70 – Mislukken

opname  start

 

 

– Iris : Ongeveer alles wat Sammy ondernam was gedoemd om te mislukken.
– Anker : Gedroomd om te mislukken?
– Iris : Wees nu even ernstig, Anker!
– Anker : Nou goed! maar je maakte  zo’n pathetische aanzet, zo dadelijk volgt er nog een treurmars!
– Iris : Wat – ik – bedoel …- het is opmerkelijk dat Sammy allerlei onderneemt – maar in het beste geval komt hij er met een voldoende vanaf; –“erdoor zijn” een uitdrukking die zijn vader veel voor hem gebruikt.
– Anker : Hij vraagt van zijn zoon geen prestaties, maar slechts om “er door te zijn” Een vader die niet veel eisen stelt aan zijn zoon, die het hem gemakkelijk maakt, zeg maar, Victor Vander Straet’s bericht aan zijn zoon is: – Kijk, Sammietje, voor mij hoef je geen uitblinker te worden – ik ben reeds blij wanneer je gewoon je best gaat doen om de nodige punten te halen, zodat je naar het volgende jaar over kan – fijn toch, geen druk! Geen stress, ideaal voor een luilekker leventje voor een jongen! – speel maar! – luier maar! Het hoeft allemaal niet! Wij zijn er wel om voor jou te zorgen! Jij moet enkel maken dat je aan het eind van het jaar niet moet overzitten – Veeleisend was die vader niet, toch?
– Iris : mm…Ja zo schijnt het (…) (bijt op haar lip, wendt de blik even af, denkt na)
– Anker : Ik ga er van uit dat je het nu over de schooldagen van Sammy hebt?
– Iris : Ja – die periode waar nog niet veel over hebben gezegd.  – Zijn puberteit en zijn jonge jaren, van zijn veertien tot zijn negentien zeg maar…
– Anker : De periode waarin hij zwijgt – geen woord meer zegt – stilvalt?
Dus:  – Sammy loopt school? En waar zit zijn broertje dan? Zelfde school of wat doet die?
– Iris : Ruddy loopt dezelfde school, drie studiejaar lager.
– Anker : En Sammy had geen vrienden, niemand tegen wie hij wat zei?
– Iris : Dat is moeilijk uit te maken – dat zijn dingen waar je ook weinig over te weten kan komen – indien wij er ons niet mee zouden bezighouden, wie in Gods naam zou dat dan wel willen doen? Wie wil de jeugd omspitten van een “probleemjongen” uit het midden van de vorige eeuw, die nu reeds lang is overleden?
…(even stilte, geruis op de achtergrond, het aanslaan van een motor)

Tijdens die tijd heeft niemand – voor zover ik aan de weet ben gekomen – niemand ernstig op hierop gereageerd – ook zijn ouders niet, ook de school niet.
– Anker : De schoolpsycholoog?
– Iris : In die tijd bestond dat helemaal niet, Anker! Er was helemaal geen “schoolpsycholoog” – school stond toen volledig in teken van tewerkstelling – je studeerde iets waar je later je brood mee zou kunnen verdienen – Er bestond wel zo iets als  studiebegeleiding  – in die zin dat de jongeren georiënteerd werden in hun studiekeuze, maar verder ging dat niet. In mijn tijd – (ik ben van een wat jongere generatie dan Sammy) – wanneer ik school liep waren er wel psychologische testen, en waarnemingsoefeningen, en intelligentietesten – maar naar een gezin situatie, of welbevinden van de jongere werd niet gepeild. In die tijd, toen schreven psychiaters enkel medicijnen voor, die luisterden niet naar hun patiënten.
– Anker : Ja, ik herinner mij nu dat ik daar wat over gelezen had in zijn nota’s hij noemt ze ergens bij naam, die medicijnen, omdat ze hem zo vertrouwd in de oren waren gaan klinken zijn. Wat was het weer?
– Iris : Ja, hij geeft aan dat zijn ouders beiden jaren op consultatie bij een psychiater zijn gegaan en dat die hen dan Valium voorschreef, of  Dogmatil, Anafranil, Tranxene, en wat weet ik allemaal.
– Anker : Nou goed, maar we hadden het over zijn plannen, wat hij aanvatte, zijn studies, niet?
– Iris : Wel ja, (…) Waar was ik ook al weer gebleven – ach ja, – zijn vader vond alles goed wat hij deed, en Sammy – bleef over de ganse lijn middelmatig.
– Anker : Hij had geen vrienden, geen contact, zijn ouders zaten onder de pillen, hij maakte zijn werk voor de school zonder veel inzet, – …eigenlijk was hij gewoon “lui” zeg het maar ronduit! – alles mislukte om de eenvoudige reden dat hij lui was, en omdat zijn ouders zich niet lekker voelen, niet valiede genoeg om hun zoontje flink eens op zijn nummer kunnen zetten – en hem er toe aan te zetten tot beter zijn best te doen op school.
– Iris : Hoe bedoel je?
– Anker : Hadden zij zich in goede gezondheid bevonden dan hadden ze ook beter in staat geweest om hem bij te sturen – ze stelden weinig eisen omdat hun toestand niet toeliet nauwgezet hun kinderen op te volgen. Ze misten daar de nodige energie toe!
– Iris : Ja, (…) dat zal zo wel zijn, (hmm…) maar het ligt nog moeilijker. Het hangt er van af hoe je dit bekijkt – “lui”, ja  – wellicht! – maar je kan ook niet spreken van een kind dat opgroeit in een  positief stimulerende omgeving.
– Anker : Hmm, tja…maar waarom zeg je  …hoe bekijk jij het dan?
– Iris : Wel, we hadden al gezien dat de vader van Sammy zelf een heel afwezige vader had, en een zeer bazige moeder. “Vaderloze Vaders“ herinner je? Ik heb daar een tijd geleden een stukje over geschreven?
– Anker : Ja, ja – ga verder…
– Iris : Sammy had een vader die zelf nooit, door zijn vader, tot de orde werd geroepen.
– Anker : …En dat gelijkt op de manier waarop hij dan weer zijn eigen zoon, Sammy behandelt? – Hij stelt hem geen eisen net zoals zijn eigen vader aan Viktor geen eisen stelde?
– Iris : Ja inderdaad, maar er is meer,…
– Anker : …wel?
– Iris : Tja, hoe zal ik het uitdrukken…
Toen die zelf jong was nam Viktor, de vader van Sammy, een vooraanstaande plaats in dat gezin, hij werd door omstandigheden de kostwinner – want zijn vader werd werkloos tijdens de oorlogsjaren.
Het was een vader die afhankelijk werd van zijn zoon, de verhoudingen werden omgekeerd! in plaats dat Viktor de zorg ontving  – die hem als kind behoefde – diende hij voor zijn vader te zorgen – voor dat gezin te zorgen – dat de ontberingen kende van een oorlog.
– Anker : Viktor – de vader van Sammy – werd dus zelf nooit bijgestuurd door zijn eigen vader, en hij nam dat gedrag over ten aanzien van zijn zoon?
– Iris : Neen! Het is net omgekeerd! –
Voor Viktor vormt Sammy een bedreiging!
(korte stilte)
– Anker : … nu volg ik je niet meer, wat bedoel je? – …iets in verband met psychoanalyse, waar we het vorige keer over hadden?
– Iris : Ja, precies,  psychoanalyse! … maar dat wordt een lang verhaal.
…Dat is niet zo eenvoudig om uit te leggen.
– Anker : bedoel je dat zijn vader hem dééd mislukken, hem liet mislukken?
– Iris : in zekere zin wel ja, maar
(…)
– Anker : Dat meen je toch niet!?
– Iris : kijk Anker – we kunnen het op verschillende manieren bekijken en ik weet ook niet wat hier de juiste is. Maar wanneer er iets vreemds in een gedrag sluipt dat niet zomaar uit concrete gebeurtenissen voortvloeit – dat niet onmiddellijk als reactie op ervaringen af te leiden is – dan moeten we dieper graven! Dat wordt een moeilijke conversatie waarbij ik zelfs wat psychologie uit de doeken zal moeten doen – ik ben geen psycholoog – maar ik heb er heel wat over gelezen en ik heb ook veel naar mensen geluisterd, en mijn conclusie is dat er zo’n dynamiek kan bestaan waarbij in een gezin de rollen worden omgekeerd. Dat vraagt om een beschouwelijke benadering. Maar het gaat over pijn, helse pijn, spanning. Soms moet je met je pijn naar een dokter omdat die beter kan uitmaken wat de oorzaak van je ellende is – de uitleg die de dokter geeft kan dan medisch klinken, en zelfs erg ingewikkeld zijn, maar de pijn is daardoor niet minder wezenlijk.

