemand – het zakelijk gesprek is zo – een handelsovereenkomst, maar ook het leergesprek, de school, de instructie, of het vraaggesprek…
– Anker : Inderdaad ze zou op vele manieren kunnen spreken zonder ooit iets te hebben gezegd! (grinnikt)
– Iris : Zo is dat! (lacht)
– Anker : Maar zo verging het niet met Sammy – zijn zwijgen werd een soort kramp.
– Iris : Ja, dat zeker, iets dat hij zelf nooit onder controle heeft kunnen houden. Een blokkering ? Hoe zou je het kunnen noemen?
– Anker : Wanneer je in je omgeving weinig mensen kent die je aanspreken, die respectvol met je omgaan, je een zekere achting of vriendschap bejegenen, je in vertrouwen nemen, je groeten, of je even toelachen.
– Iris : Ja, een mens stelt zich maar open en kwetsbaar op in een omgeving die te vertrouwen is.
– Anker : En dat was rond Sammy nooit voldoende aanwezig?
– Iris : De vraag is : Waar begin je? –  Hij kende dat eigenlijk niet –  zeker niet in het ouderlijk milieu. Maar Sammy heeft toch verschillende keren erg moedige pogingen ondernomen om die grenzen te doorbreken. Hij heeft dingen gedaan waar je hem niet zo direct mogelijk toe zou achten. Wanneer je zijn verhaal nagaat. En aan de andere kant is het dan ook weer zo vreemd dat hij steeds  weer terugvalt. Dat hij relaties zal afbreken die hem toch wel veel vertrouwen schonken. (…) Kijk Anker, na al wat ik tot nu toe van hem gelezen heb, blijft dit mij nog erg onduidelijk – waarom hervalt hij steeds !? Waarom slaagt hij er nooit in om definitief loskomen? Waarom slaagt hij er niet in om uit die cocon uit te breken. – Slechts eventjes maar gelukt het hem telkens. Bij bijzondere personen, of tijdens therapiesessies…
– Anker : Ja, therapie, je had het over die diagnose en die psycholoog?
– Iris : Ja! Psychologie heeft een grote rol in zijn leven gespeeld – maar… (zucht, wend de blik af)
– Anker : …omdat het een hefboom is?
– Iris : Hoe bedoel je, Anker?
– Anker : Wel een psycholoog zoek je op wanneer er iets niet goed met je gaat. Wanneer je een met probleem worstelt.  Sammy ging ook psychologie studeren. Zocht hij niet naar een hefboom om daar zichzelf mee op te tillen ?- een hefboom die hem helpen kon om daar te geraken waar de natuurlijke weg van zijn leven hem niet zou hebben kunnen  leiden? Zocht hij naar een techniek? – zocht hij niet naar een technische oplossing tot communicatie herstel?
– Iris : In zijn jonge jaren moet hij zich bewust geworden zijn van een “probleem” – dat hij niet zo vlot was als de anderen. Dat hij niet veel meemaakte,  dat hij geen of weinig vrienden had…Jonge mensen vergelijken zich voortdurend met hun leeftijdsgenoten, zoeken hun maatschappelijke plaats, wedijveren kiezen voor sport, inderdaad…een hefboom, tja.. (aarzelt, kijkt neer, perst zoekend de lippen op elkaar  …) maar er is nog wat anders… Door naar het gewone samenzijn te gaan kijken van uit psychologische hoek zocht hij een zekere aftands op – een zekere…
– Anker : Een diagnose?
– Iris : Ja, (aarzelt, weer de blik even in gedachten afgewend, zoekend-) ja, zo zou je het kunnen noemen. Hij zocht naar een diagnose voor zichzelf, een zekere objectiviteit…hij zocht zichzelf te benoemen  te ontdekken zoal je …je een diagnose, hij wilde een soort zelf-diagnose stellen


– Anker : …Vreemd…

 

  (stilte)

– Iris : Vreemd ja…

(stilte)

 

 

Stop Video