84f Zwart Schaap

(VHS -video-transcriptie – vervolg)

Jan: …Sammy was voortdurend aan het kampen met gevoelens van leegte… voelde zich voortdurend leeg, …zonder een eigen identiteit – daarbij trok hij zich terug in een …een soort fantasiewereld. Daarin kon niemand binnen kon dringen. Hij deelde ons daar ook heel weinig van mee…Er was…hij kende niemand waarin hij zich kon herkennen, …voelde zich nooit goed genoeg. En die angst was zo groot, dat hij zich voortdurend afsloot, wegging van de anderen, …niet wou meedoen…

(…)

Zijn ouders kenden helemaal geen grenzen tegenover hem… en hij is nimmer in staat geweest om die eigen grenzen te kunnen stellen… tenzij …alleen door zich te hullen in stilzwijgen … zijn absolute grens….

En dat is eigenlijk heel logisch: tijdens zijn jeugd leerde Sammy nooit wat zijn eigen verlangens zijn, …zijn -behoeften -voorkeuren waren,

...(zoekt even in de nota’s -haalt een oude zwart-wit foto boven -geeft hem aan Paul)

kijk… zie hier hoe hij gekleed ging! stijlloos, hier kijk naar deze foto’s bijvoorbeeld, met jaren tussen…

(Een hand van een persoon buiten beeld, reikt Jan een map aan waar hij ook enkele foto’s uit haalt-)


Iris: …maar, ik geloof toch dat dat evenwel veranderde rond zijn twintigste Toen wist hij plots wel goed naar waar hij naartoe wou maar dan..(aarzelt)

Jan :(op zachte toon)…ja dan…?

Iris: …Wel…Sammy kwam dan op de meest vreemde plaatsen terecht , eindelijk zat dat zo… hij kwam steeds daar waar hij niet thuis hoorde,

het …

…Wel, stel het je zo voor: …een opgroeiend kind krijgt nooit gehoor van zijn ouders. Die doen niet de moeite om hem te verstaan. Die vinden hem dat niet waard… Voor hen blijft Sammy een vreemd wezentje. Maar gelijk gaan die ouders er ook voor zorgen dat hun zoon niet te veel contact met de buitenwereld kan krijgen… dat hij geen of weinig vrienden heeft, en dat zit dubbel…
…Doordat Sammy niet weet wie hij is,… of geen fierheid over zichzelf heeft, …twijfelt, …zal hij ook niet gemakkelijk vrienden maken,…want hij is teruggetrokken, …gesloten, en daardoor ook…

(…) hij had weinig uitdrukking, of zo dacht hij toch (lacht fijntjes)

...(VHS-tape beschadigd het beeld verdwijnt en daarna wordt het geluid onverstaanbaar)

Jan : …Ja en…hij had ook zo iets met geld herinner ik mij…Er moet iets geweest zijn met geld, …hij keek soms naast de dingen, …ik bedoel…bij het teruggeven van geld. Sammy had een probleem met rekenen en met centen.
Eigenlijk niets bijzonders. (grinnikt) Zijn gewone verstrooidheid, zeg maar. Maar volgens mij moet daar veel meer achter hebben gezeten. Hij nam soms geld terug. Geld dat hij al betaald had. Zonder dat je zou kunnen zeggen dat hij dat bewust had gedaan. Het leek uit een soort verstrooidheid te komen… Iemand dit hem niet kende – en wie kende hem wel?- had dat heel verkeerd kunnen verstaan, dat kan je wel begrijpen… en je kon ook niet zeggen dat hij werkelijk motieven had om mensen te gaan bedriegen. Geld interesseerde hem nauwelijks!… Uit luiheid, leek dat soms te zijn …gebrek aan concentratie …zijn verstand niet willen bezighouden met tellen, wiskunde was ook het gebied van zijn vader…