opname stop

 

 

Advertenties

69 – onder zwijgen

Rec. Start

 

– Iris : Niemand kon Sammy plaatsen, hij hoorde nergens bij stond overal buiten.

– Anker : Huh?

– Iris : We hebben ondertussen wel verschillende verwensingen aan zijn adres gehoord, Anker, en vele mensen die een heleboel positieve dingen over hem zegden, maar niemand kon eigenlijk zeggen dat hij het gevoel had of die Sammy eigenlijk wel kende.

– Anker : Ja wanneer je je afsluit, wanneer je zelf met niemand contact wil…

– Iris : Ja da is ook zo… maar … er moet een welbepaalde reden geweest zijn waarom

– Anker : Tja… daar zoeken we nu al een hele tijd naar.. we vallen in herhaling! -is het niet eenvoudiger om zeggen dat Sammy gewoon alleen wou zijn, dat hij zo één van die mensen was die het liefst op zijn eentje leefde, niet iedereen is een sociaal wezen, niet iedereen wil overal steeds bijhoren. Denk maar aan kluizenaars bijvoorbeeld.
Rust vind je niet tussen de massa.
Wanneer jij aan meditatie doet dan sluit je je toch ook af? Dan wens je toch ook niet gestoord te worden – waarschijnlijk hoeven we niet verder te zoeken.
Iemand kan gewoonweg zo geaard zijn dat hij niet erg op gezelschap gesteld is.

– Iris : Ja, wellicht, …zo zal het zeker voor een stukje zijn, dat is duidelijk, hij heeft het ook haast heel zijn leven alleen uitgehouden, en ook de hobbies die hij had betrokken hem niet bij de anderen, hij maakte schilderijen, bracht veel tijd alleen door op zijn atelier hier.

– Anker : Hm, …maar soms vind ik hem zielig. Sammy roept soms medelijden op. En aan de andere kant ook wrevel, die wrevel die een narcistisch iemand kan oproepen – ik stel mij hem soms voor als iemand die steeds het gelijk wilde halen, die nukkig was, die zich boven de anderen verheven waande.

– Iris : Ja, dat heb ik nog gehoord, maar mensen die hem beter hebben gekend zeggen dan weer precies het tegenovergestelde: “dat hij veel te goed was voor deze wereld” en zelfs: dat hij mensen bijstond die door iedereen waren verlaten, dat hij steeds bereid was te luisteren naar iemand met problemen.
– Anker : Een vat vol tegenstellingen…

 

(stilte)

 

 

– Iris : In zijn jonge jaren heeft hij wel heel wat weg afgelegd, …zich bijna toegelegd op de omgang met anderen – hij bewonderde toen enorm eender die daar sterk in was, die vlot was in de omgang, dat was hij helemaal niet…

– Anker : …Zoals iemand in een rolstoel een danser kan bewonderen?

– Iris : …vlot in de omgang was hij in geen geval. Niet iemand die roddelde of plezier had in een babbeltje
– Anker : Ieder gesprek was voor hem een opgave …”alsof het op mijn kosten werd gevoerd” schrijft hij ergens – “alsof zijn taximeter draait bij ieder contact” maar dat de rekening steeds voor hem is.

