75 – De Groep

– Iris : Anker, ik zal je iets bekennen – Sammy maakte ooit deel uit van een therapie groep waar ik aan meedeed…
– Anker : Zo?  Je hebt hem dus persoonlijk gekend? Waarom heb je dat zo lang verzwegen?
– Iris :  Ik ga je niet alles toevertrouwen Anker, alles op zijn tijd.
– Anker : Wel, ik ben erg benieuwd…wat was dat precies?
– Iris : Het was een groep die bestond uit een twaalf tal mensen die anders wilden gaan leven.
Wij verzamelden iedere week rond Jan – die therapeut was – groepstherapeut – Hij had wel geen studies psychologie voltooid of zo, maar hij was één van de weinige vrienden van Sammy – ze hadden een tijdje samen gestudeerd geloof ik, maar geen van hen beiden had de studies ooit afgemaakt.
…We kwamen samen in een lokaaltje aan de kerk. Daar zaten wij dan wekelijks in een kring. We mediteerden en daarna gaf Jan richting aan de gesprekken .
– Anker : richting…hoe bedoel je?
– Iris : Wel, je zou dat eigenlijk eens moeten meemaken om goed te beseffen wat het in feite inhoudt… De interventies van Jan bestonden er namelijk enkel in, dat hij vragen stelde. Vooral over hoe we ons erbij voelden, wat er precies in ons omging bij onze verhalen – Ieder op zijn beurt had het over  de afgelopen week. Wat hem was overkomen. Soms ging dat over heel banale dingen. En Jan wees ons dan telkens op details uit onze verhalen, begon daar dan vragen over te stellen – bijvoorbeeld met wat…met welk beeld we een belevenis associeerden. Dikwijls kwamen daar jeugdherinneringen naar boven. Dikwijls ging het er erg emotioneel aan toe. Sommige mensen huilden. Op de duur waren we elkaar erg gaan vertrouwen. We wisten dan ook veel intieme dingen van elkaar.
– Anker : En Sammy… Sammy deed daar aan mee!? Dat klinkt toch vreemd, niet? Iemand die zich steeds zoekt af te zonderen, die werpt zich ineens in een groep waar intieme dingen worden besproken!?
– Iris : ja, inderdaad (…) Hij had het daar eerst wel erg moeilijk mee! De eerste reeds sessies zei hij helemaal niets. Sammy sprak inderdaad met niemand, maar hij luisterde wel erg scherp – zoals later bleek hij kon ieder gesprek erg goed onthouden. Hij zat daar dan stil in zijn hoekje – maar Sammy was zo één van die mensen waarvan… hoe zou ik het uitdrukken – …
Iemand waarvan het zwijgen weegt
– Anker : “Iemand waarvan het zwijgen weegt”? – wat bedoel je daar mee?
– Iris : Wel, …je kan deel uitmaken van een gezelschap, bij een gewone bijeenkomst, een receptie, of een vriendenbezoek of wat dan ook – soms zijn daar “stille mensen” bij, die zelden het woord nemen, maar die luisteren, die aandachtig zijn. Het valt nooit op dat ze zwijgen. Hun stil zijn wordt als natuurlijk aangevoeld. Maar zo ging dat niet met Sammy! Wanneer hij erbij was, en voortdurend zweeg, dan voelde je je benauwd. Hij benauwde mij zo erg dat ik zelf niet durfde spreken. Hij keek met die donkere blik…en dat had iets benauwend, zo lang je hem niet beter kende..
– Anker : (opent zijn mond, maar zegt niets)
– Iris : Ja, er zijn zo van die mensen die druk op een gezelschap uitoefenen wanneer zij zwijgen.
– Anker : Alsof hun zwijgen een soort mededelen, een spreken is? Alsof ze door stil te zijn iets willen zeggen? Of verzwijgen?
– Iris : Ik weet het niet, Anker, ...(aarzelt wendt de blik even af) enkel dat …dat je verwacht dat ze iets zouden zeggen.
Het bleek wel dat Sammy een goede luisteraar was, zoals ik reeds zei. Hij kon heel scherp naar de problemen van de anderen luisteren, en soms heel gevatte opmerkingen maken.
– Anker : En wat ben je dan zoal van hém te weten gekomen?
– Iris : Hij had het erg veel over zijn jeugd. Jan duidde dat als… hoe ging het ook alweer…
Sammy’s vader en moeder waren narcistisch – in die zin dat ze voortdurende met zichzelf bezig waren en dat Sammy in zekere zin voor hun ego diende te zorgen. Vader had een hoog zelfbeeld en moeder precies het tegenovergestelde – een laag zelfbeeld.
– Anker : En …?
– Iris : Dat was hoe Jan het interpreteerde – hij gebruikte soms van die uitdrukkingen die ik niet goed begreep – het is voornamelijk door hem dat ik meer over psychologie ben gaan lezen, om daar meer over te weten.
We hadden in die groep ook allemaal een naam – een andere naam, niet echt een pseudoniem maar een – hoe noem je dat? … zoals bij de scouts?
– Anker : “epitheton” ?
– Iris : Ja! zo’n “totemnaam”
– Anker : …(trekt beide wenkbrauwen op)
– Iris : Kever werd hij genoemd, ik geloof dat hij daar zelf mee voor de dag was gekomen – wegens zijn geslotenheid, maar ook omdat een kever vleugels heeft, en omdat hij graag verwees naar een schrijver die een haal over een kever geschreven had. Over iemand die in een kever verandert.
– Anker : ja en dat verhaal met zijn ouders, wat betekende dat?
– Iris : …Zijn ouders dienden zich …dienden hun …hun aanschijn… – Sammy vergeleek hen soms met gevels – zijn jeugd was als door een straat lopen met gevels waarachter zich niets bevond.
– Anker : Dat heb je al eens geschreven niet?
– Iris : Ja, invoeling , of beter het gebrek daaraan. Ouders die zelf ook heel gesloten waren, vooral zijn vader. Zijn moeder was dan weer …heel heftig , maar …niet wat wij zouden verstaan met gevoelens tonen, zij tierde door het huis, soms uren lang – ook de buren wisten dat.