Paul: (stem buiten beeld): Zijn vader! Daar heb je hem weer! (smalend) Waarom daar altijd een ouder bij betrekken!? – (nadrukkelijk )je doet net alsof Sammy nooit verantwoordelijk kan worden gesteld voor zijn daden? Is hij dan nooit opgegroeid!?… Ook niet een beetje? Soms denk ik dat jullie …dat jullie hem heel erg bemoederd moeten hebben dat hij hier zo een beetje…Soms denk ik dat jullie een verdedigingspleidooi voor hem houden. Zo klinkt dat in mijn oren! Dat jullie niet zo erg objectief zijn in het proberen te begrijpen van deze situatie. En daar is het ons toch hier allemaal om te doen, niet? Om hier uit wijzer te worden! Om te leren? Zo lang jullie zo iets als een verdedigingsrede voor hem houden komen we nooit vooruit – komen we niet tot inzicht. Iets waar we als hulpverleners – als ik ons zo mag noemen – baat bij kunnen krijgen.

Jan: …Ja, Paul, maar wacht eens ..maar…ik wil hem …wij…ik zoek niets om hem te verontschuldigen… ik probeer enkel te begrijpen wat daar allemaal achter zat. Achter zijn zwijgen of ….Zoals hier dat verhaal met dat wisselgeld…Waarom kon een klein symbolisch bedrag, een luttel verschil voor hem zo een rol kon spelen?… er bevond zich voor Sammy een soort waas om de dingen – zo stel ik mij dat voor – Hij nam de dingen waar, als in een soort mist gehuld. …Waarin alles scheen te zweven, te vlotten, en waar hij ook weigerde aan deel te nemen. Alles wat gemeten, wat genummerd – genoemd – kon worden- alles wat een vaste staande plaats scheen in te nemen wat feit of ding was.

…Maar er moet wel wat meer aan de gang zijn geweest….Had dat met schuld te maken? …Steeds het gevoel te hebben om op de ander op zijn kosten te leven…dat de ander bij hem in schuld stond. Dat hij onrechtvaardig werd behandeld …het gevoel steeds benadeeld te zijn…


Paul: (stem buiten beeld): …Wat!? De ander zou zijn kosten! Ik zou eerder het omgekeerde denken! Na alles wat ik over hem heb gehoord! Hoe je het ook verklaart… Ja, Sammy blijkt een zeer afhankelijk iemand te zijn geweest – een materieel afhankelijk iemand – die zeker niet op eigen benen kon staan, die steeds een van andere afhankelijk beeld van zichzelf had, maar die ook van die ander profiteerde. Dikwijls de gemakkelijkste weg koos…Jullie zouden ook wat duidelijker moeten durven zijn! Wat directer, openlijker in jullie uitspraken. Wat eerlijker, en objectiever! Man en paard durven te noemen. Zo kunnen we maar blijven rondjes draaien, en ..(aarzelt plots verandert van toon)….neem het mij niet kwalijk maar soms krijg ik de indruk dat ik hier gewoon mijn tijd verlies…dat jullie wel allemaal sympathie voor hem hebben gehad, en inderdaad, het was een interessante man, zelfs aantrekkelijk op zijn manier…maar ik denk dat jullie…hem een zacht eitje hebben gekookt.


Jan : Wacht Paul! …niet te snel, die vooroordelen hebben we al meer gehoord…

Paul :(stem buiten beeld,- iets cynisch) Welke vooroordelen?

Jan: Omdat het allemaal zo gemakkelijk is om zo iemand te veroordelen, dat is wat onze maatschappij voortdurend doet en dat maakt onze situatie nu net hier zo moeilijk…Om Sammy ‘als een situatie’ (nadrukkelijk – kijkt Paul strak aan -maakt gebaren met de vingers in de lucht om aanhalingstekens aan te geven) te benaderen moeten we van hem alle inwendige factoren kennen en niet zomaar afgaan op algemene dingen die je zo wat overal kan aanhoren – je moet aandacht kunnen hebben voor bijzonderheden, die soms op het eerste gezicht te ver gezocht kunnen schijnen, maar die terugkomen, die patronen vormen. Die niet verstoken zijn van betekenis. Sammy was iemand die niet kon spreken. Daar zat hem iets in de weg, en dat was niets fysisch – niet kunnen spreken is lijden. En waar ik de nadruk zou willen op leggen is .. Wat ik jou zou willen vragen is om ook de dramatiek van zo iemand te proberen begrijpen…