– Iris : Tja, niet eenvoudig, (…) Wat denk je? …er even mee stoppen? de boeken sluiten?

– Anker : Zijn we eigenlijk wel ooit naar iets op zoek geweest?

– Iris : Anker, wat mij wel bezig houdt …is het feit dat… hoe zou ik het kunnen noemen… dat iedereen de dingen zo vaak en zo gemakkelijk klasseert!

– Anker : Hoe bedoel je?

– Iris : Bijvoorbeeld psychoanalyse.

– Anker : Psychoanalyse!? Wat wil je daar mee zeggen?

– Iris : Ken je Sigmund Freud?

– Anker : Ooit wel van gehoord, soms grappig gevonden, maar nooit echt goed begrepen.

– Iris : Freud gaat onder andere grappen en humor analyseren, en die duizende kleinen dingen van iedere dag, waar we geen aandacht aan besteden. – Het verspreken en vergissingen, het vergeten van dingen, en waarom we om iets moeten lachen…

– Anker : Ja?

– Iris : Wel, Anker, door onze aandacht – door onze “andere aandacht” aan dingen te geven kunnen we even onder de uiterlijke schijn ervan kijken.
Daarom was Freud ook zo erg in de droom geïnteresseerd. Iets van de slaap – waar toen niemand aandacht voor had. Door aan die kleine menselijke dingen studie te besteden kon hij verborgen inhouden over onze cultuur onze maatschappij ontdekken, en ook wat daar ziekmakend in kon zijn, het “onbehagen” noemde hij dat.

– Anker : Bedoel je dat we de richting van een psychoanalyse uit moeten gaan?

– Iris : Ik denk wel dat dat zou helpen, dat we hem daardoor beter zouden kunnen begrijpen…

– Anker : Hmm,- wel, kan jij psychoanalyse toepassen?

– Iris : Neen, natuurlijk niet, ik heb er enkel veel over gelezen, en eigenlijk moet je daarvoor iemand aan de praat kunnen krijgen
en dat kan duidelijk niet, want Sammy is niet meer.

– Anker : Aan de praat krijgen?
– Iris : Ja, hij moet praten, vrij associëren.

– Anker : En wat dan?

– Iris : Dan moet de analist de precieze vragen stellen, of Hmm zeggen – meer niet.

– Anker : Kunnen mompelen en zuchten is dus genoeg om psychoanalyst te spelen? Lijkt mij geen moeilijk beroep. Ik zou dat in verschillende vormen en toonaarden kunnen – ik zou bijvoorbeeld (in verschillende toonthoogten en stemetjes)mmmm!”  of “hmmm” of “ha zo!” kunnen zeggen – of “wel, wel, wel” – lijkt mij helemaal niet moeilijk om analyst te kunnen worden! (grinnikt)

– Iris : Ja! lach jij maar!

– Anker : Mijn grootvader ging wel bij de sjamaan van ons dorp – hoe heette hij ook al weer?  Ik herinner mij een oude grote magere man, steeds in traditionele kleding, alsof hij zijn taak nooit van zich aflag – Toen grootvader regelmatig hoofdpijn had, vroeg hij de sjamaan om hulp – en dat hielp wel, ik weet niet hoe die sjamaan dat aanpakte, misschien neuriede hij ook wel “hmm” of and “aum” (lacht) Maar grootvader was daarna verlost van hoofdpijn …

– Iris : Anker, wanneer je niet ernstig kan zijn dan houden we er voor vandaag mee op. Ik geloof in natuurlijke genezingswijzen. – Of Freud het bij het rechte eind had, dat laat ik in het midden, de tijden zijn ondertussen erg veranderd, en de zeden eveneens! Volgens Freud kwam alle kwaad van de libido wanneer die geen rechte weg naar bevrediging kon vinden en daartoe andere, complexe wegen zocht om zich te bevredigen, die als een soort obstructie de psyche bedwongen…

– Anker : “obstructie” daar zeg je me wat, – zwijgen als een vorm van obstructie.- Maar welke seksuele betekenis zou je die dan brengen?

– Iris : Dat weet ik niet zo direct. Je zou kunnen zeggen dat Sammy bijvoorbeeld homoseksuele gevoelens koesterde, daar werd in die tijd moeilijk meer omgegaan. Dat hij daardoor zijn gevoelswereld niet kon delen. Ook niet met zijn ouders. Maar andere feiten spreken dat dan weer tegen. – Hij kende wel wat succes bij vrouwen toen hij een jonge man was! Hij is verschillende keren erg verliefd geweest en had in die tijd ook een erg actief seksueel leven (wend blik af, wordt stil, bloost bijna zichtbaar)

– Anker : Psychoanalyse? (…) bof! – Wat ik nu plots heel erg vreemd vind is dat hij zoveel schreef, -zweeg maar schreef – blijven zwijgen maar blijven schijven- wat zegt dat dan over hem?
Iemand weigert te spreken, sluit zich af voor contact, maar heeft tegelijk toch behoefte tot schrijven en schilderen, hoe rijm je dat aan elkaar?

-…

 

rec. stop

65 – Wolken Vormgeven

 10’11”

 