Anker : Dat was wat hij voer hen vertelde?

Iris : Je …Het duurde wel erg lang voordat Sammy het woord durfde nemen – de tweede of derde sessie was dat?… en dat werd hij plots heel hevig – toen Jan hem wees op dingen die hij tijdens zijn jeugd gemist had brak hij in snikken uit. Zakte in elkaar. Ik heb nooit iemand zo wanhopig gezien.
Een ineengekrompen hoopje mens – …  die rustige zelfzekere man.
– Anker : Gemist? Wat heeft hij dan wel gemist?
– Iris : Och, dat gaat over heel eenvoudige dingen, kan die je haast niet het noemen waard wou vinden. Gewoon een vader die oppert dat zijn zoon iets goed heeft gedaan, of moeder die even het kind toelacht wanneer die iets moeilijks heeft klaargespeeld en wil tonen wat hij kan. Of een knuffel bij ’t langs komen.
Die appreciatie heeft hij niet gekend. …eerder afkeuring, of onverschilligheid.
De afgewende blik van zou ouders, dat herinner ik mij nog goed dat hij dat zei – dat zijn ouders steeds hun blikken van hem afwendden wanneer ze samen aan tafel waren, of de negatieve commentaren – ik kan enkel eerlijk zijn zei zijn vader ik kan niet zeggen dat iets goed is wanneer het dat niet is,- Sammy kreeg enkel afkeurende woorden en afgewende blikken van zijn ouders, blijkbaar nooit en aanmoedigend woord …En toen bracht Jan de groep ertoe om mooie, positieve dingen over Sammy te zeggen – dat ging zo in het rond, ieder om beurt zei leuke dingen voer Sammy.

Kijk, zei Jan daarna: Dit is wat je van je ouders hebt gemist!

Toen brak Sammy in tranen uit…
– Anker : Misschien verwachtten zijn ouders erg veel van hem? Wilde hem streng opvoeden? Om hem te harden zoals jullie dat hier noemen? Opdat hij beter zijn best zou doen op school – om later sterk te staan in en harde maatschappij?
– Iris : Neen, …neen, eindelijk was het dat helemaal niet…Dat was het net!…Het… …ontmoediging over de gehele lijn. Hij werd als kind voortdurend ontmoedigd. Omdat hij dingen zou opgeven in plaats van er voor te strijden.

-Anker : …ontmoedigen? Waarom wilden ze dat? Klinkt mij erg vreemd in de oren… En Ruddy hoe kwam die er van af? Had je medelijden met hem? Wilde je voor hem zorgen?
En daardoor ben je aan hem gaan hechten?
– Iris : Ik (…) aarzelt kijkt door het raam, sluit de ogen even ) ik …kijk, iedere keer dat we hier naar het achterhuis komen denk ik – waarom doen we dit toch? Laat hem toch rusten, laat Sammy voor wat hij geweest is, er zijn nu levende mensen om ons heen met werkelijke problemen laten we ons daar mee bezig houden. Mensen die ons vandaag nodig hebben. En dan denk ik weer – neen, we moeten doorgaan, we moeten dit verder uitspitten. Het is zinnig wat we doen – …maar alléén zou ik het niet meer aankunnen , Alleen zou ik hier ook nooit aan begonnen zijn.
– Anker : Hm – tja – hm – dat gevoel heb …Tja …hij houdt mij bezig, maar precies kan ik niet zeggen waarom, er is iets, een instinct dat mij aangeeft  – zoals je op zoek gaat naar een schat, je weet nooit of die er is, maar je probeert de aanduidingen te volgen, – het plan te reconstrueren, omdat je denkt – omdat je gelooft, dat er iets waardevols verborgen zit, een schat een fortuin aan het einde van de zoektocht, iets dat de moeite waard is om opgedolven te worden, iets…of is het gewoon nieuwsgierigheid.
– Iris : (lacht) Hé- Dat is vreemd! Ja Anker, jij kijkt vooruit, naar de toekomst – ik kijk terug, haar herinneringen aan iemand die mij dierbaar was,  -dierbaar, maar ondoorgrondelijk
misschien blijf ik daardoor met hem zo verboden – door zijn ondoorgrondelijkheid.

Ik heb Sammy goed gekend maar ik weet tot op de dag van vandaag niet precies wat van hem te denken. Ik kan niet zeggend at ik het KEN. Of dat ik weet WIE hij is, dat is het vreemde eraan …ik kijk in zijn verleden jij zoekt een toekomst voor zijn herinnering ! Anker toch!