(audio en video worden verschillende minuten verstoord, het geluid is te zwak om uit te kunnen maken wie er wie spreekt:)

…dat is één van de moeilijkheden die we (…) die we proberen te duiden, maar ons interesseert het meer waarom dat zo was, (…) hoe iemand als Sammy in elkaar kan zitten. Hoe of waar iemand kan (…) in zijn gedrag(… ) hoe wij tenslotte ook met onszelf omgaan, …met onze eigen emoties,… met onze jeugd met alles wat er zich tijdens ons leven heeft voorgedaan, …en daar kunnen kleine dingen soms aanwijzingen toe zijn… zijn precies OMDAT het kleine dingen zijn! Omdat ze niet opvallen. Omdat ze kunnen schuilgaan in een veelheid van dagdagelijkse …Daarom precies zijn ze zo belangrijk! Ik kom zeker later nog terug op je reactie Paul. Want hier is nog heel veel dat niet is opgeklaard.


Paul : (stem buiten beeld) schijnbewegingen?


Jan : Ja… misschien wel, ja…. schijnbewegingen, maar waarom dan?
…Waarom geeft Sammy iemand te weinig terug?

Paul : Wat is er, dat hem tegenhoudt?

Jan : Waarom is hij niet correct in geldzaken?

Niets toont ons dat hij materialistisch was of geld nodig had. Hij leefde nooit in armoede en heeft nooit dingen gewild die …die luxe of geldbezit uitstraalden en toch er was iets dat…


Paul : (stem buiten beeld) Hij was een dief? Wil je dat zeggen? Een kleptomaan?


Jan : Neen, dat was hij zeker niet!…Het gebeurde niet systematisch, of dwangmatig … Het ging over minuscule dingen die binnen sluipten zonder dat hij dat merkte. Niet om belangrijke zaken. Hij was slordig met betalen van kleine sommen dat was het…. En volgens mij moet daar een symbolische reden voor zijn geweest, voor iets dat hem werd afgenomen, …


Paul : (stem buiten beeld, ongeduldig) Kom nou zeg!


Jan : …Het is de manier waarop – je kan daar gemakkelijk vooroordelen uit trekken – waardoor het onderliggende nog sterker gemaskeerd wordt.
Het gaat telkens om het luttele van die bedragen en de onbenullige context waarin… …Sammy is zelf verschillende keren bedrogen geweest men heeft hem wel wat geld afhandig gemaakt!

Iris : …En dat ging zeker niet om symbolische bedragen!

Jan :Het gaat hier niet over diefstal of een daad uit geldgebrek of …een reden, er bestond immers geen enkele reden, dat maakt het net zo vreemd, een afzijdig houden …Zich afzijdig houden van cijfers…


Paul: (grinnikt buiten beeld) Ben je nou ernstig!?

Jan : …Het is dikwijls aan de kleine dingen dat we de mensen kennen. Niet aan hun voorkomen of hoe ze zich voordoen, of hoe ze er willen uitzien of de indruk die ze ons willen geven. De zorg die ze aan het uiterlijk besteden, en aan hun woorden, maar wel aan de kleine versprekingen die ze soms maken, de aarzelingen, de afzijdige blik of zoals hier het ‘vergeten om te betalen’ …Bij Sammy – het gaat niet om grote sommen het gaat om…een zekere zenuwachtigheid, – een verstoordheid, een gebrek aan concentratie…een afleiding zeg maar…iets dat hem in de weg zat zonder dat hij daar controle over had, dat bedoel ik.

(wordt volgende week vervolgd)