– Iris : Ja wie is hij, Sammy, dat weet hij zelf niet. Daar blijkt hij heel zijn leven naar op zoek te zijn geweest.
– Anker : Het is zo iets als (zoekt zijn woorden) “een wolk vormgeven”, Iets is duidelijk aanwezig  – maar je weet nooit tot waar het zich precies uitstrekt of wanneer het van vorm zal gaan veranderen…
– Iris : (…) Ja, zo lijkt het me wel. (…) Doordat zijn jeugd zo contact arm was is dat wel goed te begrijpen. (…) Je weet maar pas wie je bent door contact met de anderen.
– Anker : Hadden we dit gesprek eerder al niet gehad? (…)  Ja, we komen steeds op dezelfde onderwerpen terug: “het zwijgen en haar gevolgen” zeg maar…
– Iris : (…) En toch blijf ik vermoeden dat het zwijgen van Sammy er was om iets te verbergen – te ver-zwijgen. Zwijgen is verzwijgen, is iets niet kunnen- of niet willen zeggen, de onwil tot spreken de onwil tot communiceren.
– Anker : En, die onwil bestaat omdat er iets “verzwegen” dient te worden?
Wanneer ik je goed begrijp zie jij het zo: De natuur van eenieder bestaat er in om mee te delen, te spreken, spontaan contact te zoeken. Anders is er wat mis. Dan zit iemand met iets?
– Iris : Wel,… Ja en neen, …we praten toch ook om de gezelligheid, om tijd te vullen, de gewone shit-chat, over onderwerpen die algemeen zijn.
– Anker : Zou dat misschien ook een vorm van verzwijgen kunnen zijn? Over een ander onderwerp gaan spreken? De aandacht naar iets afleiden?
Hoe gericht is onze communicatie? – en wanneer ze gericht is – vertrouwen we dan nog op haar intimiteit?
– Iris : Ja, dan wil je wel iets van iemand – het zakelijk gesprek is zo – een handelsovereenkomst, maar ook het leergesprek, de school, de instructie, of het vraaggesprek…
– Anker : Inderdaad ze zou op vele manieren kunnen spreken zonder ooit iets te hebben gezegd! (grinnikt)
– Iris : Zo is dat! (lacht)
– Anker : Maar zo verging het niet met Sammy – zijn zwijgen werd een soort kramp.
– Iris : Ja, dat zeker, iets dat hij zelf nooit onder controle heeft kunnen houden. Een blokkering ? Hoe zou je het kunnen noemen?
– Anker : Wanneer je in je omgeving weinig mensen kent die je aanspreken, die respectvol met je omgaan, je een zekere achting of vriendschap bejegenen, je in vertrouwen nemen, je groeten, of je even toelachen.
– Iris : Ja, een mens stelt zich maar open en kwetsbaar op in een omgeving die te vertrouwen is.
– Anker : En dat was rond Sammy nooit voldoende aanwezig?
– Iris : De vraag is : Waar begin je? –  Hij kende dat eigenlijk niet –  zeker niet in het ouderlijk milieu. Maar Sammy heeft toch verschillende keren erg moedige pogingen ondernomen om die grenzen te doorbreken. Hij heeft dingen gedaan waar je hem niet zo direct mogelijk toe zou achten. Wanneer je zijn verhaal nagaat. En aan de andere kant is het dan ook weer zo vreemd dat hij steeds  weer terugvalt. Dat hij relaties zal afbreken die hem toch wel veel vertrouwen schonken. (…) Kijk Anker, na al wat ik tot nu toe van hem gelezen heb, blijft dit mij nog erg onduidelijk – waarom hervalt hij steeds !? Waarom slaagt hij er nooit in om definitief loskomen? Waarom slaagt hij er niet in om uit die cocon uit te breken. – Slechts eventjes maar gelukt het hem telkens. Bij bijzondere personen, of tijdens therapiesessies…
– Anker : Ja, therapie, je had het over die diagnose en die psycholoog?
– Iris : Ja! Psychologie heeft een grote rol in zijn leven gespeeld – maar… (zucht, wend de blik af)
– Anker : …omdat het een hefboom is?
– Iris : Hoe bedoel je, Anker?
– Anker : Wel een psycholoog zoek je op wanneer er iets niet goed met je gaat. Wanneer je een met probleem worstelt.  Sammy ging ook psychologie studeren. Zocht hij niet naar een hefboom om daar zichzelf mee op te tillen ?- een hefboom die hem helpen kon om daar te geraken waar de natuurlijke weg van zijn leven hem niet zou hebben kunnen  leiden? Zocht hij naar een techniek? – zocht hij niet naar een technische oplossing tot communicatie herstel?
– Iris : In zijn jonge jaren moet hij zich bewust geworden zijn van een “probleem” – dat hij niet zo vlot was als de anderen. Dat hij niet veel meemaakte,  dat hij geen of weinig vrienden had…Jonge mensen vergelijken zich voortdurend met hun leeftijdsgenoten, zoeken hun maatschappelijke plaats, wedijveren kiezen voor sport, inderdaad…een hefboom, tja.. (aarzelt, kijkt neer, perst zoekend de lippen op elkaar  …) maar er is nog wat anders… Door naar het gewone samenzijn te gaan kijken van uit psychologische hoek zocht hij een zekere aftands op – een zekere…
– Anker : Een diagnose?
– Iris : Ja, (aarzelt, weer de blik even in gedachten afgewend, zoekend-) ja, zo zou je het kunnen noemen. Hij zocht naar een diagnose voor zichzelf, een zekere objectiviteit…hij zocht zichzelf te benoemen  te ontdekken zoal je …je een diagnose, hij wilde een soort zelf-diagnose stellen


– Anker : …Vreemd…

 

  (stilte)

– Iris : Vreemd ja…

(stilte)

 

 

Stop Video

 

64 – seks en taboe

 

video 8’45”

 

– Iris : Sammy weet helemaal niets af van seks. Hij is op zijn 19de een “maagdelijke jongen”  – maar hij moet wel geleerd hebben hoe zich te bevredigen. Alles is nieuw. Hij liep een school voor enkel jongens. Het duurde tot de universiteit dat hij met meisjes in dezelfde klas zat.
– Anker : Klas? Auditorium, zal je bedoelen, dat is helemaal wat anders dan een klas – honderden studenten, eerste kandidatuur zoals dat toen heette.
– Iris : Ja, en het was de tijd waarin jongens ook lang haar gingen dragen, en jeans, en de jeugd zich vrijer begon te bewegen, de druk van de kerk nam af, preutsheid verdween beetje bij beejte, bloot mocht, John Lennon hield zijn “Bed In” met Joke One…
– Anker : Ja, (grinnikt) Die Hoogdagen van jullie cultuur! De Bevrijding! Beha’s vliegen door de lucht!! (lacht luid)
– Iris : Ja, ja – Lach jij maar! jij kan niet weten hoe het is om onder protestants calvinistisch of katholiek juk te zweten – Jongeren hadden het toen nog heel moeilijk met hun seksualiteit, lees maar onze schrijvers uit die periode.
– Anker : Ja inderdaad ze hebben het allemaal expliciet over seks op de meest klungelige manier mogelijk! Variaties! Om je krom te lachen. Technieken voor een beter seksleven. Ik geloof zelfs niet dat wij ooit een seksuele opvoeding hebben gehad. We stelden ons nooit vragen daarover. We speelden wel erg wat komedie wanneer we naar de missiepost moesten of wanneer die onderzoeker ons kwam gadeslaan – Hoe heette die ook alweer Magrette Veap, Marie Hite ?
– Iris : Ik weet niet waarover je het hebt, Anker, wees nou even ernstig! Dat bezorgde toen heel wat jongeren trauma’s en schuldgevoelens, hun ontwakende seksualiteit. En daarbij stond onze cultuur enorm onder Amerikaanse invloed.  Vooral door de reclame en de met film waar seksbommen met klinkende namen in optraden -.
Aan de ene kant werd je voortdurend seksueel geprikkeld door beelden en gelokt naar bevrijding en aan de andere kant…
– Anker : Aan de andere kant stond mijnheer pastoor! (grinnikt)
– Iris : Sammy leed daar erg onder – zonder dat hij de dingen precies te kon noemen. Hij zwalpte tussen twee moralen, tussen het christendom en het…
– Anker : …En het Heidendom! (hard lachend, tanden bloot)
– Iris : Ja, zo was het! En zo kan je dat ook lezen bij onze schrijvers van toen. Ze gebruikten schunnige taal, spraken expliciet over seksuele handelingen, maar vooral over hun eigen pik. Het respect voor de vrouw, kwam wel op een heel lijfelijke  manier naar voren – soms verafgoodden zij haar,  of hadden inderdaad veel eerbied voor haar, maar vooral als  verschijning! – maar ze leerden wel dat seksualiteit iets voor beider geslachten was bestemd. Seksueel genot werd niet meer beperkt tot de man…
– Anker : Thuis had moeder het altijd voor het zeggen. Zij werkte ook het hards op het veld – terwijl vader voor de Engelsen ging werken of meestal ging jagen  -soms ging jagen – dat betekende vooral zijn vrienden ontmoeten. Vrouwen voerden in alles het hoge woord en dat werd bij ons zelfs nooit in vraag gesteld. Later wanneer ik naar het Amerika ben gereisd heb ik ervaren heb dat het er ook anders kan aan toe gaan…
– Iris : Voor Sammy verandert er veel, maar hij is zo houterig in zijn gedrag, zo stijf in al zijn doen dat hij met de meisjes er helemaal niets van terecht brengt. Hij begint te stamelen, als hij al zover is om iets te zeggen!  Maar op die foto hier vind ik hem een uiterst knappe jongen! Hij is groot en slank, heeft edele trekken, brede schouders, een flinke haardos, een intelligente glimlach…ziet er een beetje onverzorgd uit dat wel…

– Anker : Zouden we hem publiceren deze foto?
– Iris : Liever niet Anker! We hadden afgesproken de privacy van de overledene
te vrijwaren.
– Anker : Maar zou deze foto niet kunnen? Daar doen we toch niemand kwaad mee?
– Iris : Wel…Een volgende keer misschien…We zullen later zien…

stop video

58 – Halve Prijs

Schuchtere jongen,

verlegen jongen,

– of –

“teruggetrokken, erg in zichzelf gesloten jonge man leert goedlachts rondborstig blozend meisje kennen.”

Dat zou de titel kunnen zijn, klinkt aanlokkelijk, een vrolijke zwenk in dit verhaal van Sammy, het laat begin van een liefdes leven.

Sammy is 19.

Hij loopt universiteit en studeert psychologie. Zij vader houdt voor hem -met een veel betekenende gelaatsuitdrukking- de waaier van bankbriefjes uitgespreid. Het bedrag voor de inschrijving aan de universiteit! – een geschenk aan iemand die dat niet verdient – die dat niet waard kan zijn.

Dat jaar ging er voor Sammy  een wereld open.

Hij liep universiteit in de hoofdstad – kreeg hoofdpijn van de drukte in de straten

Voelde zich vreemd – zat vol met twijfels – onverwoordbare twijfels

Zijn ziel zwalpte als een bootje over een onstuimige zee.

Student worden – vele nieuwe gezichten zien, gebouwen met eindeloze  gangen  – trappen, liften, aula’s, ad valvas –  lijsten, ellenlange trein en busritten  die hem ter bestemming brachten en weer terug voerden.

Sammy had nooit leren studeren – jaren lang had hij gedaan alsof hij luisterde – opende de dag voor het examen de studieboeken – en bracht het er van af met “voldoendes”

De colleges aan de universiteit overstelpten hem – Nu volgde hij wel aandachtig – lieten soms licht schijnen op dingen waar hij zelf mee zat.

“Het is 26 maart, het mooi weer vandaag, warm voor de tijd van het jaar, ik ben deze middag voor het eerst klaar geraakt, maar ik heb angst dat ik mij egoïstisch gedragen heb. Ik heb haar gevraagd of ze de pil zou willen nemen – we zouden dan beiden bevredigt kunnen worden zonder inconveniënties – ik hoop dat ik het om vijf uur zal kunnen goedmaken, het is spijtig dat ik zo veel bots en telkens moet wachten tot de volgende keer om het weer goed te maken . Het is alsof mijn gevoelens voor haar gesplitst zijn. Enerzijds voel ik mij tot haar seksueel aangetrokken, anderzijds ben ik in zekere mate psychisch koel tegenover het seksuele – het moet het gevolg zijn van de dingen die ik de laatste jaren heb meegemaakt. Maar ik vrees dat ik door mijn onhandigheid haar zal krenken. Zij aan haar kant heeft blijkbaar gevoelens die voortspruiten uit de ontvankelijkheid en eerbied die ze van mij ondervindt – en die ze niet kreeg bij de jongens die haar stuk voor stuk hebben teleurgesteld. Bertien laat haar vooral leiden door haar gevoel, met rede kan ik haar veel minder bereiken dan met daden – dat is op zich bij haar een positief punt maar soms spreken haar opvattingen haar gevoelens tegen”

Dat schrijft Sammy in zijn dagboek –

Hoe begon op een late lentedag. Okere zonneschijn spiedde door de groene persiennes van het auditorium. Een kale dikbuikige professor – die gemakkelijk gecast had kunnen worden voor  Romeinse keizer – het college gaat over…maar Sammy is vervuld van het “reisgevoel” een gevoel dat hij kent als de aankondiging voor iets dat op til is, dat in de lucht zit – dat spoedig zal gaan gebeuren!

Enkele weken geleden had een jonge met heel lang haar en een sikje hem gevraagd “hoe het met hem ging” – zomaar, direct, vanzelf, alsof hij Sammy al jaren kende. Het was de eerste student die ooit daar tegen hem had gesproken en Sammy had zelfs wat teruggestameld.

Frank Van Wezel was zijn naam, en hij had Sammy ook gevraagd om het jeugdhuis te komen bezoeken dat hij mee had opgericht.

Sammy had dat aanbod voortdurend van zich af gehouden, maar op een vrijdagavond was hij er toch daar naar toe gegestapt.

Hij had nieuwe kleren aangetrokken waar hij zich ongemakkelijk in voelde – hij droeg steeds kleren uit koopjes – “halve prijs” was het enige stijlkenmerk dat aan Sammy’s kleding toegedacht kon worden. Omdat vader dat zo wilde. Ook zijn haar was kortgeknipt omdat vader dat zo wilde.

Hij voelde zich stram in dat ongemakkelijke omhulsel toen hij door een lange gang door het jeugdhuis  naar het lokaal zijn weg zocht. Sammy  trad binnen in een donker hol. Rond een tafel waren enkele jongeren in de weer met het versnijden van gekleurd papier.

Sammy vatte post aan een toog.  – als een hark, een vogelschrik, een bezemsteel.

Hij zweette, wist zich geen houding te geven, wist niet at of hoe er van hem werd verwacht.

– Waar was Frank?-

Hij durfde het aan niemand te vragen.

-Carnaval – versieringen?

De “Grote zaal” waar Frank het over had bleek niet veel meer dan een overdekte tuin te zijn.

Sammy bestelde een biertje – hij moest iets doen –  zoete smaak, de gekleurde lampen werden roder en zijn blik glaziger – Zal Sammy’s weg naar verlichting langs alcohol voeren?

Dan wil hij zo vlug mogelijk weg – krijgt het gevoel te worden aangestaard. Een indringer. Zweet, krijgt koude rillingen.

Opgetrokken schouders, handen in de zakken, een blik die zoekt maar zich nergens aan kan hechten, Frank is er niet. Wat doe ik?

Langer kan hij het niet meer harder.

Hij vlucht weg.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

53 – Jaak Timpermans

Deze week heeft Iris geen tekst voor jullie gemaakt. Ze is nochtans lang met jullie talrijke vragen bezig geweest.

Iris werd de laatste maanden volledig opgenomen door de zorg  voor haar moeder. Ze was voortdurend onrustig omdat ze de aanpak hier in het ziekenhuis te Grauwegomme niet langer vertrouwde. – Haar moeder is hoog bejaard en op die leeftijd kan alles onomkeerbaar worden – zei ze. Het was ook erg moeilijk om een dokter te kunnen spreken en bovendien merkte zij dat moeder voortdurend onder verdoving gehouden werd.

Nu heeft zij de knoop doorgehakt. Iris is op eigen initiatief met een ambulance en twee ambulanciers naar het ziekenhuis gereden om haar moeder daar weg te halen.  En ze draagt nu zelf zorg voor haar.

Vandaar dat ze nu even afwezig zal blijven.

 

Over jullie vragen: Een aantal hiervan gaan over de ouders van Sammy.

Wie waren zij en hoe gingen zij met hem om?

Ze komen hier haast niet in beeld, noch zijn vrienden of de omgeving.

We hebben ons best gedaan om hierover meer informatie te achterhalen.

Eén van de bronnen was Jaak Timpermans. Die Sammy persoonlijk heeft gekend. Al waren ze blijkbaar niet de beste vrienden.

Volgens Jaak Timpermans stonden zijn ouders in de buurt bekend als beiden vriendelijke bescheiden, hulpvaardige  en hardwerkende mensen.

Het was heel wat moeilijker om mensen uit de buurt te vinden die ons iets over Sammy zelf  konden vertellen. De meesten liep hij zonder omzien voorbij.

 

Jaak is onze naaste buur. Mijn vrouw en ik beperken ons tot een beleefdheidsgesprek. Ik ga jullie eerlijk bekennen dat wij niet zoveel van Jaak houden. Hij baat het tennisveld uit dat pal achter ons huis gelegen is. Sport is het enige onderwerp waarmee ik met hem regelmatig in gesprek ga.  Wanneer het over zijn vroegere buur ging wordt hij telkens erg  negatief.  Zijn stem doet mij aan iets of iemand denken maar ik kan ze niet thuisbrengen.Waar zou ik ze nog hebben kunnen horen…een snerpende nasale stem, die stoot vanonder een dun donker snorretje dat net de lengte van zijn dunne lippen volgt onder een scherpe neus en ogen waarvan de leden zich nooit lijken te sluiten. Alsof hij steeds op zijn hoede is, steeds wantrouwig.

Hij heeft tot nu toe niet één positief woord over Sammy tegen ons uitgesproken.

Wat we vernamen is dat Sammy’s ouders beiden een administratief werk deden. Voor zover ik heb kunnen opmaken hadden ze een betrekking bij de overheid  maar het is  niet erg duidelijk wat ze precies deden. Waarschijnlijk had hun werk iets van doen met het leger of de ordediensten.

Victor Van der Straet en Jaak Timpermans verstonden elkaar blijkbaar goed.

 

 

 

 

 

33 x – Grijs en Geel

Sammy’s ouders waren ongewenste kinderen.
Allebei.
Sammy zijn uniek leven, zijn unieke ouders zijn unieke sectoren in een universum.

Zijn leven waarin alles hem voorkam als uit het leven van iemand anders.

Wie?

Om het even wie, maar toch anders.
Daaraan kon hij alles in zijn bestaan herkennen.
Hij had een vader en een moeder zoals andere kinderen.
Een huis waarin hij opgroeide.
Voor ieder kind is de geboorteplaats de gewoonste plaats van de wereld.

Voor de ene is dat een paleis voor de andere een concentratiekamp.
Sammy groeide op en werd zich bewust van wie hij was en wat hem omgaf.

De wereld kreeg vorm van uit een huis langs een spoorwegberm
nabij een kleine industriestad.

Geluk is alleen zijn
Sammy kende geluk enkel als alleen zijn.
Geluk kon voor het kind nooit met iemand te samen.
Iedereen verwekte onrust, geluid, geroep lawaai, verstoring.

De ouders schenen steeds met iets bezig te zijn dat zich binnen in hen bevond.
Zij keken recht voor hen uit.

Zelden in het gelaat van het jongetje die naast hen stond en waarvan ze toch het handje vasthielden

de wereld was heel groot
– maar hij was hier, gevangen
de wereld was avontuurlijk
– maar hij zat hier, vastgehouden
en dat hij ook een leven had zoals alle anderen
– maar die anderen hadden een leven.

Sammy bestond, slechts, kreeg niet het gevoel van te…

de wereld was bedreigend beangstigend en veel te groot.
Sammy ervoer zichzelf als een personage – een bewegend punt in het bestaan

de anderen waren machten die een wereld beheersten die de zijne niet was.
Hij, zat gevangen onder een grijze stolp van regels waarin hij ronddraaide, draaide als een vlieg.
Regels en angst – grijs en geel.
Regels voor het doen, die opgevolgd dienden te worden zonder om redenen te vragen.
Een wereld van verplichtingen.

De school was zo een regel.
Het werk van de ouders. Waar de treinen hen iedere koude ochtend naartoe voerden.
De grijze speelplaats tussen de regels van angst.
En daarboven de blauwe lucht met vrij vliegende tuigen en vogels.

In de blauwe hemel lacht de natuur.
Een open ruimte met mogelijkheden.
De aarde lag daaronder, grijs en winters
en wanneer het wolkendek zich sloot
Scheen de macht van de regels over alles te heersen.
Als om de mens nog meer te straffen met het gesloten bestaan
Alle uitzicht op hoop te ontnemen.

Aan de wereld diende je te voldoen.
Tijd tikte je zwijgende aanwezigheid weg.
Tijdsdruk om gehoorzaamheid.

Spelen was enkel mogelijk wanneer de aandacht van de anderen naar iets anders gericht was.
Wanneer de volwassenen met iets onbegrijpelijks bezig waren, dan pas werd het goed. dan kreeg het kind een moment van eenzame vrijheid terug.
dan kon zijn verhaal losbarsten.
Zijn eigen wereld los van alles.

33h – Het Hemelsblauw

 

Iris Nachtegaal

Sammy’s  unieke leven, zijn unieke ouders en zijn unieke sectoren in het universeel bestaan.

Zijn leven waarin alles voorkwam als uit het leven van iemand anders. Hij was om het even wie, maar toch anders.
Daaraan kon hij alles in zijn bestaan herkennen.
Hij had een vader en een moeder, net zoals alle andere kinderen.
Een huis waarin hij opgroeide.
Voor ieder kind is de geboorteplaats de gewoonste plaats van de wereld. Voor de ene is dat een paleis, voor de andere, een concentratiekamp.
Sammy groeide op. Hij werd zich bewust van wie hij was en wat hem omgaf.
Zijn wereld kreeg vorm vanuit het huis langs de spoorwegberm
nabij de kleine industriestad.

Geluk en alleen zijn.
Sammy kende zijn geluk enkel als “alleen zijn”.
Geluk kon het kind nooit met iemand delen.
Iedereen verwekte onrust, geluid, geroep, lawaai, verstoring.

De ouders schenen steeds met iets bezig te zijn met iets dat in hen opgesloten lag.
Zij keken strak voor zich uit, zelden naar het kind, dat naast hen stond en waarvan ze het handje vasthielden

de wereld was heel groot
– maar hij zat hier gevangen
de wereld was avontuurlijk
– maar hij werd vastgehouden
dat hij ook een leven had zoals alle anderen
– Die anderen hadden een leven. Sammy bestond slechts.
kreeg nooit het gevoel van te…
Die wereld was bedreigend, beangstigend en veel te groot.
Sammy ervoer zichzelf als een personage – een stipje in het bestaan
De anderen waren machten die over een universum heersten dat het zijne niet was.
Hij zat gevangen onder de grijze stolp van regels waarin hij ronddraaide.

Maakte baantjes zoals een vlieg rond een lamp eeuwig naar een uitweg zocht.
Regels en angst – grijs en geel.
Regels voor het doen, die opgevolgd dienden te worden, zonder kenbare reden.
Een wereld van verplichtingen.
De school was zo een regel.
De ouders volgden zo’n regel wanneer ze naar nu werk vertrokken. Waar de treinen hen in de koude ochtend naartoe voerden.
De grijze speelplaats lag tussen regels en angst.
En daarboven spreidde zich hemelsbreed de blauwe lucht met vrij vliegende tuigen en vogels.

De natuur lacht in deze blauwe hemel.
De open ruimte met mogelijkheden.
De aarde daaronder verkleumde grijs en winters
en wanneer het wolkendek zich sloot
bleek de stenen macht van regels alles te overheersen.
Als om de mens nog meer te straffen door een gesloten bestaan
Alle uitzicht op hoop af te nemend.

De wereld was iets waaraan je diende te diende voldoen.
Tijd tikte je zwijgende aanwezigheid weg.
Tijdsdruk om te gehoorzamen

Spelen was enkel mogelijk wanneer de aandacht van de anderen weg gericht was.
Wanneer de volwassenen met iets bezig waren, dan werd het goed.

Dan kreeg het kind een moment van eenzame bevrijding.
Dan kon zijn verhaal in alle kleuren losbarsten.
Zijn eigen verhaal vrij van alles.
Woorden
Het kind kon alle woorden van de volwassenen nog niet verstaan.

Ze klonken voornamelijk als geroezemoes gebrabbel.
Maar er lag een kracht in scheldwoorden
Een macht die het snel ontdekte.
Die machtige woorden die verwijtend waren
die hij niet mocht zeggen
die weerwerk opleverden

En het groeten…
…het moeten groeten
zijn klakje afnemen
dag mevrouw van Meulenbeek!
dag mijnheer Janssen!

Sammy voelde zich een sprekende pop
Een afgericht huisdier

Grootmoeder had hem dat bijgebracht.

Vluchten

weg zijn – weg gaan
Hoe?
en de dood

De sterfelijkheid die hij plots ontdekte door te kijken naar een geel plastieken soldaatje met een geweer
Hoe hij dat geweer naar hem keerde
weg voor altijd?
de anderen waren
angstaanjagend of vervelend
bezig met schijn en schroom
gevangen in gelijkvormigheid en regels

grootmoeder veranderde de kleur van de voordeur wanneer de buren dat ook hadden gedaan.
zich nooit onderscheiden
“Je moet in de pas lopen!” riep een politieman

de kou de sneeuw en in de pas lopen
en baantje glijden
en vallen en pijn voelen
alles was bedreiging door pijn
alles was pijn angst en dreigen met pijn
slechts alleen was Sammy rustig
alleen in zijn kamer
alleen met zijn speelgoed
Het speelgoed de wereld in miniatuur  die hij kon beheersen.
Soldaatjes autootjes een treintjes
De beheersbare miniwereld van een kind waar alles kon gaan zoals het zelf het wou.
Daar waar hij almachtig was
de meester  – de heerser – de generaal
het leger
de oorlog

Ten Oorlog!

52 – De SOOB

De Organisatie

Door Iris Nachtegaal

“The Secret Organisation Of Brittain” staat er met bic geschreven op ruitjespapier.
De oprichtingsacte dateert van 1966.

Het was een geheime organisatie van agenten die verdachte bewegingen opspoorden.

Zij leverden nuttig werk.

Zij volgden grootvader tot aan het huis van zijn vriendin. En gingen dat aan grootmoeder rapporteren.
Maar de SOOB volgde ook meisjes. Maar dan werd het moeilijker!

Meisjes die aan de deur kwamen kijken in de GoedeHoopstraat.
Zodat de ze steeds weer daar naar toe moesten, om vaststellingen te doen.

Het werd een mooi vakantiespel. De meisjes kregen codenamen.
En de agenten van deze organisatie zagen er ook uit als echte geheim agenten, want ze hadden het kostuum aan van hun plechtige communie.

– Goed idee! – zei moeder – Zouden voor de groei toch nooit versleten kunnen geraken.
Maar de centurion – turnleraar begon het schooljaar met op te merken dat hij hen in de vakantie “gedast gestrikt en geknoopt” had zien rondlopen.

Zelf in de vakantie was je niet vrij wanneer je school liep je bleef hun gevangene tot op de laatste dag.

De Soob had ook verschillende spionagetoestellen op haar actief, zoals:

– De bril met achteruitkijkspiegeltjes.

– En de camera in de doos (die spijtig nooit verwezenlijkt werd).

Kortom, de Soob bekeek de gewone wereld anders.

Er school iets verscheiden achter het aanschijn der dagdagelijkse dingen.

Namelijk de ware wereld, en die zouden zij ontsluieren!

Daartoe dienden dagelijkse verkenningstochten door de omgeving te worden ondernomen. Om speurwerk te verrichten en de respectievelijke vaststellingen te doen.

En die wereld lag buiten, onder de broedende zon van de zomer van 1966.

51 – De Race

Luc

Door Iris Nachtegaal

 

Luc werd Sammy’s vriend.
Hij was een jongen die uit Afrika over gekomen was en hier niemand kende.
Luc en Sammy gingen ieder weekeinde naar de film.
Een film over race wagens en het ruwe rijden door onbebouwde wegen.
Het was zonnig weer en kermis.
Na de film gingen ze daar naartoe.

Een circuit van snelle autootjes om te racen.
Rammele, gammele raceautootjes door een dikke rubberen band omspannen zoals autoscooters, jongensachtig brutaal zoals het hoorde!  luidruchtig, metaal en staal en een ruw metalen knop als gaspedaal, rammelend over de houten planken in een 8-vorm achternagezeten door de andere rijders …

Maar het liep verkeerd.

Of draaide Sammy de bocht te kort af, of reed een andere op hem in?

Raakte zijn arm in het stuurwiel dat omsloeg door de klap?

Een heftige pijn in zijn arm.

Sammy stapte uit het karretje, alles zinderde duizelde als duizenden bijen in zijn hoofd, brandend pijn in zijn arm, die hij zich als een roodgloeiend licht voorstelde  die hij omhoog hield,

Alles stopte, duizelde, mensen keken, bleven staan,
Sammy leunde tegen een boom en de mensen kwamen om hem heen staan, en zagen hoe bleek hij was, dat er iets scheelde, hij duizelde weg, vroeg om hulp..

“He Sammy je uurwerk!” hoorde hij Luc roepen “het is stuk”

Het volk dat in een kring om Sammy stond, keek, maar reageerden niet. Alsof de bleke lijdende jongen, ruggelings tegen deze boom ineengezakt, een deel uitmaakte van het kermis spektakel.